Nối dữ liệu với quản lý hiện trạng
Sau khi ranh giới từng thửa đất được xác lập, các địa phương đang nối dữ liệu với địa bàn để nâng cao hiệu quả công tác quản lý đất đai trên thực địa.
Kiểm soát chặt biến động nhỏ
Sáng 21/9 vừa qua, tại thôn Xuân An (xã Đồng Dương), một hộ dân đã tự nguyện tháo dỡ căn nhà xây dựng trên 108m2 đất do Nhà nước quản lý. Vụ việc bắt đầu từ tin báo của người dân vào ngày 15/5/2026. Từ thông tin này, xã tổ chức kiểm tra hồ sơ địa chính, xác định công trình nằm trên một phần thửa đất số 492, tờ bản đồ số 29.
Ngày 26/5, Chủ tịch UBND xã Đồng Dương đã ban hành quyết định xử phạt 4 triệu đồng và buộc khôi phục hiện trạng. Hộ dân đã nộp tiền phạt nhưng chưa tháo dỡ. Sau nhiều lần vận động, đối thoại, vừa qua, hộ dân này tự tháo dỡ, vụ việc được giải quyết mà không phải cưỡng chế.
Ông Bùi Trọng Nin, Trưởng phòng Kinh tế xã Đồng Dương nói, nếu được báo từ lúc mới san lấp, làm móng hoặc bắt đầu dựng công trình thì bộ phận chuyên môn có điều kiện kiểm tra hồ sơ, xác định nguồn gốc đất và xử lý sớm, kịp thời. Khi công trình đã hình thành, việc vận động khắc phục khó hơn, thiệt hại của người dân cũng lớn hơn.
Vì vậy, xã quán triệt nội dung quản lý hiện trạng tại các hội nghị giao ban với cơ sở, yêu cầu lực lượng ở thôn theo dõi địa bàn, phát hiện dấu hiệu bất thường và báo về xã. Sau xử lý vẫn phải nắm kết quả, tránh tình trạng quyết định đã ban hành nhưng hiện trạng chưa được khắc phục.
Từ câu chuyện tại xã Đồng Dương, yêu cầu rút ngắn thời gian giữa lúc xuất hiện dấu hiệu bất thường và lúc cán bộ xuống kiểm tra cũng hiện rõ tại xã Duy Xuyên.
Tại thôn An Hòa, sau phản ánh về việc san gạt mặt bằng để chuẩn bị xây dựng, Phòng Kinh tế xã đã kiểm tra hồ sơ địa chính và đi thực địa, xác định vị trí, mục đích sử dụng và tình trạng quản lý. Hoạt động được yêu cầu dừng khi công trình chưa hình thành. Sau đó, tổ chức liên quan tự nguyện trả lại hiện trạng và cam kết không tái diễn.
Theo ông Nguyễn Phước Minh, Phó Chủ tịch UBND xã Duy Xuyên, khoảng trống là độ trễ giữa biến động ngoài thực địa với thời điểm cơ quan quản lý phát hiện, kiểm tra và cập nhật hồ sơ.
“Dữ liệu địa chính có thể cho biết thửa đất ở đâu, diện tích bao nhiêu, mục đích sử dụng và ai đang sử dụng, trong khi hiện trạng bên ngoài thay đổi rất nhanh. Dữ liệu chính xác phải đi cùng việc nắm chắc địa bàn và hậu kiểm. Một vụ việc đã lập biên bản hoặc ban hành quyết định xử lý vẫn cần kiểm tra việc khắc phục và hiện trạng sau xử lý. Xã sẽ gắn trách nhiệm quản lý với từng địa bàn, lập danh sách khu vực, thửa đất cần theo dõi, lưu hình ảnh và kết quả kiểm tra để đối chiếu. Mục tiêu là kiểm soát chặt, phát hiện sớm sai phạm để tránh gây thiệt hại”, ông Minh nói.
Dữ liệu đối chiếu với thực địa
Xã Duy Nghĩa là nơi nhiều dự án kéo dài và mỗi thay đổi về nhà ở, công trình, tài sản trên đất đều có thể ảnh hưởng đến kiểm kê, bồi thường, giải phóng mặt bằng. Đáng chú ý, trên địa bàn có Khu nghỉ dưỡng Nam Hội An cùng các khu tái định cư, trong khi hơn 600ha chưa hoàn thành đo đạc, chỉnh lý bản đồ địa chính.
Với khu vực chưa có dữ liệu số, cán bộ phải đối chiếu bản đồ địa chính, sổ mục kê, giấy chứng nhận, hồ sơ biến động và kết quả trích đo. Mỗi thửa đất phải được nhìn từ ranh giới, người sử dụng đến thời điểm hình thành tài sản.
Theo ông Nguyễn Văn Hoàng, Phó Chủ tịch UBND xã Duy Nghĩa, hiện trạng phải được ghi nhận từ đầu và cập nhật trong suốt dự án. Ranh giới, mốc giới phải được xác định rõ ngoài thực địa, thông tin cần được cung cấp cho địa phương. Nhà ở, công trình, cây trồng và tài sản trên từng thửa đất nên được ghi nhận bằng hồ sơ, hình ảnh, vị trí, tọa độ để phân biệt phần đã có với phần phát sinh.
Dữ liệu đất đai, quy hoạch, dự án, bồi thường và giải phóng mặt bằng nằm ở nhiều nguồn nên cơ sở phải đối chiếu nhiều hồ sơ. Nếu có hệ thống dữ liệu dùng chung giữa cơ quan chuyên môn, đơn vị bồi thường, chủ đầu tư và chính quyền địa phương, việc nhận diện biến động sẽ nhanh hơn. Kiểm soát hiện trạng cần bắt đầu từ lúc chuẩn bị dự án.
Một dạng khoảng trống khác xuất hiện tại xã Thăng Phú. Ở các thôn Tú Trà và Mỹ Trà có biến động đất đai do có dự án đường sắt tốc độ cao đi qua và 2 khu tái định cư đang triển khai.
Bản đồ địa chính xã chủ yếu lập theo Nghị định 64/CP ngày 27/9/1993 của Chính phủ về việc ban hành bản Quy định về việc giao đất nông nghiệp cho hộ gia đình, cá nhân sử dụng ổn định lâu dài vào mục đích sản xuất nông nghiệp, vì vậy chưa có bản đồ số đồng bộ. Địa phương đang số hóa bản đồ cũ, lồng ghép với ảnh vệ tinh, hệ tọa độ VN-2000 và hiện trạng sử dụng đất để xác định ranh giới đất. Trưởng thôn giữ vai trò phát hiện, phản ánh dấu hiệu san lấp, cơi nới hoặc xây dựng mới.
Từ thực tế xử lý, ông Nguyễn Văn Dũng, Phó Chủ tịch UBND xã Thăng Phú xem khâu khắc phục hậu quả là phép thử của quản lý từ đầu. Khi công trình mới hình thành, kiểm tra, vận động và xử lý thuận lợi hơn. Nếu để công trình hoàn thành thì tháo dỡ, trả lại hiện trạng sẽ khó, thiệt hại của người vi phạm lớn hơn.
Vì vậy, xã số hóa dữ liệu bản đồ, kết hợp ảnh vệ tinh, hệ tọa độ VN-2000 và hiện trạng sử dụng đất, đồng thời phát huy trách nhiệm trưởng thôn trong báo tin. Sau khi lập biên bản, địa phương kiểm tra việc chấp hành và khắc phục, thửa đất có dấu hiệu vi phạm phải được theo dõi sát qua nhiều thời điểm để biết hiện trạng thay đổi và yêu cầu xử lý đã thực hiện đến đâu.