Mở đường đến thương mại điện tử xanh

Mua sắm tiện hơn, rác thải nhiều hơn

Một buổi chiều, chị Nguyễn Thị Hồng Nhung (37 tuổi, phường Hải Châu) nhận đơn hàng nhỏ giao tận nhà. Món đồ nằm giữa nhiều lớp túi nhựa, băng keo, hộp carton và vật liệu chống sốc. Khi hàng được lấy ra, phần lớn chiếc hộp trở thành bao bì bỏ đi. Sự tiện lợi của mua sắm trực tuyến khiến những đơn hàng như vậy ngày càng phổ biến.

Trao đổi với phóng viên, ông Nguyễn Văn Thành, Trưởng phòng Chính sách, Cục Thương mại điện tử và Kinh tế số (Bộ Công Thương), cho hay, thương mại điện tử Việt Nam tăng trưởng nhanh trong nhiều năm. Đi cùng tốc độ tăng trưởng là lượng bao bì ngày càng lớn. Riêng năm 2025, thương mại điện tử phát sinh khoảng 327.000 tấn bao bì.

Khác với mua trực tiếp tại chợ hay siêu thị, hàng đặt qua mạng thường cần thêm các lớp bảo vệ để đi qua nhiều chặng. Ngoài bao bì của nhà sản xuất còn có thể có hộp carton, túi nilon, vật liệu chống sốc, chống mưa và chống ẩm. “Thương mại điện tử xanh không nằm ở cái túi, ở hộp giấy mà đó là cách doanh nghiệp quản trị, vận hành vòng đời của một sản phẩm”, ông Thành nói.

Thương mại điện tử xanh nằm ở toàn bộ hành trình của một đơn hàng, từ tìm kiếm, đặt hàng, kho bãi, đóng gói đến giao nhận chặng cuối, đổi trả, hoàn đơn, thu hồi và tái chế. Doanh nghiệp không nhất thiết thay đổi mọi thứ cùng lúc mà có thể bắt đầu từ từng khâu cụ thể. Ở khâu đóng gói, cần giảm vật liệu không cần thiết, sử dụng hộp, túi phù hợp kích thước sản phẩm và hạn chế nhựa dùng một lần.

Với giao nhận, các đơn cùng khu vực có thể được gom chung tuyến để một chuyến xe giao được nhiều hàng hơn, đồng thời tăng sử dụng phương tiện phát thải thấp như xe điện.

Hàng hoàn cũng là khâu cần được tính toán. Tỷ lệ giao thành công ngay lần đầu càng cao, số chuyến xe phải quay lại càng ít. Muốn vậy, doanh nghiệp phải xem xét từ chất lượng sản phẩm, đóng gói đến thời điểm giao hàng. Chẳng hạn, nếu giao vào lúc người nhận đang đi làm, shipper có thể phải quay lại, phát sinh thêm quãng đường và chi phí.

Ông Thành gợi mở doanh nghiệp có thể bắt đầu từ “gom đơn, tối ưu cung đường, giảm phát thải, giảm hoàn hàng và quản trị dữ liệu”. Dữ liệu sẽ cho thấy một đơn hàng sử dụng bao nhiêu bao bì, tỷ lệ giao thành công ngay lần đầu, số đơn bị hoàn và nguyên nhân. Từ đó, doanh nghiệp có cơ sở nhận diện khâu gây lãng phí để điều chỉnh.

Bắt đầu từ những đơn hàng nhỏ

Câu chuyện phía sau từng đơn hàng cũng đặt ra yêu cầu mới khi Đà Nẵng định hình hướng phát triển thương mại điện tử trong những năm tới. Ông Huỳnh Xuân Sơn, Phó Giám đốc Sở Công Thương thông tin, trong năm 2026, Đà Nẵng sẽ đánh giá thực trạng thương mại điện tử theo nhóm chủ thể, ngành hàng và mức độ ứng dụng; đồng thời phân tích các điểm nghẽn về thể chế, nhân lực, dữ liệu, thanh toán và logistics.

Thành phố dự kiến nâng cấp sàn thương mại điện tử theo hướng hỗ trợ doanh nghiệp, hợp tác xã, hộ kinh doanh trưng bày, quảng bá, xúc tiến thương mại và tiêu thụ sản phẩm; tích hợp các tiện ích truy xuất nguồn gốc, thanh toán, logistics và kết nối với các nền tảng thương mại điện tử lớn.

Giai đoạn 2027 - 2030, Đà Nẵng định hướng phát triển hệ sinh thái thương mại điện tử gắn với du lịch, dịch vụ, sản phẩm OCOP, sản phẩm công nghiệp nông thôn tiêu biểu, sản phẩm đặc trưng, chợ truyền thống, logistics đô thị và thương mại điện tử xuyên biên giới.

Theo ông Sơn, thành phố sẽ kết nối sàn thương mại điện tử với doanh nghiệp công nghệ, đơn vị thanh toán và logistics để hỗ trợ doanh nghiệp quảng bá, xúc tiến và tiêu thụ sản phẩm.

Hiệu quả thương mại điện tử cũng được định hướng đo bằng các chỉ số cụ thể, thay vì chỉ dừng ở số doanh nghiệp hay gian hàng lên môi trường số. Trong đó có số doanh nghiệp, hợp tác xã, hộ kinh doanh tham gia; số hàng hóa được chuẩn hóa thông tin; số gian hàng hoạt động thường xuyên; tỷ lệ thanh toán số; số giao dịch thành công; số đơn đổi trả và tỷ lệ giải quyết khiếu nại đúng hạn.

Những dữ liệu này cũng giúp doanh nghiệp nhìn lại hiệu quả vận hành. Khi biết tỷ lệ giao thành công hay số đơn phải quay về kho, doanh nghiệp có thể xác định nguyên nhân để điều chỉnh từ bán hàng, đóng gói đến giao nhận, qua đó giảm những hành trình không cần thiết trong chuỗi vận chuyển.

Với một cơ sở bán đặc sản, thay đổi có thể bắt đầu từ chiếc hộp vừa hơn với món hàng, bớt những lớp vật liệu không cần thiết. Với doanh nghiệp giao nhận, đó có thể là gom các đơn cùng khu vực, tối ưu cung đường hoặc nâng tỷ lệ giao thành công ngay lần đầu.

Ở cấp độ rộng hơn, ông Nguyễn Văn Thành cho biết, bộ tiêu chí thương mại điện tử xanh và bền vững đang được nghiên cứu theo hướng khuyến khích, tự nguyện để doanh nghiệp từng bước cải thiện từ quản trị, hàng hóa, bao bì, giao hàng đến năng lượng và sự tham gia của người tiêu dùng.

Người mua cũng có thể góp phần bằng những lựa chọn đơn giản. Nếu không quá gấp, nhiều món hàng có thể được gom trong một đơn; lựa chọn thời điểm nhận phù hợp cũng giúp giảm nguy cơ shipper phải quay lại.