Bảo đảm an toàn cho người dân vùng sạt lở

Rà soát tổng thể khu vực nguy hiểm

Theo Sở Nông nghiệp và Môi trường, tại các xã miền núi như: Hùng Sơn, Avương, Trà Linh, Trà Vân, Trà Đốc, Trà Leng, Tây Giang, Sông Vàng, Thượng Đức, Phước Chánh, Quế Phước..., nhu cầu di dời chủ yếu xuất phát từ nguy cơ sạt lở đất, lũ quét, sạt trượt taluy, chia cắt giao thông và thiếu mặt bằng an toàn. Trong khi đó, dân cư phân tán khiến việc đầu tư đồng bộ giao thông, điện, nước, trường học, y tế và các dịch vụ thiết yếu gặp không ít khó khăn.

Bài toán đặt ra không chỉ là đưa người dân ra khỏi vùng nguy hiểm, mà còn phải tạo lập nơi ở mới đủ điều kiện để họ ổn định cuộc sống lâu dài.

Ở các khu vực đồng bằng, ven sông, vùng thấp trũng như: Nam Phước, Duy Xuyên, Phú Ninh, Tây Hồ, Tiên Phước, Đức Phú và Thạnh Bình... tiềm ẩn nguy cơ ngập sâu, ngập kéo dài, xói lở bờ sông và khả năng thoát lũ hạn chế.

Việc chủ động tạo quỹ đất ở an toàn vì thế không chỉ giúp giảm thiểu thiệt hại khi thiên tai xảy ra, mà còn từng bước tổ chức lại không gian dân cư phù hợp hơn với điều kiện tự nhiên. Từ thực tế đó, thành phố đang rà soát, hoàn thiện danh mục các khu, điểm tái định cư tập trung để bố trí, sắp xếp và ổn định dân cư miền núi, vùng có nguy cơ thiên tai trong giai đoạn 2026 - 2030.

Ông Bùi Thế Anh, Chủ tịch UBND xã La Dêê cho biết, địa phương đã rà soát, đề xuất bố trí 444 hộ dân, gồm 295 hộ tái định cư tập trung và 149 hộ xen ghép đang sinh sống tại khu vực có nguy cơ cao xảy ra sạt lở đất, lũ quét, ngập lụt hoặc nhà ở bị ảnh hưởng nghiêm trọng bởi thiên tai vào 5 khu tái định cư: Đắc Rích, La La, Công Tơ Rơn, Đắc Rế và Đắc Pênh.

Các vị trí được đánh giá có địa hình ổn định, không bị ảnh hưởng bởi sạt lở, lũ quét, thuận lợi về giao thông, gần khu sản xuất và công trình công cộng.

Qua khảo sát thực tế và lấy ý kiến cộng đồng, xã Avương đề xuất đầu tư 5 mặt bằng tái định cư, bố trí 187 hộ với 768 khẩu. Đáng chú ý, 100% hộ thuộc diện sắp xếp đồng thuận di dời đến nơi ở mới.

Các khu tái định cư dự kiến được triển khai theo lộ trình từ năm 2027 đến 2029. Ông Bhriu Quân, Chủ tịch UBND xã Avương cho hay, chủ trương sắp xếp, ổn định dân cư là cần thiết, nhất là đối với những khu vực thường xuyên đối mặt với nguy cơ sạt lở, thiên tai.

Tuy nhiên, để người dân ổn định lâu dài, địa điểm tái định cư phải được tính toán kỹ, bảo đảm an toàn và có hạ tầng thiết yếu, thuận lợi cho sản xuất, sinh hoạt.

Chọn đúng đất, đầu tư đúng nhu cầu

Từ thực tế tại các địa phương, Đề án sắp xếp dân cư miền núi, vùng thiên tai của thành phố đặt yêu cầu xác định đúng đối tượng, đúng địa bàn và đúng mức độ rủi ro; đồng thời lựa chọn hình thức bố trí phù hợp với từng khu vực.

Sở Nông nghiệp và Môi trường cho biết, giai đoạn 2026 - 2030, toàn thành phố dự kiến bố trí khoảng 8.888 hộ dân. Trong đó, 6.419 hộ được bố trí tập trung, 1.751 hộ bố trí xen ghép và 718 hộ ổn định tại chỗ.

Để thực hiện mục tiêu này, đề án xác định 163 khu, điểm tái định cư tập trung. Trong đó, 31 khu, điểm đã được đầu tư hoặc có quyết định phê duyệt; 132 khu, điểm cần đầu tư xây dựng mới, với tổng mức đầu tư đề xuất khoảng 3.783,75 tỷ đồng.

Nhóm ưu tiên dự kiến bố trí khoảng 4.100 hộ dân, với tổng nhu cầu vốn khoảng 2.400 tỷ đồng. Thành phố đã bố trí 444 tỷ đồng trong kế hoạch đầu tư công trung hạn và đang đề nghị Trung ương hỗ trợ 1.368 tỷ đồng.

Phần còn thiếu khoảng 600 tỷ đồng sẽ được nghiên cứu bố trí từ nguồn dự phòng trung hạn hoặc nguồn tăng thu, vượt thu hằng năm.

Theo Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Trương Xuân Tý, lựa chọn địa điểm tái định cư là khâu quan trọng, cần được thực hiện thận trọng trên cơ sở khảo sát thực tế và đánh giá đầy đủ các điều kiện liên quan.

Các địa phương phải cập nhật chính xác số liệu, vị trí, nhu cầu và ý kiến người dân. Cơ quan chuyên môn tiếp tục đối chiếu quy hoạch, đất đai, môi trường, địa chất và hạ tầng trước khi hoàn thiện phương án.

Mục tiêu là những khu dân cư được đề xuất phải có khả năng triển khai thực tế, giúp người dân có nơi ở an toàn và ổn định lâu dài.

Những khác biệt giữa hiện trạng địa phương với hồ sơ quản lý chuyên ngành cần được kiểm tra, xử lý ngay từ đầu; tránh tình trạng phương án đã xây dựng nhưng sau đó phát sinh vướng mắc về đất rừng, quy hoạch hoặc điều kiện địa chất, khiến dự án kéo dài hoặc không thể thực hiện.

Ông Trương Xuân Tý cho rằng, sắp xếp dân cư không chỉ là giải quyết nhu cầu về nhà ở, mà còn hướng đến tổ chức lại không gian dân cư theo hướng an toàn, bền vững, thích ứng với thiên tai và biến đổi khí hậu.

Đây là yêu cầu đặc biệt quan trọng đối với các xã miền núi, nơi điều kiện sản xuất, giao thông và tiếp cận các dịch vụ thiết yếu còn nhiều hạn chế.

Người dân sau khi di dời không chỉ cần một căn nhà kiên cố mà còn cần đường giao thông, điện, nước sinh hoạt, trường học, y tế, đất sản xuất và điều kiện tiếp cận thị trường.

Nếu chỉ di chuyển nhà ở mà không giải quyết được sinh kế, việc ổn định dân cư sẽ khó bền vững, thậm chí có nguy cơ người dân quay trở lại nơi ở cũ.

“Quá trình triển khai phải đặt người dân ở vị trí trung tâm của phương án. Ý kiến cộng đồng, đặc điểm địa hình, phong tục, tập quán sản xuất và khả năng kết nối với các khu vực lân cận cần được xem xét đồng thời với các tiêu chí kỹ thuật về địa chất, đất đai, môi trường và phòng, chống thiên tai.

Sắp xếp dân cư vì thế không đơn thuần là một dự án xây dựng khu ở mới. Đây là quá trình chủ động thay đổi không gian sống để giảm rủi ro thiên tai, bảo đảm an toàn tính mạng, tài sản và tạo điều kiện để người dân phát triển sinh kế ổn định”, ông Tý nói.