Gỡ “điểm nghẽn” ứng dụng công nghệ số ở trường học miền núi

Từ hạ tầng chưa đồng bộ, thiết bị hạn chế và xuống cấp, đường truyền chập chờn, thiếu hụt nhân lực công nghệ… là những thách thức trong ứng dụng công nghệ số tại các trường học miền núi.

Đưa công nghệ vào trường học

Chuyển đổi số trong ngành giáo dục và đào tạo được triển khai khá mạnh mẽ; thể hiện qua việc ứng dụng cơ sở dữ liệu ngành, phần mềm quản lý nhà trường, sổ điểm điện tử, học bạ số, văn bằng số... Từ đây góp phần giảm khối lượng công việc hành chính, thuận lợi trong lưu trữ và chia sẻ thông tin.

Phụ huynh có thêm kênh theo dõi quá trình học tập, rèn luyện của con em; giáo viên khai thác kho học liệu điện tử, hình ảnh, video, bản đồ số, đặc biệt sử dụng AI hỗ trợ xây dựng giáo án, thiết kế câu hỏi, tạo tình huống học tập và học liệu phù hợp với từng nhóm học sinh thay vì chỉ dựa vào sách giáo khoa.

Thầy Trần Bình Trọng, dạy môn Tin học tại Trường Phổ thông dân tộc bán trú Tiểu học và THCS Huỳnh Thúc Kháng (xã Trà Vân) cho biết tại đây, hệ thống máy tính, phòng đa chức năng và một số thiết bị hỗ trợ dạy học được trang bị tương đối đầy đủ. Hầu hết giáo viên đều có thể ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) trong soạn giáo án điện tử và tổ chức bài giảng.

Tuy nhiên, trong thời gian sử dụng, nhiều máy tính bị hư hỏng do điều kiện thời tiết nóng, ẩm của miền núi, trong khi nhà trường thiếu kinh phí để đưa thiết bị đi sửa chữa ở đồng bằng.

Cô Kring Lưu, Hiệu trưởng Trường Tiểu học và THCS Huỳnh Thúc Kháng (xã Bến Giằng) nhìn nhận, đây là bước tiến lớn trong công tác giảng dạy đối với các trường miền núi, giúp học sinh mở rộng không gian tiếp cận tri thức.

“Nếu tổ chức tốt học liệu số, học sinh ở những địa bàn xa trung tâm có thể tiếp cận nguồn tri thức mà điều kiện thực tế của nhà trường chưa thể đáp ứng đầy đủ. Tuy vậy, cần khắc phục những hạn chế về đường truyền internet, sóng phải thật sự ổn định để việc ứng dụng công nghệ vào giảng dạy được bảo đảm”, cô Kring Lưu chia sẻ.

Chú trọng yếu tố con người

Chuyển đổi số đang tạo những chuyển biến tích cực, dù vậy khoảng cách về điều kiện ứng dụng công nghệ giữa khu vực đồng bằng, đô thị và miền núi vẫn hiện hữu. Theo thầy Nguyễn Khắc Điệp, Hiệu trưởng Trường Phổ thông dân tộc bán trú Tiểu học và THCS Huỳnh Thúc Kháng (xã Trà Vân), không ít trường miền núi địa hình rộng, dân cư phân tán và điều kiện kinh tế - xã hội khó khăn khiến việc ứng dụng công nghệ gặp nhiều trở ngại. Lý do, hệ thống điện, đường truyền internet không ổn định và nguồn nhân lực công nghệ thông tin tại chỗ hạn chế.

Trường Phổ thông dân tộc bán trú Tiểu học và THCS Huỳnh Thúc Kháng có 18 lớp học, trong đó 2 điểm trường lẻ nằm xa trung tâm hiện chưa có điện và đường truyền internet, nên không thể ứng dụng công nghệ số được.

Thiếu nhân lực công nghệ thông tin được xem là “điểm nghẽn” quan trọng tại các trường miền núi. Thầy Nguyễn Công Tươi, Hiệu trưởng Trường THPT Võ Chí Công - Hùng Sơn (xã Hùng Sơn) cho biết, mặc dù nhà trường cơ bản thực hiện đầy đủ những yêu cầu của ngành về hệ thống quản lý trường học và các phần mềm liên quan, nhưng để mở rộng ứng dụng công nghệ, đòi hỏi cần phải có nhân sự nhạy về chuyển đổi số làm đầu mối hỗ trợ.

Cùng với đó, đường truyền internet và hạ tầng công nghệ cũng phải được đầu tư đồng bộ, lâu dài. Đặc biệt, đội ngũ giáo viên phải thường xuyên được tập huấn chuyên sâu, sát công việc thực tế, nhất là giáo viên mới ra trường và giáo viên là người địa phương. Bởi bên cạnh chuyên môn, không phải giáo viên nào cũng có kỹ năng khai thác hiệu quả các nền tảng số, phần mềm dạy học hay AI.

Ông Phạm Tấn Ngọc Thụy, Phó Giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo cho hay, thời gian qua rất nhiều điểm trường vùng cao, nhất là các xã biên giới, vùng sâu từng bước được đầu tư điện lưới, internet, máy tính và tivi thông minh. Nhờ đó, học sinh có thêm cơ hội tiếp cận bài giảng trực quan, hình ảnh và video mô phỏng.

Đội ngũ giáo viên cũng chủ động ứng dụng công nghệ để thiết kế bài giảng điện tử, khai thác học liệu số. Đáng chú ý, việc số hóa hồ sơ, quản lý giáo dục góp phần giảm áp lực hành chính, đồng thời tăng kết nối giữa nhà trường và phụ huynh…

Tuy vậy, ông Thụy cũng thừa nhận, việc ứng dụng công nghệ số tại một số điểm trường miền núi vẫn còn trở ngại, khó khăn như tình trạng sóng điện thoại chập chờn, internet hạn chế hoặc nguồn điện thiếu ổn định.

Cạnh đó, một bộ phận giáo viên lớn tuổi tại các vùng khó khăn còn gặp nhiều lúng túng khi tiếp cận các phần mềm dạy học tiên tiến; học sinh vùng cao cũng ít có điều kiện sở hữu máy tính, điện thoại thông minh để học tập tại nhà. Năng lực số của giáo viên cũng không đồng đều...

“Vấn đề cần ưu tiên hiện nay là hoàn thiện hạ tầng viễn thông, từng bước xóa các “vùng lõm” về sóng và internet tại điểm trường lẻ vùng cao. Song hành với đó, thường xuyên đào tạo giáo viên về công nghệ thông tin, AI và phương pháp thiết kế bài học phù hợp với học sinh dân tộc thiểu số.

Đồng thời, đẩy mạnh xã hội hóa, huy động doanh nghiệp, tổ chức xã hội hỗ trợ thiết bị như máy tính bảng, laptop để xây dựng các góc học tập số cho học sinh khó khăn vùng cao”, ông Thụy nói.