Gìn giữ giá trị bản địa, mở hướng sinh kế xanh

Tạo sinh kế, giữ tài nguyên

Trên cánh đồng Ông Đản (tổ dân phố Đông Hà, phường Hội An), những đổi thay trong phương thức canh tác đang từng bước hình thành từ tư duy sản xuất của người nông dân. Là một trong những hộ tiên phong áp dụng mô hình trồng lúa hữu cơ gắn với giảm phát thải, ông Nguyễn Mạnh Thấn cho biết, quyết định chuyển đổi phương thức canh tác trước hết xuất phát từ mong muốn bảo vệ sức khỏe gia đình, hạn chế tác động của hóa chất nông nghiệp đến môi trường.

“Trước đây làm theo lối cũ, đất đai chai cứng, mỗi vụ phải gánh ít nhất 3 đợt phun thuốc bảo vệ thực vật, tốn chừng 600 nghìn đồng/sào tiền thuốc, chưa kể phân bón hóa học. Nay chuyển sang làm hữu cơ, khoản chi phí này gần như bằng không. Chúng tôi chỉ tập trung giữ mực nước hợp lý, chịu khó làm cỏ thủ công và xử lý ốc bươu bằng biện pháp sinh học”, ông Thấn chia sẻ.

Hiệu quả thấy rõ khi năng suất không hề thua kém cách làm truyền thống, nhưng giá lúa hữu cơ bán ngay tại ruộng đạt tới 15.000 đồng/kg, cao hơn so với lúa thường. Quan trọng hơn, sau 3 mùa dứt hẳn hóa chất, môi trường đồng ruộng đã hồi sinh, đất ruộng trở nên mềm, mịn và tơi xốp trở lại.

Hiệu quả từ mô hình của ông Thấn đã tạo sức lan tỏa mạnh mẽ. Từ chỗ ngần ngại, đến nay đã có 18 hộ dân trong vùng tự nguyện đăng ký tham gia liên kết với Hợp tác xã Lúa di sản Hội An. Ông Nguyễn Văn Nhân, Giám đốc hợp tác xã cho biết, hiện đơn vị đã liên kết cùng 68 hộ dân mở rộng quy mô lúa hữu cơ giảm phát thải trên diện tích gần 5ha tại phường Hội An và Hội An Đông.

Đầu ra sản phẩm ổn định nhờ sự đồng hành của các đơn vị bao tiêu. Đặc biệt, khi đồng ruộng sạch hóa chất, người nông dân tự tin kể cho khách thập phương nghe về câu chuyện nghề nông gắn với di sản truyền thống, tạo sự khác biệt cho du lịch địa phương.

Sức sống của kinh tế xanh còn thể hiện rõ nét tại Hợp tác xã Rau hữu cơ và du lịch Thanh Đông (phường Hội An Đông). Trên mảnh đất hơn 10.000m2, 11 hộ thành viên kiên định duy trì nguyên tắc “4 không”: không hóa chất, không giống biến đổi gen, không thuốc trừ sâu và không chất kích thích tăng trưởng. Trách nhiệm với môi trường đã đưa nơi này thành “làng kể chuyện” sống động, thu hút hàng nghìn lượt khách mỗi tháng, đặc biệt là du khách quốc tế.

Ông Lê Nhương, đại diện hợp tác xã chia sẻ, mỗi lượt khách tham quan trải nghiệm quy trình canh tác mang lại cho hộ dân nguồn thu cố định 70.000 đồng. “Tính ra, người dân có thu nhập trung bình 6 triệu đồng mỗi tháng từ sản xuất rau và thêm 2 đến 3 triệu đồng từ dịch vụ du lịch đi kèm. Sự phấn khởi hiện rõ trên từng khuôn mặt, giúp mọi người có thêm động lực để kiên trì với con đường đã chọn”, ông Nhương nói.

Dung hòa lợi ích, phát triển bền vững

Không dừng lại ở việc sản xuất nông sản sạch, mô hình kinh tế nông nghiệp đa giá trị tại Đà Nẵng đang hướng đến việc nâng cao năng lực cho chủ thể bản địa. Tại Hợp tác xã Nông nghiệp sinh thái và Du lịch cộng đồng Kim Bồng (phường Hội An), những công việc vốn thân thuộc như nghề mộc, ngư nghiệp, nông nghiệp hữu cơ đã được nâng tầm thành những trải nghiệm du lịch đặc sắc.

Bà Bùi Thị Kim Cúc, Giám đốc Hợp tác xã Kim Bồng chia sẻ, chìa khóa của mô hình nằm ở “du lịch cộng đồng học tập”. Thay vì làm du lịch theo kiểu tự phát, hợp tác xã bắt đầu bằng việc tổ chức học tập cho người dân. Khi bà con được trang bị kiến thức để làm chủ quy trình, họ sẽ chủ động và có trách nhiệm hơn với tài nguyên thiên nhiên cũng như văn hóa quê hương.

“Từ chỗ rụt rè, người nông dân, ngư dân nay đã tự tin bước lên vị trí chủ thể, trở thành những người kể chuyện văn hóa duyên dáng và đầy tự hào. Họ chính là những người bảo tồn và phát huy giá trị bản địa một cách hiệu quả nhất để nuôi dưỡng sinh kế bền vững”, bà Cúc khẳng định.

Tuy nhiên, thực tế triển khai trên địa bàn thành phố cho thấy vẫn còn những khoảng cách cần khỏa lấp để kinh tế xanh trở thành nền tảng vững chắc. Bà Vũ Thị Bích Hậu, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường nhìn nhận, mặc dù chủ trương phát triển kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn gắn với bảo tồn giá trị bản địa đã rất rõ ràng, nhưng khi đi vào thực tế, doanh nghiệp và cộng đồng vẫn cần sự định hướng cụ thể hơn về trách nhiệm, nguồn lực và phương pháp đánh giá hiệu quả.

Theo bà Hậu, vai trò của cơ quan quản lý nhà nước hiện nay là bảo đảm quá trình chuyển đổi mô hình phải phù hợp với đặc điểm tài nguyên và hệ sinh thái của từng địa bàn. Kinh tế xanh không chỉ hướng tới giảm tác động tiêu cực đến môi trường mà phải tạo ra giá trị kinh tế đủ lớn để duy trì mô hình một cách tự thân.

“Ngành nông nghiệp sẽ phối hợp với các địa phương và các đơn vị liên quan nhận diện những bài toán đặt ra. Đó là tài nguyên, hệ sinh thái nào cần gìn giữ; hoạt động sản xuất nào có thể chuyển theo hướng xanh, tuần hoàn; cộng đồng tham gia và hưởng lợi ra sao; kết quả được theo dõi và đánh giá bằng cách nào.

Hiệu quả của một mô hình kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn cần được nhìn nhận trên nhiều phương diện. Không chỉ có doanh thu hay lợi nhuận, mô hình còn phải cho thấy khả năng cải thiện sinh kế cộng đồng, sử dụng tài nguyên hiệu quả và đóng góp vào bảo tồn thiên nhiên, đa dạng sinh học”, bà Hậu nói.