Hình thành điểm đến có trách nhiệm

Ưu tiên giảm phát sinh rác thải nhựa

Các nghiên cứu cho thấy, ngành du lịch phát sinh khoảng 37,5% tổng lượng rác thải nhựa toàn cầu. Chúng hiện diện ở hầu hết mọi khâu và vật dụng phục vụ, từ chai nước, túi ny lon, ống hút, khăn lạnh, đồ dùng phòng tắm, bao gói thực phẩm tại các khách sạn, nhà hàng, phương tiện di chuyển, điểm tham quan và cả chuỗi cung ứng đứng sau các dịch vụ ấy. Tác động của rác thải không dừng ở môi trường, nó đi thẳng vào doanh thu.

Từ thực tế đó, TS. Hoàng Ngọc Tường Vân, Điều phối viên quan hệ hợp tác vì đại dương tại miền Trung (WWF Việt Nam) cho rằng, với một thành phố lấy biển và du lịch làm trục thương hiệu như Đà Nẵng, nhận định này mang tính thực tế hơn là cảnh báo xa xôi. Ông đưa ra nguyên tắc thực hành “6T” trong ngăn chặn rác thải nhựa, gồm “Từ chối; Tiết giảm; Tái sử dụng; Tái chế; Thay thế; Thu gom”.

Điều đáng chú ý của bộ nguyên tắc này nằm ở thứ tự: ưu tiên giảm nhu cầu và tái sử dụng trước khi tìm giải pháp thay thế. “Nhiều cơ sở bắt đầu bằng việc đổi ống hút nhựa sang một loại vật liệu khác, trong khi cách hiệu quả nhất là không đưa ống hút nếu khách không cần. Phân loại và thu gom đúng hệ thống là cần thiết, nhưng không thể thay cho việc giảm phát sinh tại nguồn, vì rác chưa sinh ra là rác không phải xử lý”, ông nói.

Theo TS. Hoàng Ngọc Tường Vân, nơi dễ bắt đầu nhất là phòng nghỉ và nhà hàng của cơ sở lưu trú, vì ở đó doanh nghiệp kiểm soát gần như toàn bộ quy trình. Kinh nghiệm từ khảo sát doanh nghiệp do WWF thực hiện tại khu vực miền Trung cho thấy, những biện pháp được đánh giá thực hiện tốt nhất lại là những việc ít tốn kém nhất, cụ thể như hạn chế đồ nhựa dùng một lần và mua sản phẩm theo bao gói lớn; tái sử dụng chai, cốc và vật dụng; bố trí thùng và hướng dẫn phân loại rác.

Điều này khẳng định một lộ trình hợp lý: bắt đầu ngay từ những việc đơn giản, ít chi phí để tạo đà, rồi mới đến những thay đổi cần đầu tư về vật liệu và thiết bị. Với các cơ sở tổ chức hội nghị, sự kiện, các gói “hội nghị xanh” không dùng chai nhựa là một bước đi phù hợp với phân khúc MICE mà thành phố đang thu hút.

TS. Hoàng Ngọc Tường Vân đề xuất lộ trình 5 bước cho phép đi từ nhỏ đến lớn mà không cần đầu tư quá sức ngay từ đầu: (1) đánh giá hiện trạng, xác định loại nhựa, điểm phát sinh, số lượng và bộ phận liên quan, để biết nên bắt đầu từ đâu; (2) cam kết từ cấp lãnh đạo, phân công đầu mối, đặt mục tiêu rõ ràng và bố trí nguồn lực; (3) đào tạo nhân viên, xây dựng danh mục hành động cụ thể theo từng bộ phận; (4) áp dụng quy trình vận hành chuẩn (SOP), thí điểm một tour hoặc một cơ sở, giám sát và cải tiến trước khi nhân rộng; (5) đo lường để chứng minh tác động, truyền thông minh bạch, công bố kết quả có số liệu và tránh những tuyên bố xanh chung chung.

Tái sử dụng thực phẩm dư thừa

Du lịch càng phát triển, đồng nghĩa với lượng thực phẩm dư thừa càng lớn, tạo áp lực lên kinh tế và môi trường địa phương. Ông Andre Pierre Gentzsch, Tổng Giám đốc điều hành Quần thể du lịch Furama - Ariyana Đà Nẵng cho biết, lãng phí thực phẩm là một thách thức trong ngành, nhiều khu nghỉ dưỡng thải ra 100-200kg rác thực phẩm mỗi ngày. Chi phí xử lý lớn, trong khi việc phân phối lại số thực phẩm này vẫn gặp nhiều trở ngại.

Nghiên cứu khoa học “Quản lý thực phẩm dư thừa tại các khách sạn 4-5 sao ở Đà Nẵng” của TS. Trần Niên Tuấn và cộng sự (Trường Đại học Kinh tế - Đại học Đà Nẵng) đã chỉ ra 3 nguồn lãng phí chính: khâu chuẩn bị; quầy buffet; phần ăn khách để lại khi sử dụng các dịch vụ ăn uống.

Theo nghiên cứu trên, muốn giảm lãng phí, khách sạn trước hết cần làm rõ mức độ ảnh hưởng của nhiều yếu tố khác nhau đến việc phát sinh thực phẩm dư thừa, để từ đó đưa ra quy trình hành động toàn diện, từ khâu thu mua, dự trữ, dự báo nhu cầu đến lập thực đơn. Các chuỗi khách sạn xanh trên thế giới vận hành theo mô hình “tháp quản lý thực phẩm dư thừa” với 5 bước ưu tiên: phòng ngừa; phân phối lại; tái chế; phục hồi; sau cùng mới là bỏ đi, khi chỉ còn một lượng rất nhỏ. Trong đó, phòng ngừa là bước quan trọng nhất.

Các khách sạn đầu tư máy móc và công nghệ để đánh giá hiệu quả kiểm soát chi phí, dự báo chính xác nhu cầu nhằm giảm đáng kể lượng thức ăn phát thải. Song song là các hoạt động nâng cao nhận thức cho nhân viên lẫn khách hàng, kèm cơ chế khuyến khích họ cùng tham gia.

Bài toán này cũng không thể khép kín trong từng khách sạn. Chính quyền và người dân địa phương, các nhà cung cấp, công ty lữ hành, đại lý du lịch, tổ chức phi chính phủ, đều là những mắt xích cần được kết nối để hướng tới quản lý thực phẩm dư thừa một cách hiệu quả, bền vững.

Trong thực tế vận hành tại Đà Nẵng, Furama Resort Danang và một số khu nghỉ dưỡng cũng đã từng bước áp dụng các biện pháp nhằm kiểm soát khẩu phần, điều chỉnh thực đơn, hợp tác với nông dân để tái sử dụng thực phẩm dư thừa trong hoạt động chăn nuôi, trồng trọt.

Từ tháng 8/2025, các cơ sở lưu trú bắt đầu liên kết với VietHarvest, tổ chức cứu trợ thực phẩm tại Việt Nam, nhằm tìm hướng tái sử dụng thực phẩm chuyên nghiệp và giàu tính nhân văn. Theo bà Ngô Phương Anh, Giám đốc Điều hành VietHarvest, qua khảo sát và thông tin chia sẻ từ một số khách sạn quy mô lớn trong thành phố, cho thấy tỷ lệ lãng phí thực phẩm cao hơn mức trung bình. Vì vậy, VietHarvest bắt tay với các khách sạn, resort, nhà hàng để tiếp nhận nguồn thực phẩm dư chất lượng cao, rồi phân phối đến các tổ chức từ thiện.

“Giải cứu” thực phẩm không đơn giản là gom đồ thừa đem cho, đó là một quy trình chặt chẽ để thực phẩm đến tay cộng đồng vẫn an toàn và bảo đảm chất lượng: kiểm tra, phân loại ngay tại nơi tiếp nhận, ghi chú đầy đủ thông tin về loại thực phẩm, trọng lượng và điều kiện bảo quản, đóng hộp đúng chuẩn, giữ lạnh suốt hành trình vận chuyển và đưa đến đối tác trong thời gian ngắn nhất, thay vì lưu trữ nhiều ngày.

Bà Phương Anh kỳ vọng sẽ có thêm nhiều cơ sở kinh doanh dịch vụ ăn uống, lưu trú tại thành phố tham gia chuỗi liên kết này, nhằm giảm thiểu rác hữu cơ từ hoạt động du lịch, nâng cao hình ảnh du lịch bền vững của thành phố, hỗ trợ an sinh xã hội và thúc đẩy kinh tế tuần hoàn.