Những chính sách mới khi sinh con: Ai được hưởng, hưởng thế nào?

Mỗi chính sách có điều kiện và thời điểm áp dụng riêng, người dân cần nắm rõ để xác định đúng quyền lợi.

Đà Nẵng đề xuất mức hỗ trợ 5 triệu đồng

Luật Dân số quy định hỗ trợ tài chính đối với 3 nhóm phụ nữ, gồm: phụ nữ thuộc dân tộc thiểu số rất ít người; phụ nữ ở địa phương có mức sinh dưới mức sinh thay thế; phụ nữ sinh đủ hai con trước 35 tuổi.

Theo Nghị định số 168/2026/NĐ-CP, mức hỗ trợ tối thiểu là 2 triệu đồng/người. Chính sách dành cho phụ nữ ở địa phương có mức sinh dưới mức sinh thay thế và phụ nữ sinh đủ hai con trước 35 tuổi áp dụng từ ngày 1/1/2027; riêng nhóm phụ nữ dân tộc thiểu số rất ít người được áp dụng từ ngày 1/7/2026.

Theo bà Phùng Thị Hương Hạnh, Chi cục trưởng Chi cục Dân số thành phố, mức sinh thay thế được xác định ở mức bình quân 2,1 con/phụ nữ trong độ tuổi sinh đẻ. Theo số liệu của Chi cục Thống kê thành phố, tổng tỷ suất sinh của Đà Nẵng năm 2025 đạt 2,15 con/phụ nữ. Vì vậy, phụ nữ sinh con tại thành phố không thuộc diện hỗ trợ theo tiêu chí địa phương có mức sinh dưới mức sinh thay thế.

Với nhóm phụ nữ sinh đủ hai con trước 35 tuổi, tuổi của người mẹ được xác định tại thời điểm sinh đủ hai con, căn cứ ngày, tháng, năm sinh trên căn cước công dân. Trường hợp sinh đôi trở lên ngay lần sinh đầu tiên hoặc đã sinh một con, lần sinh thứ hai tiếp tục sinh đôi trở lên vẫn thuộc diện được hưởng nếu đáp ứng điều kiện về độ tuổi và các quy định liên quan.

Ngày 23/10, UBND thành phố có Tờ trình số 545/TTr-UBND trình HĐND thành phố xem xét dự thảo nghị quyết đề xuất hỗ trợ một lần 5 triệu đồng đối với phụ nữ là công dân Việt Nam, có nơi thường trú tại thành phố và sinh đủ hai con trước 35 tuổi.

Dự thảo xác định 3 trường hợp: đã sinh một con và sinh con thứ hai trước 35 tuổi; sinh từ hai con trở lên ngay lần sinh đầu tiên trước 35 tuổi; hoặc lần đầu sinh một con, lần thứ hai sinh từ hai con trở lên trước 35 tuổi.

“Nếu được thông qua, chính sách dự kiến có hiệu lực từ ngày 1/1/2027. Người đủ điều kiện sẽ hưởng một lần 5 triệu đồng theo chính sách của thành phố, không cộng dồn với mức hỗ trợ của Trung ương”, bà Hạnh cho biết.

Theo số liệu báo cáo của 25 Trung tâm Y tế khu vực, năm 2025, trên địa bàn thành phố có 9.398 phụ nữ sinh đủ hai con trước 35 tuổi và 12.166 phụ nữ sinh con thứ nhất trước 34 tuổi. Thành phố chọn số liệu năm này làm căn cứ ước tính đối tượng thụ hưởng khi xây dựng chính sách.

Nếu dự thảo nghị quyết được thông qua, năm 2027 dự kiến có 9.398 người được hỗ trợ, tương ứng kinh phí khoảng 46,99 tỷ đồng. Từ năm 2028, số người thụ hưởng được tạm tính tăng bình quân 5% mỗi năm.

Để người dân hiểu đúng quyền lợi, Chi cục Dân số thành phố đã tổ chức 20 lớp tập huấn cho Ban Chỉ đạo công tác dân số cấp xã, phường và viên chức dân số, y tế; 20 lớp cho ban điều hành khu dân cư và 93 lớp tại xã, phường. Đồng thời, tuyên truyền qua các cổng thông tin điện tử của thành phố, Sở Y tế, Chi cục Dân số thành phố và trang truyền thông ngành y tế.

“Điều đặc biệt quan trọng là phải truyền thông rõ ràng, tách bạch từng chính sách về căn cứ pháp lý, đối tượng thụ hưởng, mức hỗ trợ và thời điểm áp dụng, tránh để người dân hiểu nhầm về tình trạng pháp lý hoặc phạm vi áp dụng của từng chính sách”, bà Hạnh nhấn mạnh.

Điều kiện hưởng thai sản, nhà ở xã hội

Để hưởng chế độ thai sản kéo dài khi sinh con thứ hai, lao động nữ phải sinh con từ ngày 1/7/2026 trở đi, tại thời điểm sinh có một con đẻ còn sống và đáp ứng điều kiện hưởng chế độ thai sản theo khoản 2, khoản 3 và khoản 5 Điều 50 Luật Bảo hiểm xã hội số 41/2024/QH15.

Đối với lao động nam, người vợ cũng phải có một con đẻ còn sống tại thời điểm sinh con thứ hai; người chồng phải đáp ứng điều kiện hưởng chế độ thai sản theo quy định về bảo hiểm xã hội.

Ông Châu Ngọc Quang, Trưởng phòng Chế độ BHXH, BHXH thành phố Đà Nẵng cho hay, bên cạnh thời gian nghỉ dành cho lao động nữ, chính sách còn quy định cụ thể thời gian nghỉ của người cha và trường hợp gia đình sinh nhiều con.

Ngoài chế độ nghỉ thai sản, người lao động còn có thể hưởng trợ cấp một lần khi sinh con và chế độ dưỡng sức, phục hồi sức khỏe sau sinh.

Theo đó, mức trợ cấp một lần khi sinh con là 5,06 triệu đồng/con. Lao động nữ chưa phục hồi sức khỏe trong 30 ngày kể từ ngày hết thời gian nghỉ thai sản có thể được nghỉ dưỡng sức 5, 7 hoặc 10 ngày tùy trường hợp, với mức hưởng 759.000 đồng/ngày.

Đối với nhà ở xã hội, Luật Dân số bổ sung người có từ hai con đẻ trở lên vào nhóm đối tượng được ưu tiên mua, thuê mua hoặc thuê nhà ở xã hội. Đây là điểm mới trong chính sách hỗ trợ nhà ở, nhưng không đồng nghĩa người có hai con trở lên đương nhiên được giải quyết hồ sơ.

Theo thông tin trả lời công dân ngày 14/10/2026, Bộ Xây dựng cho biết việc sửa đổi Luật Nhà ở liên quan đến nhóm đối tượng này đang dẫn đến những cách hiểu khác nhau về điều kiện áp dụng.

Hiện Bộ Xây dựng đang phối hợp với Bộ Y tế rà soát các quy định để bảo đảm thống nhất trong thực hiện. Vì vậy, người dân cần theo dõi hướng dẫn chính thức về điều kiện và hồ sơ áp dụng đối với nhóm đối tượng mới.