Khi người dân trở thành chủ thể

Phía sau con số ấy là câu chuyện về cách người dân bước vào hoạt động du lịch bằng vốn sống, nghề nghiệp và tài nguyên quê mình, được trang bị kỹ năng, kết nối với doanh nghiệp và có thu nhập trực tiếp trong chuỗi giá trị.

Giữ sông để mở sinh kế

Sinh ra và lớn lên bên Sông Đầm, ông Lê Ngọc Vinh (phường Quảng Phú) thuộc từng bãi sậy, luồng nước và những câu chuyện đã theo người dân quanh đầm qua nhiều năm. Khi du khách bắt đầu tìm đến, vốn sống ấy có thêm một cách để hiện diện.

Ông tham gia đưa khách đi trên sông, kể về vùng nước, bãi sậy và những dấu tích mà chỉ có những người bản địa mới biết. Công việc còn mới, nhưng đó là cách duy nhất để người dân xuất hiện trong hoạt động du lịch của địa phương.

Trong những lần chèo ghe chở khách tham quan Sông Đầm, ông Vinh kể về sông nước, chim cá một cách hào hứng bởi chuyện ấy vừa gắn với đời sống thường ngày, vừa tạo nên lý do để du khách đến Sông Đầm. Khi người dân có thêm thu nhập từ không gian mình gìn giữ, lợi ích của du lịch đi liền hơn với trách nhiệm bảo vệ tài nguyên.

Ông Trương Hoàng Thạch, Khối phố trưởng khối phố Sông Đầm (phường Quảng Phú) cho biết, địa phương có Tổ hợp tác bảo vệ Sông Đầm và Tổ hợp tác chèo thuyền du lịch cộng đồng. Một nhóm thường xuyên tuần tra, ngăn việc săn bắt chim, sử dụng súng điện và những hình thức khai thác gây ảnh hưởng hệ sinh thái. Nhóm chèo thuyền bắt đầu tiếp nhận một số đoàn khách, kết nối với doanh nghiệp du lịch để giới thiệu vùng đầm.

Bên cạnh đó, địa phương cũng quan tâm sinh kế cho người dân quanh Sông Đầm để họ không tác động tiêu cực vào hệ sinh thái tự nhiên. Từ nguồn hỗ trợ gần 600 triệu đồng của tổ chức phi chính phủ dành cho địa phương, đã có hơn 200 triệu đồng được bố trí cho hoạt động sinh kế theo hình thức vốn quay vòng, hỗ trợ những hộ khó khăn nuôi ốc, cá, trồng sen.

Từ những nhóm chèo thuyền, giữ sông đã hình thành ở Sông Đầm, Quảng Phú đang tính cách tổ chức lại hoạt động du lịch cộng đồng theo hướng người dân tham gia sâu hơn vào từng dịch vụ.

Ông Phạm Xuân Đồng, Phó trưởng phòng Văn hóa - Xã hội phường Quảng Phú thông tin, địa phương đang xây dựng Đề án phát triển du lịch gắn các không gian Tam Thanh, sông Trường Giang, Sông Đầm với làng nghề, ẩm thực và đời sống bản địa. Trong đó, một phần quan trọng là xác định rõ người dân có thể tham gia ở khâu nào, cung cấp dịch vụ gì và hưởng lợi ra sao từ hoạt động du lịch.

"Địa phương dự kiến tập trung hỗ trợ các HTX làng nghề, HTX du lịch cộng đồng, đào tạo kỹ năng, tăng liên kết với doanh nghiệp và đẩy mạnh quảng bá, chuyển đổi số. Những hộ trực tiếp đón khách sẽ được tập huấn kỹ năng giao tiếp, thuyết minh, tổ chức trải nghiệm và phục vụ khách, qua đó biến những gì người dân vốn đã có như nghề, sản phẩm, câu chuyện làng quê, cảnh quan ven sông thành một phần của sản phẩm du lịch", ông Đồng nói.

Đưa vào chuỗi giá trị

Tại Hương Trà, việc đưa người dân vào chuỗi du lịch đang được HTX Du lịch cộng đồng Hương Trà tổ chức theo quy trình bài bản. Ông Trần Tiến Vinh, Giám đốc HTX cho biết, từ khi thành lập đến tháng 9/2026, đơn vị chủ yếu sắp xếp bộ máy, xây dựng quy chế và phân rõ nhóm thành viên chính thức tham gia điều hành, nhóm liên kết góp vốn cùng nhóm liên kết cung cấp dịch vụ như homestay, vườn rau, vườn trái cây, cơ sở ăn uống.

"Chúng tôi xác định lấy những gì Hương Trà đang có như làng sinh thái, đồng quê, ruộng vườn để hình thành sản phẩm trải nghiệm, từng bước đưa người dân cùng tham gia du lịch cộng đồng. HTX làm đầu mối điều phối, còn homestay, vườn rau, vườn trái cây, các hộ kinh doanh ăn uống tham gia theo phần việc phù hợp. Có doanh nghiệp lữ hành kết nối thì sản phẩm mới thành tour và người dân mới có thêm nguồn thu", ông Vinh nói.

Theo ông Bùi Ngọc Huy, Phó Chủ tịch UBND phường Hương Trà, định hướng giai đoạn 2026 - 2030 tập trung phát triển du lịch làng quê, sinh thái, văn hóa dựa vào cộng đồng. Sáng kiến "Mỗi hộ dân - một trải nghiệm" được nghiên cứu để khai thác nhà vườn, nghề truyền thống, ẩm thực, sản xuất nông nghiệp và câu chuyện văn hóa. Hộ tham gia trên tinh thần tự nguyện, được khảo sát điều kiện, xây dựng sản phẩm, xác định giá và thử nghiệm trước khi kết nối vào hệ thống chung.

Hương Trà cũng đặt yêu cầu mỗi trải nghiệm phải rõ thời lượng, sức chứa, an toàn, người chịu trách nhiệm và phần lợi ích của hộ cung cấp dịch vụ. HTX được định hướng làm đầu mối điều phối, kết nối hộ dân với doanh nghiệp lữ hành, quản lý đặt dịch vụ và phân bổ khách.

"Định hướng xuyên suốt của Hương Trà là để chính những ngôi nhà, khu vườn, nghề truyền thống và đời sống của người dân tạo nên bản sắc sản phẩm. Nhà nước tập trung hoàn thiện nền tảng, hạ tầng và môi trường hoạt động, HTX đảm nhận vai trò tổ chức, doanh nghiệp kết nối thị trường, còn người dân trực tiếp tạo ra trải nghiệm và có thu nhập từ phần việc của mình. Khi mối liên kết này vận hành được, người dân mới thực sự trở thành một mắt xích có giá trị trong chuỗi du lịch", ông Huy cho biết thêm.