[eMagazine] - Quy hoạch chung Đà Nẵng đến năm 2050, tầm nhìn đến năm 2075: Định vị thành phố biển sinh thái kết nối toàn cầu

Không gian quy hoạch khoảng 11.870km²

Quy hoạch chung thành phố Đà Nẵng đến năm 2050, tầm nhìn đến năm 2075 được lập cho toàn bộ địa giới hành chính thành phố, bao gồm đặc khu Hoàng Sa, cùng phần không gian biển thuộc phạm vi quản lý theo quy định của pháp luật.

Thành phố có diện tích tự nhiên khoảng 11.870,34km²; phía Bắc giáp thành phố Huế, phía Nam giáp tỉnh Quảng Ngãi, phía Tây giáp nước Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Lào, phía Đông giáp Biển Đông. Quy hoạch xác định thời hạn ngắn hạn đến năm 2040, dài hạn đến năm 2050 và tầm nhìn đến năm 2075.

Theo quy hoạch, không gian phát triển được tổ chức theo mô hình tích hợp, đa cực, đa trung tâm, đa tầng, đa lớp; bảo đảm tính kế thừa, ổn định và linh hoạt, có khả năng thích ứng với biến động kinh tế - xã hội, khoa học - công nghệ và biến đổi khí hậu. Quy hoạch đề cao việc phát huy đồng bộ các mối liên kết đô thị - nông thôn, đô thị - di sản, sông - biển - rừng; phát triển hạ tầng kỹ thuật và hạ tầng xã hội đồng bộ, hiện đại, thông minh; thúc đẩy chuyển đổi số gắn với chuyển đổi xanh và quản trị đô thị thông minh.

Thành phố biển sinh thái, thông minh, giàu bản sắc

Mục tiêu đến năm 2050 là xây dựng Đà Nẵng trở thành thành phố biển sinh thái, hiện đại, thông minh, giàu bản sắc, an toàn, đáng sống, có sức hấp dẫn và vị thế quốc tế; là cực tăng trưởng quan trọng của quốc gia. Thành phố hướng tới vai trò trung tâm quốc gia và khu vực về khởi nghiệp, đổi mới sáng tạo, logistics, kinh tế biển, thương mại, tài chính, thương mại tự do, khoa học, công nghệ, chuyển đổi số, kinh tế số, dữ liệu, du lịch - di sản, văn hóa - thể thao, giáo dục - đào tạo và y tế chất lượng cao; phát triển theo hướng tăng trưởng xanh, thích ứng với biến đổi khí hậu, bảo đảm quốc phòng, an ninh và chủ quyền biển, đảo.

Về tính chất, Đà Nẵng là thành phố trực thuộc trung ương, trung tâm kinh tế - xã hội lớn của cả nước và khu vực Đông Nam Á; cực tăng trưởng về du lịch; đầu mối giao thông và viễn thông chiến lược. Thành phố đồng thời là trung tâm thương mại tự do, tài chính, văn hóa và tổ chức sự kiện quốc tế; trung tâm trung chuyển hàng hóa và giao thông quốc tế thông qua hệ thống cảng biển, cảng hàng không; cửa ngõ ra biển quan trọng của tiểu vùng sông Mê Kông kết nối với ASEAN và quốc tế; cực tăng trưởng phía Bắc vùng duyên hải Nam Trung Bộ và Tây Nguyên; địa bàn có vị trí chiến lược đặc biệt quan trọng về quốc phòng, an ninh.

Trên 6,5 triệu người vào năm 2050

Quy hoạch dự báo quy mô dân số, bao gồm dân số dự kiến cho các khu vực lấn biển, đến năm 2040 khoảng 5,5 triệu người và đến năm 2050 trên 6,5 triệu người. Lượng khách du lịch, lưu trú dự báo khoảng 105 - 110 triệu lượt vào năm 2040 và 130 - 135 triệu lượt vào năm 2050.

3 vùng - 3 cực - 2 trục - 4 hành lang

Quy hoạch lựa chọn mô hình chuỗi đô thị đa cực, đa trung tâm, đa tầng, đa lớp, với cấu trúc “3 vùng - 3 cực - 2 trục - 4 hành lang”. Ba vùng phát triển trải từ miền núi phía Tây ra vùng ven biển phía Đông và vùng biển, quần đảo Hoàng Sa. Hai trục liên kết Bắc - Nam chạy dọc thành phố: trục phía Đông gắn với các hệ thống giao thông quốc gia và giao thông đô thị kết nối các cực phát triển; trục phía Tây kết nối các khu vực miền núi, cửa khẩu, Tây Nguyên và thành phố Huế. Bốn hành lang Đông - Tây mở hướng kết nối từ vùng ven biển với miền núi, Tây Nguyên và các cửa khẩu.

Quy hoạch cũng chú trọng tăng cường liên kết vùng: liên kết với thành phố Huế hình thành trung tâm văn hóa, giáo dục, du lịch và y tế chuyên sâu có quy mô, vai trò khu vực Đông Nam Á; liên kết với tỉnh Quảng Ngãi hình thành hệ sinh thái đổi mới sáng tạo, nghiên cứu và phát triển về công nghiệp, năng lượng, môi trường; tăng cường liên kết logistics khu vực Dung Quất - Chu Lai với Tây Nguyên và các vùng lân cận.

Đặc khu Hoàng Sa

Đặc khu Hoàng Sa là đơn vị hành chính đặc thù, tập trung triển khai các giải pháp, hoạt động chiến lược nhằm bảo vệ vững chắc và thực thi chủ quyền biển đảo của Việt Nam đối với quần đảo Hoàng Sa. Việc tổ chức không gian và phát triển tại đặc khu gắn chặt với yêu cầu bảo tồn hệ sinh thái biển, khai thác hợp lý tài nguyên, đồng thời tạo nền tảng cho các hoạt động nghiên cứu khoa học biển, hậu cần nghề cá ven bờ và các hoạt động kinh tế biển bền vững.

Hình thành mạng lưới khoảng 30 đô thị

Quy hoạch định hướng phát triển hệ thống đô thị đồng bộ, hoàn thiện và nâng cao chất lượng các tiêu chí đô thị loại I cho toàn thành phố Đà Nẵng; chuẩn bị các điều kiện để hướng tới đô thị đặc biệt trong giai đoạn tầm nhìn. Đến năm 2050, toàn thành phố có khoảng 30 đô thị, gồm 23 đô thị hiện hữu và 7 đô thị mới hình thành từ đơn vị hành chính cấp xã.

Nhóm đô thị loại II gồm 4 đô thị. Đô thị Đà Nẵng, gồm vùng lõi hiện hữu và các khu đô thị lấn biển, đóng vai trò hạt nhân dẫn dắt, là trung tâm tài chính quốc tế, trung tâm kinh tế lớn của quốc gia về du lịch, thương mại tự do, dịch vụ tài chính ngân hàng, logistics. Đô thị Tam Kỳ là trung tâm nghiên cứu đổi mới sáng tạo, đô thị động lực thuộc cực phát triển khu vực phía Nam, đầu mối phát triển tuyến kinh tế ven biển hỗ trợ dịch vụ cho Khu kinh tế mở Chu Lai. Đô thị Hội An là đô thị hạt nhân du lịch trong tam giác di sản Hội An - Cù Lao Chàm - Mỹ Sơn. Đô thị Điện Bàn là đô thị động lực gắn kết với đô thị Đà Nẵng và khu vực đô thị cổ Hội An, tập trung phát triển kinh tế biển, công nghiệp văn hóa, dịch vụ, thương mại.

Trong nhóm đô thị loại III, Núi Thành là đô thị động lực với định hướng chính phát triển về logistics, công nghiệp quy mô lớn và dịch vụ hàng không, là đầu mối liên kết quan trọng phát triển hành lang của khu vực phía Nam thành phố Đà Nẵng - Quảng Ngãi. Các đô thị loại III ở phía Tây gắn với chức năng liên kết, là động lực phát triển của đô thị và vùng nông thôn liền kề, bảo tồn, bảo vệ hệ sinh thái, nông nghiệp công nghệ cao, dược liệu và phát triển kinh tế cửa khẩu.

Với khu vực nông thôn, các làng chài ven biển phát triển mô hình làng nghề ngư nghiệp kết hợp du lịch cộng đồng, trải nghiệm; nông thôn vùng núi phát huy tiềm năng đất đai, nguồn nước để phát triển kinh tế lâm nghiệp, xây dựng các vùng dược liệu đặc trưng, có giá trị kinh tế cao, trong đó lấy sâm Ngọc Linh làm cây chủ lực.

Về trung tâm hành chính, chính trị, giai đoạn hiện nay tiếp tục định vị tại phường Hải Châu và bố trí bổ sung một số chức năng hành chính tại các khu vực phù hợp; về lâu dài, nghiên cứu xác định vị trí trung tâm hành chính mới trên cơ sở khả năng kết nối giao thông, tiếp cận của người dân và yêu cầu tổ chức chính quyền đô thị hai cấp, chính quyền số.

Tôn trọng sinh thái, gìn giữ di sản

Quy hoạch yêu cầu tôn trọng và thích ứng với khung sinh thái - tự nhiên, gồm hệ thống vườn quốc gia và khu bảo tồn; hành lang thoát lũ và không gian thích ứng với nước, vùng trữ lũ chiến lược; hành lang nông nghiệp xanh Núi - Biển; vành đai - hành lang xanh sinh thái tự nhiên; duy trì không gian mở và hạn chế phát triển đô thị tại các khu vực nhạy cảm về môi trường, thiên tai.

Hành lang thoát lũ dọc các sông Thu Bồn - Vu Gia, Ly Ly, Gò Tre, Cầu Đỏ - Cẩm Lệ, Yên, Túy Loan, Quá Giáng, Vĩnh Điện, Cu Đê cùng các sông khác được bảo vệ nghiêm ngặt. Bán đảo Sơn Trà được bảo tồn nghiêm ngặt hệ sinh thái rừng đặc dụng, đa dạng sinh học và cảnh quan tự nhiên đặc trưng; kiểm soát phát triển du lịch, hạn chế xây dựng tại các khu vực nhạy cảm sinh thái; tuân thủ các quy định về an ninh, quốc phòng; tôn trọng pháp lý đã có theo quy định của các dự án, không quy hoạch phát triển đất ở mới. Đèo Hải Vân - Hải Vân Quan được bảo vệ cảnh quan núi rừng, di tích, hành lang sinh thái và hệ sinh thái rừng tự nhiên.

Hành lang xanh chính: khu vực phía Bắc thành phố, nằm dọc các con sông chính (sông Hàn, Cu Đê, Túy Loan, Cẩm Lệ và Cầu Đỏ, sông Cái, Cổ Cò) và dọc đường bờ biển theo bờ Đông và vịnh Đà Nẵng. Khu vực phía Nam thành phố, hành lang xanh chính nằm ở lưu vực sông Vu Gia - Thu Bồn (trục động lực sinh thái Đông - Tây), ven sông Cổ Cò - Vĩnh Điện, hành lang xanh Trường Giang và dải ven biển phía Đông (trục sinh thái thích ứng biến đổi khí hậu).

Với di sản, đô thị cổ Hội An được bảo tồn nghiêm ngặt cấu trúc đô thị cổ, hệ thống kiến trúc truyền thống, không gian thương cảng và cảnh quan ven sông Hoài, kiểm soát chặt chẽ chiều cao, mật độ xây dựng trong khu vực di sản và vùng đệm. Khu đền tháp Mỹ Sơn được bảo tồn quần thể kiến trúc Chăm Pa cổ, cảnh quan thung lũng và hệ sinh thái rừng bao quanh, hạn chế tác động của phát triển du lịch và xây dựng mới. Danh thắng Ngũ Hành Sơn được bảo tồn cảnh quan núi đá, hang động, chùa, ma nhai và hệ thống di tích.

Các không gian văn hóa, làng nghề như không gian văn hóa Cơ Tu Tây Giang - Đông Giang, làng rau Trà Quế, làng gốm Thanh Hà, làng cổ Lộc Yên, làng cổ Túy Loan, Phong Nam... được bảo tồn kiến trúc truyền thống và không gian đặc trưng gắn liền.

Những động lực tăng trưởng mới

Khu công nghệ cao Đà Nẵng được định hướng mở rộng tại phường Liên Chiểu, xã Bà Nà với tổng quy mô khoảng 1.710ha, ưu tiên các lĩnh vực vi mạch bán dẫn, trí tuệ nhân tạo, công nghệ số, công nghệ sinh học, vật liệu mới và năng lượng sạch. Khu công nghệ thông tin tập trung Đà Nẵng có quy mô khoảng 341 ha.

Với Khu thương mại tự do, thành phố tập trung đầu tư hạ tầng và đưa vào hoạt động hiệu quả 7 vị trí khu chức năng FTZ Đà Nẵng đã có quyết định thành lập; nghiên cứu các vị trí mới về phía Nam thành phố. Trung tâm tài chính quốc tế Việt Nam tại Đà Nẵng có quy mô khoảng 300 - 320ha, gắn với hệ sinh thái đổi mới sáng tạo và công nghệ số. Hệ thống Trung tâm tài chính quốc tế (IFC), thương mại và dịch vụ chất lượng cao tập trung tại lõi đô thị hiện hữu phía Bắc và các khu đô thị lấn biển, với trục phát triển chủ yếu dọc trục Nguyễn Tất Thành, hai bên sông Hàn, dải ven biển phía Đông dọc trục Hoàng Sa - Võ Nguyên Giáp - Trường Sa, các trục đường Võ Văn Kiệt, Phạm Văn Đồng và khu vực CBD An Đồn.

Ở phía Nam, Khu kinh tế mở Chu Lai có quy mô khoảng 27.040ha, được đề xuất bổ sung thêm 3 khu công nghiệp tại xã Núi Thành, Tam Anh. Ở phía Tây, Khu kinh tế cửa khẩu Nam Giang có quy mô khoảng 31.060ha, định hướng là khu kinh tế logistics, cửa ngõ quan trọng của vùng kinh tế trọng điểm miền Trung kết nối với vùng Nam Lào, Đông Bắc Thái Lan qua tuyến đường bộ hành lang quốc tế Đông - Tây.

Không gian lấn biển

Các khu vực nghiên cứu lấn biển gồm khu vực cảng Liên Chiểu khoảng 450ha, vịnh Đà Nẵng khoảng 1.500ha, phía Nam Sơn Trà khoảng 100ha và các khu vực có tiềm năng khác ở phía Nam thành phố. Các khu đô thị lấn biển được định hướng đa chức năng, chất lượng cao, không chỉ tạo ra quỹ đất mà còn tạo ra động lực và cực tăng trưởng mới; phải bố trí đầy đủ công trình công cộng và bảo đảm khả năng tiếp cận biển liên tục của cộng đồng.

Du lịch, văn hóa, thể thao

Ba khu du lịch quốc gia tiềm năng gồm Sơn Trà, Cù Lao Chàm và Bà Nà. Sơn Trà phát triển theo hướng du lịch sinh thái bền vững, bảo vệ hệ sinh thái rừng - biển đặc hữu, đặc biệt là loài voọc chà vá chân nâu, gìn giữ “rừng trong phố” của thành phố. Cù Lao Chàm là Khu dự trữ sinh quyển thế giới, phát triển trên nguyên tắc bảo tồn thiên nhiên và phát triển có kiểm soát, bảo đảm cộng đồng địa phương cùng hưởng lợi. Bà Nà định hướng trở thành điểm đến du lịch sinh thái - nghỉ dưỡng chất lượng cao. Quy mô đất du lịch toàn thành phố khoảng 9.700 - 10.200ha.

Thành phố sẽ đầu tư Trung tâm sáng tạo văn hóa - nghệ thuật, Trung tâm nghệ thuật biểu diễn cấp quốc gia, trường quay Đà Nẵng và trung tâm hậu kỳ điện ảnh, Nhà hát lớn thành phố…, hướng đến trở thành thành phố sáng tạo trong mạng lưới UNESCO. Về thể thao, quy hoạch bổ sung tổ hợp thể thao, sự kiện trong nhà quy mô quốc tế sức chứa 50.000 - 60.000 chỗ ngồi; sau năm 2030, đầu tư tổ hợp thể thao đạt chuẩn Olympic, có khả năng đăng cai các sự kiện thể thao quốc tế quy mô lớn như khu vực Nam Hội An.

Hạ tầng kết nối đa phương thức

Cảng hàng không quốc tế Đà Nẵng và Chu Lai được phát triển thành đầu mối giao thông hàng không quan trọng của quốc gia. Quy hoạch sử dụng lưỡng dụng sân bay Nước Mặn, An Hòa; quy hoạch các vị trí bãi cất hạ cánh trên mặt nước cho thủy phi cơ; nghiên cứu thử nghiệm taxi bay thương mại sử dụng máy bay điện cất hạ cánh thẳng đứng (eVTOL) và giao hàng bằng tàu bay không người lái.

Ga Đà Nẵng được di dời ra khỏi trung tâm thành phố; tuyến đường sắt hiện có được cải tạo đi song song về phía Đông đường bộ cao tốc, cùng hành lang với đường sắt tốc độ cao; nhà ga giao nhận hàng hóa tại khu vực Kim Liên kết nối với cảng Liên Chiểu theo lộ trình trước năm 2030. Đường sắt tốc độ cao Bắc - Nam (đến năm 2030) sẽ có 03 ga trên địa bàn thành phố; tuyến đường sắt Đà Nẵng - Quảng Ngãi - Gia Lai - Đắk Lắk - Lâm Đồng - Đồng Nai thuộc giai đoạn sau năm 2030.

Khu bến Liên Chiểu có tiềm năng cảng cửa ngõ quốc tế, luồng Liên Chiểu cho tàu trọng tải đến 100.000 tấn hoặc lớn hơn khi đủ điều kiện. Khu bến Tiên Sa định hướng dần chuyển đổi công năng thành bến cảng du lịch, đồng bộ với tiến trình đưa vào khai thác các bến cảng tại Liên Chiểu; luồng Tiên Sa cho tàu trọng tải đến 50.000 tấn và tàu khách đến 225.000 GT. Khu bến cảng Tam Hiệp, Tam Hòa phục vụ trực tiếp Khu kinh tế mở Chu Lai; khu bến Kỳ Hà, Tam Giang từng bước chuyển đổi công năng phục vụ chuỗi dự án khí - điện Cá Voi Xanh.

Về đường bộ, quy hoạch xác định cao tốc Bắc - Nam phía Đông (CT.01) quy mô 6 làn xe, cao tốc Đà Nẵng - Bờ Y (CT.21) và cao tốc Đà Nẵng - Quảng Ngãi (CT.22) quy mô 4 làn xe; 07 tuyến quốc lộ cùng tuyến đường bộ ven biển. Hệ thống đường sắt đô thị được định hướng phát triển trên các hành lang vận tải có nhu cầu giao thông lớn, kết hợp mạng lưới xe buýt thu gom cho hệ thống MRT/LRT.

Quy hoạch đồng thời định hướng phát triển hạ tầng chủ động thích ứng với biến đổi khí hậu: hạn chế phát triển đô thị tại các khu vực ngập lụt sâu trên 1,5m; khu vực xây dựng mới ven biển, ven vịnh và cửa sông lựa chọn cao độ xây dựng thấp nhất tương ứng tần suất lũ tính toán P=1%, có xét đến yếu tố biến đổi khí hậu, nước biển dâng.

Về hạ tầng số, thành phố phát triển hệ thống cáp quang biển quốc tế, hướng tới hình thành trung tâm dữ liệu quốc gia (HUB) tại Đà Nẵng; đồng thời hình thành trung tâm dữ liệu khu vực (Digital Hub) gắn với Trung tâm tài chính quốc tế Việt Nam tại thành phố.

Lộ trình đến năm 2050 và xa hơn

Quy hoạch được triển khai theo bốn giai đoạn, bắt đầu từ việc hoàn thiện hệ thống quy hoạch và khung hạ tầng chiến lược trong giai đoạn 2026 - 2030.

Chương trình, dự án ưu tiên đầu tư

Quyết định giao UBND thành phố Đà Nẵng chịu trách nhiệm toàn diện về tính chính xác, hợp pháp của tài liệu, số liệu, cơ sở dữ liệu và bản đồ trong hồ sơ quy hoạch; ban hành Quy định quản lý theo Quy hoạch chung; tổ chức công bố công khai quy hoạch, ban hành kế hoạch thực hiện và rà soát các quy hoạch cấp dưới bảo đảm thống nhất. Quyết định có hiệu lực thi hành kể từ ngày ký và thay thế toàn bộ các quy hoạch đô thị và nông thôn cùng cấp độ đã được phê duyệt, bao gồm Quy hoạch chung đô thị, Quy hoạch chung khu chức năng và Quy hoạch vùng huyện.