Nỗi sợ ngập

Giữa dòng xe cộ đang rà phanh, cố ghìm tay ga để xe không tắt máy trong dòng nước đục ngập nửa bánh, một người đàn ông bán hàng quán nhỏ bên đường lội xuống. Ông không mang ủng, tay cầm thanh sắt nhỏ uốn cong đầu, cúi rạp người móc từng nhát vào miệng cống chìm dưới làn nước.

Sau vài nhát khều, một mớ hỗn độn trồi lên: lá cây, hộp xốp vụn, ly nhựa, những túi ni lông bết chặt bùn cát. Mớ rác vừa bật ra, dòng xoáy ùng ục lập tức nuốt trọn lượng nước tù đọng trôi tuột xuống lòng cống. Mặt đường trơ lại lớp nhựa ướt chỉ sau vài phút.

Khoảnh khắc ấy tái hiện nghịch lý quen thuộc của đô thị nhiều năm qua: Thành phố dồn nguồn lực hàng nghìn tỷ đồng nâng cấp mạng lưới cống hộp ngầm, nhưng toàn bộ khả năng tiêu thoát lại có thể bị nghẽn lại bởi một lớp rác mỏng dày vài centimet bám chặt miệng thu nước.

Tại buổi tiếp xúc cử tri Đà Nẵng ngày 12/10, Bí thư Thành ủy Lê Ngọc Quang đưa ra những thông số thực tế đáng ghi nhận: Thành phố đã tập trung đầu tư, cải tạo và bổ sung hệ thống tiêu thoát nước tại các khu vực thường xuyên ngập úng. Nhờ vậy, trong đợt mưa lớn giữa tháng Chín, khả năng thoát nước ở vùng lõi đô thị đã chuyển biến rõ rệt.

Đà Nẵng đang tiếp tục các thủ tục pháp lý để đầu tư thêm công trình thoát nước mới, đồng thời thông qua chủ trương nạo vét chuỗi hồ điều hòa quanh khu vực sân bay nhằm tăng cường khả năng tiêu thoát cục bộ lẫn lâu dài cho khu vực trũng thấp.

Những nỗ lực kỹ thuật từ phía chính quyền đã mang lại hiệu quả trên bề mặt công trình. Nhưng công trình ngầm dù lớn đến đâu cũng chỉ giải quyết được nửa sau của bài toán: dẫn nước và trữ nước.

Nửa đầu tiên của bài toán - đón nước từ mặt đường chui xuống lòng đất - lại nằm ở những miệng thu lộ thiên ngay trước cửa mỗi căn nhà.

Dọc trục Hoàng Sa, Võ Nguyên Giáp, Trường Sa sang đến bờ đông sông Hàn, hàng loạt khối cao ốc, tổ hợp căn hộ và khách sạn mọc lên san sát. Những bức tường bê tông vươn cao tạo thành tấm bình phong che chắn khoảng không mở ra biển và sông.

Mặt đất tự nhiên co cụm dần. Thảm cỏ, đất cát - những “chiếc bọt biển” tự nhiên từng có khả năng thẩm thấu nước mưa tại chỗ - nay nhường chỗ cho bê tông. Mưa trút xuống bao nhiêu, theo quy luật cơ học chảy tràn từ mái tôn, sân thượng xuống kiệt hẻm, dồn ra mặt đường rồi tìm lối thoát.

Những tòa cao ốc mọc lên đồng nghĩa với một làn sóng cư dân mới chuyển về định cư. Mật độ dân số nén chặt vào dải đất ven biển và vùng lõi trung tâm kéo theo áp lực trực tiếp: rác thải sinh hoạt. Mỗi mét vuông đất gánh thêm người, lượng phế thải phát sinh mỗi ngày tăng theo.

Trong khi đó, hạ tầng thu gom rác của đô thị khó lòng cơi nới tức thì theo tốc độ gia tăng dân số. Những ngày nắng ráo, rác nằm bên vệ đường. Rồi chỉ cần một cơn mưa dông đổ ập xuống, dòng nước mặt lập tức cuốn phăng những bọc ni lông, ly nhựa, hộp xốp trôi thẳng về điểm trũng nhất: nan sắt hố ga.

Trông chờ vào năng lực của những cống hộp nghìn tỷ hay sự túc trực giữa mưa gió của công nhân thoát nước là chưa đủ, nếu chính chúng ta vẫn vô tình tước đi lối thoát tự nhiên của dòng chảy.

Một chiếc lá rụng, một túi ni lông được nhặt lên trước cơn mưa có giá trị giải phóng dòng chảy không kém gì một máy bơm công suất lớn.

Thành phố thoát nước nhanh hay ngập chìm trong nước đục, rốt cuộc không chỉ phụ thuộc vào những đường ống chìm sâu dưới lòng đất, mà bắt đầu từ cách ứng xử của mỗi người sống ngay bên trên miệng cống.