Bền bỉ với sân khấu tuồng

Sau ánh đèn sân khấu

“Có những lúc khó khăn, vất vả, có những đêm diễn khán giả chưa đông, nhưng chỉ cần được khoác lên mình bộ trang phục nhân vật, nghe tiếng trống chầu vang lên và cảm nhận sự đồng cảm của khán giả, tôi lại thấy mọi nỗ lực của mình đều xứng đáng”. Đó là chia sẻ của NSƯT Nguyễn Thị Bích Phượng khi kể về chặng đường gắn bó với nghệ thuật tuồng.

Cơ duyên đến với sân khấu của NSƯT Bích Phượng bắt đầu từ năm 1994, khi các nghệ sĩ Nhà hát tuồng Nguyễn Hiển Dĩnh về biểu diễn tại quê nhà Tiên Lãnh, Tiên Phước (Quảng Nam cũ). Sự tò mò và mong muốn được hóa thân vào nhân vật đưa chị đến với nghề. Rồi qua từng vai diễn, từng câu hát, tình yêu ấy lớn dần, trở thành một phần không thể tách rời trong cuộc sống.

Phía sau mỗi vai diễn trên sân khấu là quá trình khổ luyện kéo dài, từ giọng hát, ánh mắt, bộ pháp đến cách thể hiện nội tâm và thần thái nhân vật. Với bà, kinh nghiệm sau nhiều năm làm nghề không đồng nghĩa với việc được phép diễn theo thói quen. Khi tập vở mới hoặc thay vai, bà vẫn nghiên cứu nhân vật, trao đổi với đạo diễn và đồng nghiệp để tìm cách thể hiện phù hợp.

“Để trở thành một nghệ sĩ thực thụ, không thể chỉ dựa vào đam mê mà còn phải có lòng kiên trì, sự khiêm tốn và tinh thần không ngừng học hỏi. Với tôi, nghề này không chỉ cần giữ được giọng hát hay động tác đẹp, mà còn là giữ được cái tâm, sự nghiêm túc và tình yêu đối với nhân vật, sân khấu”, NSƯT Bích Phượng chia sẻ.

Sự bền bỉ ấy cũng được vun đắp từ những năm tháng âm thầm theo nghề của nghệ sĩ Trần Thị Kim Oanh. Từng học đàn tranh tại Nhạc viện Thành phố Hồ Chí Minh, chị rẽ sang sân khấu tuồng sau khi biết nhà hát tuyển diễn viên. Năm 2006, chị chính thức đứng trên sân khấu với vai trò diễn viên, bắt đầu hành trình gắn bó với loại hình nghệ thuật truyền thống này.

Giọng hát trầm từng khiến chị gặp không ít khó khăn, bởi hát tuồng đòi hỏi khả năng lên giọng cao và thể hiện rõ sắc thái nhân vật. Chị kiên trì luyện tập, có những buổi cổ họng đau rát, phải dùng thuốc. Ngay cả khi sống trong nhà thuê, chị vẫn tranh thủ tập hát sau cánh cửa đóng kín. Những ngày tháng ấy lặng lẽ trôi qua, cùng chị bồi đắp tình yêu với sân khấu.

Có lẽ vì thế, những tình cảm từ khán giả là điều Kim Oanh luôn nâng niu. Trong một chương trình giao lưu, hóa trang, chị được các em nhỏ vây quanh xin chữ ký. Có em hồn nhiên gọi chị là “cô tiên”, có em sau cái ôm lại thủ thỉ rằng chị giống mẹ mình. Những lời nói ngây thơ ấy khiến chị xúc động và càng trân trọng nghề sân khấu.

Để mạch tuồng chảy mãi

Những giá trị của tuồng không chỉ được gìn giữ bởi những nghệ sĩ nhiều năm tuổi nghề, mà còn được tiếp nối qua lớp diễn viên trẻ đang từng ngày học hỏi và trưởng thành. Với diễn viên trẻ Nguyễn Thị Tâm, tình yêu dành cho những làn điệu, động tác và cách hóa thân vào nhân vật là khởi đầu cho hành trình gắn bó với nghề.

Tâm theo học tại Trường Đại học Sân khấu - Điện ảnh Hà Nội giai đoạn 2016-2020, sau đó trở về Đà Nẵng, công tác tại Nhà hát Nghệ thuật truyền thống Đà Nẵng. Những ngày đầu bước lên sân khấu chuyên nghiệp, chị không tránh khỏi bỡ ngỡ, từ cách xử lý động tác, biểu cảm đến phối hợp với đồng nghiệp.

Qua từng buổi tập, Tâm dần hiểu rằng mỗi vai diễn đều có nét riêng, đòi hỏi người diễn viên phải tìm tòi để nắm bắt tính cách, tâm lý nhân vật, chứ không chỉ thuộc lời, nhớ động tác. Nhờ sự chỉ bảo của thầy cô, đồng nghiệp và quá trình tự rèn luyện, chị từng bước tích lũy kinh nghiệm, tìm được cách thể hiện nhân vật của riêng mình.

“Đối với tôi, theo đuổi nghệ thuật tuồng không đơn thuần là lựa chọn một nghề nghiệp, mà còn là cách để cống hiến cho văn hóa dân tộc. Tôi mong muốn mỗi lần xuất hiện trên sân khấu đều có thể mang đến cho khán giả những cảm xúc chân thành, góp phần gìn giữ và lan tỏa vẻ đẹp của nghệ thuật tuồng”, Tâm chia sẻ.

Theo NSƯT Nguyễn Thị Bích Phượng, để tuồng tiếp tục có sức sống trong đời sống hôm nay, người nghệ sĩ không chỉ cần vững nghề mà còn phải tìm cách đưa nghệ thuật truyền thống đến gần hơn với công chúng. Công nghệ và các nền tảng số có thể trở thành phương tiện giới thiệu những trích đoạn hay, câu chuyện hậu trường, quá trình hóa trang, luyện tập, giúp khán giả có thêm cơ hội tìm hiểu về tuồng.

“Muốn đổi mới thì trước tiên phải nắm vững cái gốc, từ kỹ thuật biểu diễn, làn điệu, bộ pháp, hóa trang, phục trang đến cách xây dựng hình tượng nhân vật và tinh thần của từng tác phẩm. Tôi mong các diễn viên trẻ đừng ngại khó, đừng nóng vội. Nghề này cần thời gian tích lũy, cần sự khổ luyện và lòng kiên nhẫn. Không có con đường tắt để tạo nên một vai diễn thực sự có chiều sâu”, NSƯT Bích Phượng đúc kết.