Nguyễn Phương Anh (thứ 2, phải sang) giành giải Nhì tại Cuộc thi ngôi sao hùng biện ngoại ngữ dành cho học sinh THPT năm 2025. Ảnh: THU HÀ

Hành trình theo đuổi ngoại ngữ thứ hai của Nguyễn Phương Anh (phường Liên Chiểu) bên cạnh niềm đam mê còn có môi trường dạy học bài bản từ cấp THCS. Ngay từ những năm cuối tiểu học, Nguyễn Phương Anh đã bén duyên với tiếng Nhật tại Trường Tiểu học Ngô Sĩ Liên và giành giải Nhất Cuộc thi rung chuông vàng tiếng Nhật cấp quận (cũ). Những bài học đầu tiên dần khơi lên niềm yêu thích với ngôn ngữ mới.

Cô học trò nhỏ nhắn mang niềm say mê ấy bước tiếp vào lớp tiếng Nhật của Trường THCS Nguyễn Lương Bằng (phường Liên Chiểu) và Trường THPT chuyên Lê Quý Đôn, tiếp tục chinh phục tiếng Nhật và gặt hái nhiều thành tích. Đó là giải Nhất kỳ thi học sinh giỏi tiếng Nhật cấp thành phố các năm học 2022 - 2023, 2024 - 2025 và 2025 - 2026; Huy chương Đồng môn tiếng Nhật kỳ thi học sinh giỏi Đồng bằng duyên hải Bắc Bộ năm học 2024 - 2025. Đặc biệt là giải Khuyến khích kỳ thi học sinh giỏi quốc gia môn tiếng Nhật năm học 2025 - 2026; Giải Nhất cuộc thi hùng biện và thuyết trình tiếng Nhật năm 2025 tại ngày hội Kanagawa 2025 tại Đà Nẵng...

Học sinh lớp tiếng Nhật Trường THCS Nguyễn Lương Bằng (phường Liên Chiểu) chào đón Tổng Lãnh sự Nhật Bản tại Đà Nẵng đến thăm trường. Ảnh: NGỌC HÀ.

Vừa qua, em đã trúng tuyển Học viện Ngoại giao với 29,8 điểm vào ngành Quan hệ quốc tế. Đồng thời, nhận được học bổng của Trường Đại học Nữ Showa (Tokyo, Nhật Bản) để theo đuổi ngành Quan hệ quốc tế. Phương Anh chia sẻ: “Với chứng chỉ năng lực ngoại ngữ JLPT tiếng Nhật đạt cấp độ N1 và tiếng Anh IELTS 7.5, em có nhiều điều kiện thuận lợi để tiếp cận môi trường học tập quốc tế trong thời gian tới”.

Câu chuyện của Phương Anh cho thấy một hướng đi đang được mở rộng trong giáo dục ngoại ngữ, đó là tạo thêm lựa chọn cho học sinh ngay từ các cấp phổ thông. Tại Trường THCS Nguyễn Lương Bằng, với quy mô gần 4.000 học sinh và 88 lớp, năm học này môn học tiếng Nhật được lựa chọn để tái khởi động với vai trò ngoại ngữ thứ hai sau vài năm vắng bóng. Năm học đầu tiên triển khai trở lại, trường mở 2 lớp tiếng Nhật với 71 học sinh.

Thầy Huỳnh Duy Linh, Hiệu trưởng nhà trường cho biết, tiếng Nhật từng được triển khai tại Trường THCS Lương Thế Vinh (cũ) với sự hỗ trợ kinh phí của doanh nghiệp và tổ chức Nhật Bản. Mô hình sau đó được nhân rộng ra 13 trường tiểu học và THCS trên địa bàn quận Liên Chiểu (cũ). Tuy nhiên, sau 5 năm, chương trình phải dừng do khó khăn về giáo viên và ngân sách.

Việc tái khởi động lần này có thêm điều kiện thuận lợi khi các văn bản mới của Bộ Giáo dục và Đào tạo cho phép cơ sở giáo dục tự nguyện tổ chức dạy ngoại ngữ thứ hai như tiếng Nga, Trung, Pháp, Nhật trong chương trình giáo dục phổ thông. Cùng với hành lang pháp lý, sự quan tâm, định hướng của Tổng Lãnh sự quán Nhật Bản tại Đà Nẵng tạo thêm điều kiện để trường xây dựng đề án và tổ chức dạy học.

Học sinh lớp tiếng Pháp, Trường THCS Nguyễn Huệ (phường Hải Châu) trong một hoạt động giao lưu thể thao giữa các trường có học tiếng Pháp. Ảnh: THU HÀ

Từ câu chuyện của Trường THCS Nguyễn Lương Bằng, một vấn đề khác được đặt ra là sau khi học ngoại ngữ thứ hai ở cấp THCS thì học sinh sẽ học tiếp ở đâu? Thầy Huỳnh Duy Linh thông tin, khi học sinh hoàn thành lớp 9, phần lớn không có chương trình tiếng Nhật tiếp nối ở bậc THPT. Một số em có năng lực tốt tự đăng ký thi vào lớp chuyên Nhật. Số còn lại quay về học tiếng Anh đại trà. Chuỗi đào tạo vì thế bị đứt đoạn.

Do đó, lần này, trường tính toán đầu ra ngay từ khi xây dựng đề án. Sau 4 năm học, nhà trường có trách nhiệm kết nối với các trường THPT trên địa bàn có tiếp nhận học sinh học ngoại ngữ thứ hai là tiếng Nhật, tạo lộ trình tiếp nối cho các em.

Học sinh Trường THCS Nguyễn Huệ trong cuộc thi hùng biện bằng tiếng Pháp do trường tổ chức. Ảnh: NGỌC HÀ

Tương tự, câu chuyện học tiếng Pháp tại Trường THCS Nguyễn Huệ (phường Hải Châu) cũng cho thấy điều này. Thầy Hồ Ngọc Hưng, Hiệu trưởng nhà trường cho hay, nhiều năm qua, trường tiếp nhận học sinh đã học tiếng Pháp từ bậc tiểu học, chủ yếu từ Trường Tiểu học Hoàng Văn Thụ (bây giờ là Trường Tiểu học Phan Thanh). Trước đây, nhu cầu học tiếng Pháp khá cao, chất lượng học sinh tốt. Tuy nhiên, những năm gần đây, quy mô chương trình giảm dần. Năm học 2026 - 2027, khối 9 có 48 học sinh, khối 8 có 28 học sinh, khối 7 có 20 học sinh và khối 6 còn 19 học sinh.

Thầy Hưng chia sẻ, một nguyên nhân quan trọng là lộ trình học tập và đầu ra của học sinh chưa thật sự rõ ràng, hấp dẫn như trước. Cơ chế tuyển sinh thay đổi khiến lợi thế của học sinh học tiếng Pháp không còn thể hiện rõ. Cùng với đó, cơ hội nghề nghiệp đối với người học tiếng Pháp chưa nhiều nên phụ huynh và học sinh có xu hướng chọn những ngoại ngữ được cho là có tính ứng dụng rộng hơn.

Từ thực tế này, thầy Hưng cho rằng muốn duy trì và phát triển tiếng Pháp một cách bền vững cần xây dựng lộ trình liên thông từ tiểu học lên THCS, THPT. Về lâu dài, không nhất thiết chỉ duy trì tiếng Pháp theo mô hình lớp chuyên biệt. Có thể mở rộng theo hướng đưa tiếng Pháp trở thành ngoại ngữ thứ hai hoặc môn học tự chọn tại các trường THCS và THPT.

Thông tin từ Sở Giáo dục và Đào tạo, việc dạy và học ngoại ngữ thứ hai đang được mở rộng theo nhu cầu của học sinh và điều kiện thực tế của từng trường. Bên cạnh tiếng Pháp, tiếng Nhật thì tiếng Hàn đang được triển khai tại nhiều trường THCS và THPT. Nhu cầu học tiếng Hàn, tiếng Trung cũng tăng so với những năm trước. Trên cơ sở dữ liệu ngành qua từng năm giúp ngành giáo dục nắm bắt nhu cầu, từng bước mở rộng lựa chọn ngoại ngữ cho học sinh, tạo thêm môi trường để người học được sử dụng ngoại ngữ thường xuyên và biến kiến thức trên lớp thành năng lực thực tế.

Từ các lớp bồi dưỡng ngắn hạn, nhiều người làm trong ngành dịch vụ tự tin giao tiếp với du khách. Ảnh: LÊ PHẠM

Trong nhiều năm, tiếng Anh được xem là ngoại ngữ nền tảng của lực lượng lao động. Nhưng khi thị trường khách quốc tế và hoạt động đầu tư ngày càng đa dạng, yêu cầu về ngoại ngữ cũng thay đổi.

Ông Nguyễn Sơn Thủy, Giám đốc Công ty Visit Indochina cho biết, thị trường khách quốc tế của Đà Nẵng đang đa dạng hơn, trong đó có khách từ Indonesia, Malaysia, Trung Đông, Ấn Độ, Nga và các nước CIS. Ngành du lịch thành phố có lực lượng lao động hàng chục nghìn người, phần lớn được đào tạo qua trường lớp và thông thạo ít nhất tiếng Anh.

Tuy nhiên, yêu cầu cạnh tranh mới đòi hỏi chất lượng nhân lực được nâng lên theo hướng chuyên sâu, trong đó cần chú trọng năng lực đa ngôn ngữ. Thực tế này thể hiện rõ ở những vị trí trực tiếp tiếp xúc với du khách.

Thời gian qua, Trung tâm Xúc tiến du lịch Đà Nẵng tổ chức đào tạo tiếng Anh, tiếng Hàn, tiếng Nga cùng kỹ năng giao tiếp, phục vụ và kiến thức văn hóa, du lịch cho nhân viên Trung tâm Hỗ trợ du khách và đội ngũ xích lô du lịch để phục vụ đa dạng các thị trường khách.

Theo lãnh đạo trung tâm, khả năng giao tiếp bằng ngoại ngữ giúp lực lượng trực tiếp phục vụ khách hỗ trợ việc tìm kiếm thông tin, lựa chọn điểm đến, di chuyển và tạo cảm giác thân thiện, chuyên nghiệp trong trải nghiệm của du khách.

Ông Nguyễn Văn Bán (Tổ trưởng tổ 1, Đội xích lô du lịch) cho biết, trước đây ngôn ngữ từng là trở ngại lớn với nhiều người đạp xích lô phục vụ khách du lịch. Vì vậy ông cũng như các thành viên trong đội chủ động học thêm ngoại ngữ.

Thông qua các lớp bồi dưỡng tiếng Anh, tiếng Hàn do Trung tâm Xúc tiến du lịch thành phố tổ chức hằng năm, các thành viên vừa học, vừa thực hành, tích lũy dần kiến thức, đủ để trò chuyện, giới thiệu cho khách những quán ăn ngon hoặc những nét đặc trưng của điểm tham quan.

Số liệu từ Công ty ANEX Việt Nam cho thấy, đặc thù nghỉ dưỡng dài ngày của khách Nga - CIS giúp lấp đầy trung bình 5.200 phòng mỗi ngày trên toàn quốc. Mạng lưới của doanh nghiệp này cũng đang đưa khách từ 11 thành phố của Nga và CIS đến thẳng Đà Nẵng.

Theo bà Võ Thái Minh, Giám đốc Hợp đồng Công ty ANEX Việt Nam, sự gia tăng mạnh mẽ của dòng khách Nga và CIS mang lại cơ hội lớn cho thị trường du lịch thành phố Đà Nẵng. Doanh nghiệp đặt mục tiêu phục vụ 98.000 lượt khách tại Đà Nẵng trong năm 2027, tuy nhiên, việc gia tăng nguồn khách cần được xây dựng trên nền tảng một hệ sinh thái du lịch đủ năng lực, ổn định và cạnh tranh.

Bên cạnh sản phẩm, dịch vụ thì nguồn nhân lực cần chú trọng, trong đó cần đội ngũ có khả năng nói tiếng Nga.

Tham gia các lớp học ngoại ngữ, mở ra cơ hội việc làm cho nhiều lao động. Ảnh: LÊ PHẠM.

Nếu trong du lịch, ngoại ngữ giúp người lao động giao tiếp với du khách thì ở các ngành công nghệ, kỹ thuật, yêu cầu này đi sâu hơn. Đại diện Công ty TNHH KP Aerospace Việt Nam, thành viên của KP Aero Industries Hàn Quốc cho biết, doanh nghiệp đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI), đặc biệt trong lĩnh vực hàng không - vũ trụ, đặt yêu cầu cao đối với nguồn nhân lực. Kỹ sư và nhân sự kỹ thuật cần có chuyên môn sâu, am hiểu công nghệ, nắm vững kiến thức chuyên ngành và có trình độ ngoại ngữ. Đây là một thay đổi quan trọng trong cách nhìn về ngoại ngữ.

Người lao động không thể chỉ biết ngoại ngữ như một kỹ năng tách rời, họ cần sử dụng ngoại ngữ cùng chuyên môn. Một kỹ sư cần đọc tài liệu kỹ thuật, trao đổi với đối tác và xử lý các vấn đề chuyên môn bằng ngoại ngữ trong môi trường làm việc đa quốc gia…

Ở góc độ đào tạo, yêu cầu này đặt ra nhiệm vụ gắn nhà trường với doanh nghiệp. Đại diện KP Aerospace Việt Nam mong muốn tăng cường hợp tác với các trường đại học trong đào tạo nhân lực chất lượng cao; đồng thời tạo cơ hội để sinh viên tiếp cận các bài toán kỹ thuật thực tế, tham gia giải quyết vấn đề chuyên môn của doanh nghiệp ngay trong quá trình học.

Khoảng cách giữa đào tạo và việc làm vì thế không thể giải quyết chỉ bằng việc tăng số giờ học ngoại ngữ mà cần một hệ sinh thái rộng hơn, nơi ngoại ngữ được học cùng chuyên môn, được sử dụng trong giao tiếp và được kiểm chứng qua công việc thực tế. Đây cũng là hướng đang được đặt ra trong giáo dục ngoại ngữ tại Đà Nẵng.

Học viên lớp tiếng Hàn miễn phí của Trường Đại học Đông Á. Ảnh: NHẬT HẠ

Tháng 7/2026, tại phường An Hải, Câu lạc bộ Ngoại ngữ được thành lập với gần 260 hội viên là cán bộ công chức, viên chức thuộc phường; cán bộ quản lý, giáo viên các trường mầm non, tiểu học và THCS trên địa bàn. Trước mắt, câu lạc bộ thực hiện sinh hoạt bằng tiếng Anh định kỳ hằng tuần, ngoài giờ hành chính. Giáo viên hướng dẫn hội viên rèn các kỹ năng sử dụng ngoại ngữ và giao tiếp, hướng đến việc sử dụng tiếng Anh như một công cụ giao tiếp trong thực thi công vụ.

Cách làm này mở rộng đối tượng của việc học ngoại ngữ. Người học không còn là học sinh, sinh viên trong lớp học. Đó có thể là cán bộ địa phương, giáo viên hay người đang làm việc. Mục tiêu của phường An Hải cũng gắn với đặc thù địa phương khi hướng đến xây dựng hình ảnh “Mỗi người dân An Hải là một hướng dẫn viên du lịch”. Vì thế, ngoại ngữ được đặt trong mối quan hệ với giao tiếp, kỹ năng mềm và quá trình hội nhập quốc tế của địa phương.

Ở một cấp độ khác, Trường Đại học Ngoại ngữ (Đại học Đà Nẵng) ngày càng thúc đẩy môi trường sử dụng tiếng Anh trong cộng đồng học thuật. Hằng năm, nhà trường thường xuyên tổ chức các hội thảo khoa học, ngôn ngữ để nâng cao việc dạy và học.

Học sinh Trường THCS Nguyễn Lương Bằng được trải nghiệm nghệ thuật thư pháp trong buổi giao lưu văn hóa Nhật Bản. Ảnh: NHẬT HẠ

Mới đây, Hội thảo quốc tế VietTESOL 2026 với chủ đề “Định vị lại tiếng Anh: Từ ngoại ngữ sang ngôn ngữ thứ hai”, nhà trường đặt vấn đề về sự thay đổi vai trò của tiếng Anh trong giáo dục. Không dừng ở việc dạy một môn học, tiếng Anh được hướng tới vai trò công cụ giao tiếp, học tập, nghiên cứu và hội nhập quốc tế.

Theo PGS-TS. Nguyễn Văn Long, Hiệu trưởng Trường Đại học Ngoại ngữ, nhà trường đang tăng cường đào tạo, bồi dưỡng chuyên môn cho giáo viên, thúc đẩy nghiên cứu và đổi mới trong dạy học tiếng Anh, mở rộng quan hệ đối tác học thuật quốc tế. Công nghệ số và trí tuệ nhân tạo cũng được nghiên cứu để tích hợp vào giáo dục ngôn ngữ.

Một buổi sinh hoạt Câu lạc bộ tiếng Ngoại ngữ của phường An Hải. Ảnh: ĐVCC

Một hướng khác cũng đang được các trường, cơ sở phối hợp triển khai là đưa người học đến gần hơn với cộng đồng sử dụng ngôn ngữ. Tháng 8/2026, Trường Đại học Đông Á phối hợp Trung tâm Ngôn ngữ tiếng Hàn tại Thành phố Hồ Chí Minh (thuộc Bộ Giáo dục Hàn Quốc) tổ chức khóa tiếng Hàn miễn phí dành cho người dân Đà Nẵng. Khóa học này thu hút 110 học viên, từ học sinh, sinh viên đến người đã đi làm.

Điểm hay ở mô hình này là người học không bị giới hạn bởi độ tuổi hay nghề nghiệp. Học viên có thể bắt đầu từ con số 0 tại lớp sơ cấp hoặc học tiếp ở lớp trung cấp dành cho những người đã có nền tảng tiếng Hàn cơ bản.

Vốn có niềm yêu thích với tiếng Hàn, Nguyễn Mỹ Trang, một chuyên viên truyền thông, đã đăng ký và dành thời gian sau giờ làm để tham gia lớp tiếng Hàn sơ cấp tại Trường Đại học Đông Á. Trang chia sẻ, khóa học là cơ hội để bạn phát triển thêm một ngôn ngữ mới, gia tăng cơ hội và trải nghiệm cho bản thân trong tương lai và cũng là thêm kênh giao lưu, kết nối với cộng đồng những người yêu thích tiếng Hàn và cộng đồng người Hàn tại Đà Nẵng.

Trường Đại học Ngoại ngữ (Đại học Đà Nẵng) bế giảng chương trình dạy tiếng Hàn cho người dân thành phố (khóa học từ tháng 7 đến tháng 9/2026). Ảnh: NHẬT HẠ

Theo ThS. Vũ Thị Ngọc Anh, giảng viên Khoa Ngôn ngữ và Văn hóa Hàn Quốc, Trường Đại học Đông Á, dù được triển khai hoàn toàn miễn phí nhưng khóa học vẫn được nhà trường chú trọng về chất lượng đào tạo, từ đội ngũ giảng viên đến giáo trình giảng dạy. Đội ngũ giảng viên có trình độ, chuyên môn về tiếng Hàn, am hiểu văn hóa Hàn Quốc và kinh nghiệm giảng dạy phong phú. Những lớp học như vậy tạo ra một giá trị khác với việc học ngoại ngữ đơn thuần.

Cùng với tiếng Hàn, tiếng Nhật cũng có thêm những không gian giao lưu tại Đà Nẵng. Hằng năm thành phố cũng tổ chức các sự kiện văn hóa lễ hội lớn như Lễ hội Việt Nam - Nhật Bản thành phố Đà Nẵng, Lễ hội Việt Nam - Hàn Quốc thành phố Đà Nẵng… kết nối với các tổ chức, doanh nghiệp tạo cơ hội để người dân, học sinh, sinh viên tham gia các hoạt động giao lưu nhân dân.

Trường THCS Nguyễn Lương Bằng phối hợp với Tổng Lãnh sự quán Nhật Bản và các tổ chức quốc tế kết nối những hoạt động giao lưu văn hóa, âm nhạc, nghệ thuật cho học sinh. Những hoạt động này giúp học sinh có thêm cơ hội tiếp xúc với văn hóa và cách sử dụng ngôn ngữ ngoài sách giáo khoa.

Với tiếng Pháp, câu chuyện cũng cần được mở theo hướng tương tự. Theo thầy Hồ Ngọc Hưng, Hiệu trưởng Trường THCS Nguyễn Huệ, việc tăng cường giao lưu, trải nghiệm, hợp tác với các tổ chức Pháp ngữ, trường đại học và doanh nghiệp sử dụng tiếng Pháp sẽ giúp học sinh thấy rõ hơn giá trị thực tế của ngoại ngữ.

Bởi một ngoại ngữ chỉ trở thành năng lực khi người học có cơ hội sử dụng nó. Khi người học có thể giao tiếp, thuyết trình, làm việc nhóm, tiếp cận văn hóa, nghiên cứu hoặc giải quyết một công việc bằng ngoại ngữ, giá trị của môn học mới được chuyển hóa thành năng lực.