Cùng cha mẹ tránh bẫy lừa đảo

Trước những cạm bẫy ngày càng khó nhận diện, sự gần gũi, đồng hành và sẻ chia của con cái, người thân là điểm tựa giúp cha mẹ nhận biết rủi ro, tránh những quyết định đáng tiếc.

Những cạm bẫy tinh vi

Mới đây, loạt phóng sự “Cạm bẫy từ các hợp đồng kỳ nghỉ” của VTV đã gióng lên hồi chuông cảnh báo về những thủ đoạn lừa đảo nhắm vào người trung niên, người cao tuổi và những người có khoản tích lũy. Không ít nạn nhân được tiếp cận bằng những lời mời gọi tưởng như bình thường, từng bước tạo dựng niềm tin rồi mới dẫn đến những quyết định liên quan tiền bạc.

Những câu chuyện tương tự cũng xảy ra ở nhiều nơi, với nhiều cách thức khác nhau. Tại Đà Nẵng, bà Mai Thị L. (58 tuổi, phường Liên Chiểu) từng nhận được tin nhắn từ tài khoản facebook giả mạo con gái đang sống tại Hoa Kỳ. Người này gọi video, sau đó lấy lý do mạng yếu để chuyển sang nhắn tin và nhờ bà chuyển tiền đầu tư.

Tin đó là con gái mình, bà L. hai lần chuyển tổng cộng 680 triệu đồng cho đối tượng.

Chỉ đến khi đối phương cắt liên lạc, bà L. mới biết mình bị lừa và đi trình báo cơ quan công an. Từ tin báo này, Phòng Cảnh sát hình sự, Công an thành phố Đà Nẵng xác lập chuyên án, truy tìm ra đối tượng là Nguyễn Việt Hoàng (26 tuổi, quê Quảng Trị). Đối tượng sau đó khai nhận sử dụng facebook giả mạo, dựng kịch bản cần chuyển tiền để lừa nhiều người. Tại Đà Nẵng, cơ quan công an xác định có 2 bị hại với tổng số tiền bị chiếm đoạt hơn 1,3 tỷ đồng.

Đầu năm nay, bà Nguyễn Thị C. (55 tuổi, phường Sơn Trà) cũng nhận được thông báo trúng một chiếc xe máy SH. Đối tượng đề nghị bà chuyển gần 10 triệu đồng để làm giấy tờ, thủ tục và phí vận chuyển, đồng thời liên tục thúc giục vì “chậm là phần thưởng sẽ trao cho người khác”. Nghĩ có thêm chiếc xe cho con cái, bà Chín chuyển tiền mà không nói với gia đình.

“Lúc đó tôi nghĩ mình may mắn trúng được chiếc xe. Họ cứ giục chuyển nhanh nên tôi sợ chậm thì mất phần thưởng. Đến khi chuyển rồi mà họ cắt liên lạc, tôi mới biết mình bị lừa. Sau chuyện này, tôi buồn và ngại không dám kể với các con, coi như một bài kinh nghiệm”, bà C. kể.

Gia đình “giữ kết nối” để phòng ngừa

Khi tuổi cao, một số chức năng của não bộ người như tốc độ xử lý thông tin, khả năng phân tích nhiều dữ kiện cùng lúc hay nhận diện nguy cơ có thể suy giảm. Trong khi đó, kẻ lừa đảo thường tiếp cận rất khéo léo, tạo cảm giác được quan tâm, khẩn cấp hoặc có thẩm quyền. Ngược lại, con cái vì lo lắng đôi khi cảnh báo bằng cách phủ định ngay: “Bố mẹ bị lừa rồi”, “Sao mẹ lại tin chuyện này?”. Cách nói ấy dễ khiến cha mẹ cảm thấy mình không được tôn trọng.

PGS. TS Nguyễn Thị Hằng Phương, giảng viên Khoa Tâm lý - Giáo dục và Công tác xã hội, Trường Đại học Sư phạm (Đại học Đà Nẵng), cho hay người cao tuổi có nhu cầu lớn về sự tự chủ, giá trị và phẩm giá cá nhân. Nhiều người không muốn làm phiền hoặc trở thành gánh nặng cho con. Vì vậy, khi cảm thấy bị kiểm soát, họ có thể càng muốn tự quyết để khẳng định mình vẫn đủ khả năng quản lý cuộc sống.

Khi cha mẹ đứng trước thông tin đáng ngờ hoặc đã mắc lừa, con cái không nên trách móc hay nhắc lại sai lầm. Thay vào đó, nên cùng cha mẹ kiểm tra lại nguồn tin, số điện thoại, tài khoản, giấy tờ hoặc yêu cầu chuyển tiền; nếu sự cố đã xảy ra thì ưu tiên ngăn tổn thất tiếp diễn, lưu giữ bằng chứng và hỗ trợ liên hệ cơ quan có thẩm quyền. Quan trọng là cha mẹ vẫn được tham gia quá trình xử lý và quyết định, thay vì cảm thấy mình bị tước đi quyền chủ động.

“Theo tôi, cách phòng ngừa tốt nhất bắt đầu từ mối quan hệ hằng ngày, cha mẹ được lắng nghe, hỏi ý kiến và tôn trọng. Gia đình cũng có thể thống nhất một nguyên tắc đơn giản: Những việc liên quan đến chuyển tiền, mã OTP hoặc yêu cầu bất thường đều nên kiểm tra lại với người thân trước khi quyết định. Đây không phải là kiểm soát cha mẹ, mà là cơ chế an toàn chung của cả gia đình”, TS. Phương chia sẻ.

Theo Công an thành phố Đà Nẵng, một số thủ đoạn lừa đảo phổ biến hiện nay là giả danh cơ quan chức năng, ngân hàng, điện lực, đơn vị vận chuyển hoặc người quen để yêu cầu chuyển tiền, cung cấp mã OTP hoặc truy cập đường link. Đối tượng thường đưa ra những lý do như cập nhật thông tin, xác minh tài khoản, xử lý vi phạm hoặc thanh toán các khoản phí để tạo lòng tin và thúc giục người dân làm theo.

Vì vậy, người dân cần cảnh giác với các cuộc gọi, tin nhắn từ số lạ; không cung cấp thông tin cá nhân, số tài khoản, mật khẩu, mã OTP cho bất kỳ ai; không truy cập đường link lạ, không cài đặt ứng dụng theo hướng dẫn của người không rõ danh tính. Khi nhận được yêu cầu có dấu hiệu bất thường, cần kiểm tra kỹ trước khi thực hiện.

Nếu đã nhấp vào đường link, cài ứng dụng hoặc nghi ngờ thiết bị, tài khoản bị chiếm quyền, người dân cần báo ngay cho ngân hàng để tạm khóa tài khoản, tắt nguồn thiết bị và trình báo cơ quan Công an nơi gần nhất để được hướng dẫn, hỗ trợ. Khi phát hiện dấu hiệu lừa đảo hoặc đã trở thành nạn nhân, cần nhanh chóng cung cấp thông tin, chứng cứ liên quan cho cơ quan Công an để xác minh, xử lý.