Kích hoạt kịch bản ứng phó thiên tai - Kỳ cuối: Cộng đồng nâng cao khả năng phòng vệ

Phòng ngừa chủ động

Trận sạt lở cuối năm 2025 từng khiến nhiều hộ đồng bào Cơ Tu ở thôn Atêếp (xã Avương) ám ảnh. Nhưng cũng chính từ sự cố này, chính quyền và người dân địa phương có thêm bài học về chủ động ứng phó thiên tai, nhất là cảnh báo, sơ tán người dân khỏi khu vực có nguy cơ sạt lở. Đồng thời, tri thức dân gian được phát huy trong lựa chọn không gian mặt bằng thuận tự nhiên, ít tác động đến địa hình, địa chất.

Ông Briu Quân, Chủ tịch UBND xã Avương cho biết, thời điểm đó, mưa lớn kéo dài nhiều ngày khiến hàng nghìn mét khối đất đá từ sườn núi đổ xuống chỉ sau một đêm, tràn về phía làng. Nhờ chủ động theo dõi, cảnh báo và nắm tình hình, chính quyền địa phương kịp thời sơ tán người dân cùng tài sản đến nơi an toàn. “Lúc đó, một khối lượng lớn đất đá từ sườn núi đổ xuống vùi lấp toàn bộ khu dân cư, làm hư hại nhiều nhà cửa và tài sản của người dân”, ông Quân nhớ lại.

Thôn Atêếp hiện có 71 hộ với 320 nhân khẩu, trước đây được bố trí trên 2 mặt bằng dân cư. Năm 2022, do một khu vực xảy ra sạt lở taluy dương, huyện Tây Giang (cũ) san ủi thêm một mặt bằng mới để di dời dân. Cuối năm 2025, sạt lở tiếp tục xảy ra, ảnh hưởng nghiêm trọng đến một trong 3 mặt bằng, trong đó có mặt bằng cũ, nơi 11 hộ dân đang sinh sống.

Sau thiên tai, chính quyền địa phương khẩn trương hoàn thiện mặt bằng, đưa toàn bộ 11 hộ đến nơi ở mới. Những căn nhà được xây dựng, sửa chữa trong “Chiến dịch Quang Trung” giúp các hộ có chỗ ở ổn định, an toàn hơn trước nguy cơ sạt lở. “Trước mùa mưa bão năm nay, chúng tôi tiếp tục phân công lực lượng kiểm tra tại các khu vực có nguy cơ sạt lở cao, nhất là các điểm có vách ngăn, tạo thành luồng chảy nguy hiểm. Từ đó, có cơ sở dự báo chính xác để triển khai ứng phó, phòng ngừa hiểm họa”, ông Quân nói.

Ở miền núi Đà Nẵng, câu chuyện về nóc Ông Đề, nay là khu dân cư Bằng La (xã Trà Leng) vẫn được xem là bài học xương máu trong công tác ứng phó thiên tai. Sau hơn 6 năm kể từ sự cố lở đất khiến hàng chục người chết và bị thương, khu dân cư Bằng La được hình thành, trở thành mô hình điểm trong sắp xếp, ổn định dân cư miền núi sau thiên tai.

Phó Chủ tịch UBND xã Trà Leng Hồ Văn Vân cho biết, sau thiên tai, câu chuyện an cư càng được đặt ra, cùng với đó là yêu cầu giải quyết những mối lo và lựa chọn vùng đất mới an toàn hơn cho người dân. Trong quá trình hình thành khu dân cư Bằng La, việc khảo sát, tham vấn ý kiến cộng đồng được chú trọng. Khu dân cư mới được lựa chọn, bố trí dựa trên các yếu tố phù hợp với tập quán của đồng bào Ca Dong, Xơ Đăng, Mơ Nông, qua đó bảo đảm nguyện vọng của chính cộng đồng.

Cách làm này cũng cho thấy kinh nghiệm bản địa trong lựa chọn nơi ở, dựng nhà của đồng bào các dân tộc thiểu số. Những năm qua, công tác quy hoạch, xây dựng và bố trí tái định cư tại các địa phương miền núi ngày càng được quan tâm hơn, nhất là yếu tố an toàn, phù hợp địa hình, hạn chế nguy cơ sạt lở đất và lũ quét vốn khá đặc trưng ở vùng cao.

Theo ông Nguyễn Thế Anh, Chủ tịch UBND xã Trà Tập, giai đoạn 2025 - 2030, địa phương tiếp tục ưu tiên sắp xếp, ổn định dân cư tại những khu vực có nguy cơ sạt lở, thiên tai và hạ tầng khó khăn. Trong đó, các điểm dân cư Tu Du (thôn Trà Cang); Măng Ổi, Tu Linh, Răng Chuỗi, Tu La, Tu Lã (thôn Ngok Tập) với hơn 120 hộ dân cần được xem xét di dời, bố trí lại nhằm bảo đảm an toàn.

Một số điểm như Răng Chuỗi, Tu Linh còn nằm trong diện tích rừng phòng hộ theo quy hoạch. Cùng với sắp xếp, di dời dân cư, xã Trà Tập đề nghị chính quyền thành phố quan tâm nguồn lực đầu tư các công trình kè chống sạt lở, khu tái định cư an toàn, hệ thống cảnh báo sớm, điểm tránh trú cộng đồng và kinh phí khắc phục giao thông sau mưa lũ.

Phát huy năng lực ứng phó

Chị Nguyễn Thị Ánh Tuyết (tổ dân phố Bích Hà, phường Điện Bàn Bắc) vẫn nhớ như in trận lụt lịch sử cuối tháng 10/2025 khiến căn nhà ngập sâu hơn 2m, gia đình 6 người bị cô lập. Thời điểm đó, con chị sốt cao nhưng gia đình không có ghe nhỏ để đi mua thuốc. Do chưa dự liệu nên thức ăn dự trữ không nhiều; mất điện khiến thực phẩm trong tủ lạnh nhanh chóng hư hỏng.

Trong hoàn cảnh đó, Ban nhân dân tổ dân phố Bích Hà hỗ trợ mua thuốc hạ sốt, tổ chức nấu thực phẩm gửi đến gia đình. Chị Tuyết cho biết, từ trải nghiệm đó, gia đình xác định trong cao điểm mưa bão cần chuẩn bị lương thực, thuốc men vừa đủ, ưu tiên thực phẩm khô, dễ bảo quản khi ngập kéo dài.

Theo bà Vũ Thị Định, Chi hội trưởng Phụ nữ tổ dân phố Bích Hà, trận lụt tháng 10/2025 khiến các tổ 1, 3, 6, 8, 9 ngập và cô lập, nhiều hộ thiếu nước sạch, thực phẩm, thuốc men. Do đó, Ban nhân dân tổ dân phố đã tích cực hỗ trợ thực phẩm, thuốc men, động viên người dân vượt qua khó khăn.

Từ kinh nghiệm đó, năm nay, địa phương chú trọng theo dõi thời tiết để cảnh báo sớm. Khi có thiên tai, lực lượng quân dân chính sẽ kịp thời hỗ trợ kê cao đồ, di dời người dân đến nơi cao ráo. Khi ngập kéo dài, địa phương vận động kinh phí tổ chức suất ăn miễn phí, hỗ trợ thuốc men và nhu yếu phẩm.

Nhiều năm nay, người dân khu vực Khe Cạn (phường An Khê) thường đối mặt với ngập lụt nên dần hình thành những cách ứng phó phù hợp. Theo bà Võ Thị Thoa (phường An Khê), khi mưa lớn kéo dài, các gia đình lập tức di dời xe máy đến địa điểm cao ráo, kê nâng toàn bộ thiết bị điện tử lên vị trí an toàn. Các loại giấy tờ tùy thân, thuốc đặc trị cùng nhu yếu phẩm được đóng gói trong túi chống nước. Đặc biệt, gia đình có người già và trẻ nhỏ sẽ chủ động sơ tán trước khi nước dâng cao. Mỗi nhà đều trang bị sẵn sạc dự phòng, đèn pin, áo mưa, ủng cao su để duy trì sinh hoạt khi mất điện diện rộng.

Đại úy Nguyễn Việt Phương, Chỉ huy phó Ban Chỉ huy Quân sự phường An Khê cho biết, khu vực Khe Cạn thường chịu ảnh hưởng nặng khi mưa lớn kéo dài. Qua kiểm tra, lực lượng chức năng phát hiện một đoạn cống bị đất, rác lấp hoàn toàn, làm giảm khả năng tiêu thoát nước. Đơn vị đã khơi thông, góp phần cải thiện tình trạng ngập trong đợt mưa lớn đầu tháng 9/2026.

Từ kinh nghiệm nhiều năm, địa phương xác định khi lượng mưa từ 200mm trở lên, khu vực trên thường có nguy cơ ngập. Vì vậy, lực lượng quân sự chủ động nhân lực, phương tiện, sẵn sàng sơ tán người dân đến nơi cao ráo và hỗ trợ thức ăn, nước uống. Địa phương vừa khơi thông các miệng cống, nạo vét kênh hở Phần Lăng, tăng khả năng tiêu thoát, chủ động phòng tránh ngập lụt.

Qua mỗi đợt thiên tai, người dân Đà Nẵng dần hình thành việc ứng dụng công nghệ thông minh, đồng thời cũng rút ra được nhiều kinh nghiệm để sống an toàn hơn, tương trợ nhau tốt hơn. Điện thoại thông minh, mạng xã hội và ứng dụng trực tuyến giúp cập nhật thời tiết, theo dõi cảnh báo, giúp người dân chủ động điều chỉnh sinh hoạt và bảo vệ tài sản.

Hiện nay, hệ thống thông tin, dữ liệu quan trắc thành phố được kết nối với Trung tâm Giám sát, điều hành thông minh (IOC) kết hợp Đài Khí tượng thủy văn Trung Bộ cập nhật các bản tin dự báo, cảnh báo thiên tai. Người dân có thể theo dõi thông tin qua Vrain, Danang Smart City, Tổng đài 1022 và các cổng thông tin phòng, chống thiên tai. Đa dạng kênh cảnh báo giúp thông tin truyền tải nhanh, hỗ trợ cộng đồng chuẩn bị trước tình huống bất lợi.

Với sự chuẩn bị kỹ lưỡng của chính quyền và tinh thần chủ động của người dân, Đà Nẵng đang hình thành thế trận phòng, chống thiên tai toàn diện. Sự phối hợp chặt chẽ giữa chính quyền địa phương và cộng đồng góp phần nâng cao năng lực tự bảo vệ của mỗi gia đình. Đây chính là nền tảng quan trọng giúp thành phố chủ động ứng phó hiệu quả với thiên tai.