Ngôi làng nơi phụ nữ sống lâu nhờ bữa cơm chung

Bí quyết có lẽ nằm ở những bữa cơm chung và những con dốc mỗi ngày.

Bà Giovanna Marras năm nay đã 101 tuổi. Mỗi ngày, bà cùng em gái nấu ăn và trò chuyện trong căn nhà nhỏ ở đô thị nhỏ miền núi Bolotana. Theo nghiên cứu công bố ngày 4/10 trên tạp chí Frontiers in Aging, nhà nghiên cứu Giovanni Mario Pes đến thăm và không thấy “bất kỳ dấu hiệu suy giảm nhận thức nào” ở người cao tuổi nơi đây. Trong khi thế giới đang chi những khoản tiền khổng lồ để tìm cách sống lâu hơn thì ở ngôi làng chừng 2.300 dân này, những người phụ nữ bình thường đã làm được điều đó từ lâu, không cần phòng tập, không cần thiết bị theo dõi sức khỏe, thậm chí chẳng hề nghĩ mình đang “theo đuổi” tuổi thọ.

Sống thọ mà chẳng cần cố gắng sống thọ

Chúng ta đang sống trong thời đại ám ảnh với tuổi thọ. Người ta đếm bước chân, đo nhịp tim khi ngủ, mua thực phẩm chức năng và tìm kiếm phương pháp mới nhất để “đánh lừa” tuổi già. Sức khỏe dần trở thành một dự án cá nhân, đòi hỏi kỷ luật, tiền bạc và thời gian.

Thế nhưng Bolotana lại đang cho thấy một câu chuyện ngược lại. Nghiên cứu mới đăng trên tạp chí Frontiers in Aging cho thấy phụ nữ nơi đây thuộc nhóm sống thọ nhất hành tinh. Thế nhưng, khi giáo sư S. Jay Olshansky hỏi bác sĩ của làng về bí quyết, ông nhận được một câu trả lời khiến ông bất ngờ: làng không có phòng tập. “Họ không cố sống lâu, nhưng vẫn sống lâu”, giáo sư Olshansky nhận xét.

Câu nói ấy thực tế đã chứa đựng bài học quan trọng nhất của Bolotana. Người dân ở đây không vận động vì lời khuyên của bác sĩ. Họ đi bộ vì những con phố dốc buộc họ phải đi bộ. Họ ăn rau, lúa mì, phô mai sữa cừu vì đó là những gì ruộng vườn và đàn cừu nhà mình cho họ. Sức khỏe đến như sản phẩm phụ của một nếp sống, chứ không phải là phần thưởng cho ý chí nỗ lực sống thọ.

Ông Dan Buettner, người đặt ra khái niệm “vùng xanh”, nói thẳng rằng đây chính là chỗ người Mỹ sai lầm. “Chúng ta luôn nghĩ sẽ xếp lịch tập đủ, và không bao giờ làm được”. Nhận định ấy đúng với nhiều xã hội hiện đại khác, nơi thang máy, xe hơi và đồ ăn nhanh đã lấy đi những chuyển động tự nhiên của đời sống, rồi chúng ta lại phải trả tiền để mua lại chúng trong phòng tập.

Điều đáng nói là người Bolotana cũng chẳng hề khắc khổ. Họ vẫn ăn bánh seada nhân phô mai, vẫn uống rượu vang. Sự điều độ ở đây đến từ nhịp sống tự nhiên chứ không phải từ những bảng tính toán chi tiết lượng calo.

Khi đàn ông ở nhà, phụ nữ sống lâu hơn

Điều khiến Bolotana thực sự đặc biệt nằm ở khoảng cách giới. Tỉ lệ phụ nữ ở đây có cơ hội sống từ 70 lên 100 tuổi, cao gần gấp ba lần nam giới. Vùng xanh Sardinia cũ, cách đó khoảng 110 km, lại nổi tiếng về những cụ ông trường thọ. Ngay cả giáo sư Olshansky cũng thừa nhận: “chúng tôi chưa rõ vì sao”.

Nhóm nghiên cứu đưa ra một giả thuyết dường như xứng đáng được bàn luận nhiều hơn. Bolotana là làng nửa chăn nuôi, nửa trồng trọt, nên đàn ông thường ở nhà và cùng vợ gánh vác việc nhà. “Đàn ông ở nhà và họ chia sẻ gánh nặng căng thẳng”, ông Buettner nói.

Nếu giả thuyết này được củng cố, nó sẽ thay đổi cách chúng ta nghĩ về sức khỏe phụ nữ. Chúng ta thường bàn về dinh dưỡng, khám sàng lọc, thuốc men. Hiếm khi ai coi việc người chồng rửa bát, trông con hay nấu bữa tối là một yếu tố y tế. Thế nhưng gánh nặng vô hình của việc nhà, sự căng thẳng kéo dài hàng chục năm của người phụ nữ phải lo toan một mình, rất có thể đang lặng lẽ rút ngắn tuổi thọ của hàng triệu người. Bình đẳng trong gia đình, nhìn từ Bolotana, có thể là một chính sách sức khỏe.

Cùng với đó là sức mạnh của sự gắn kết. Các gia đình ở Bolotana sống nhiều thế hệ dưới một mái nhà. Ông Pes nói điều khiến ông ấn tượng nhất là những mối quan hệ xã hội “rất sâu đậm và rất thật” mà người già duy trì suốt cuộc đời. Trong một thế giới mà sự cô đơn đang trở thành căn bệnh của tuổi già, hình ảnh những người lớn tuổi cùng nấu ăn mỗi ngày đáng giá hơn mọi lời khuyên sức khỏe. Những gì Bolotana gợi ra về vận động tự nhiên, sự sẻ chia và gắn kết gia đình phù hợp với lẽ thường.

Ông Buettner cảnh báo khi “xe hơi, iPhone và đồ ăn vặt kiểu Mỹ” tràn tới, hiện tượng trường thọ sẽ biến mất trong vòng một thế hệ. Có lẽ chúng ta không cần chuyển đến Sardinia để có thể sống lâu hơn. Nhưng chúng ta học tập họ và có thể bắt đầu từ những việc giản dị: đi bộ nhiều hơn, ngồi lại bên bữa cơm gia đình, và để người phụ nữ trong nhà không phải gánh mọi thứ một mình.