Giữ chất riêng - “căn cước” nhà văn trong thời đại AI

Người nghệ sĩ cần gìn giữ “cái tôi”

Ngày nay, với sự ảnh hưởng của AI trong lĩnh vực văn học nghệ thuật, con người đang chứng kiến khả năng sản sinh ra tác phẩm từ các phần mềm AI. Điều này đặt ra những câu hỏi mới về vai trò của người sáng tác, đặc biệt là giá trị của “cái tôi” sáng tạo.

Nhà văn Lệ Hằng cho rằng, đặc tính cốt lõi của nghệ thuật là sự tập trung và tính riêng tư.

“Dù là đối tượng nào đi nữa thì quá trình sáng tạo ấy cũng có tính riêng tư, người nghệ sĩ phải sống, trải nghiệm, học hỏi và đưa ra lựa chọn cho sự tập trung của mình. Tôi tin rằng trên hành trình thực hành nghệ thuật, người nghệ sĩ luôn để lại “cái tôi”. Tìm hiểu tác phẩm của một người là khám phá thế giới quan của người ấy, ở đây tôi đang muốn nói đến tác phẩm của những người có mục đích hoạt động văn học nghệ thuật thuần túy. Tôi tin rằng dù người nghệ sĩ có cố gắng ẩn mình đến đâu thì qua tác phẩm họ vẫn đang tiết lộ thế giới quan cũng như những trải nghiệm riêng tư và sâu kín của tâm hồn”, nhà văn Lệ Hằng chia sẻ.

AI có thể mô phỏng phong cách, kết nối dữ liệu và tạo ra những sản phẩm giàu tính thẩm mỹ, nhưng không thể sống thay cuộc đời của người sáng tác để có một “cái tôi” độc nhất. Chính “cái tôi” ấy tạo nên dấu ấn riêng, chiều sâu cảm xúc và sức sống lâu bền của tác phẩm. Vì thế, trong thời đại AI, vấn đề không phải là con người có thể sáng tác thay máy móc đến đâu, mà là người nghệ sĩ giữ được tiếng nói riêng của mình như thế nào.

Nhà thơ Ngô Liên Hương cho biết: “Người viết và người sáng tác nói chung có phần hồn và phần thợ. Phần hồn thì không phải ai cũng có, nhưng nếu có thì cần được nuôi dưỡng; còn phần thợ thì cần phải học, học nhiều thì sẽ có. Trong quá trình sáng tạo, tôi luôn nói không với AI để giữ hồn mình thật trong trẻo”.

Đối với một nghệ sĩ, tác phẩm chỉ ra đời khi họ dấn thân, thực hành và khám phá. Trí tuệ nhân tạo mang đến cho nhà văn nhiều cơ hội trong việc tối ưu hóa quy trình sáng tác và mở rộng không gian nghệ thuật, nhưng cũng rất dễ khiến nhà văn đánh mất bản sắc của mình.

“Chúng ta đều biết trong sáng tạo văn học nghệ thuật, “cái tôi” của người nghệ sĩ là thứ cần được nuôi dưỡng và gìn giữ. “Cái tôi” ấy là bản sắc của người nghệ sĩ và bản sắc ấy xuất phát từ nền tảng văn hóa trước tiên”, nhà văn Lệ Hằng bộc bạch.

Không ngừng bồi dưỡng cảm xúc

Trước những thách thức mà thời đại AI mang lại, điều các nhà văn cần là những tác phẩm văn học nghệ thuật thực sự đi sâu vào đời sống cộng đồng.

Nhà thơ Đinh Thị Như Thúy chia sẻ: “Những gì tôi viết ra ban đầu là sự trào dâng của con chữ, của cảm xúc trước những ám ảnh và vẻ đẹp của đời sống mà mình cảm nhận. Sự thôi thúc ấy khiến tôi thể hiện điều mình suy tư và thấu cảm thông qua tác phẩm thơ ca”.

Còn theo nhà văn Lệ Hằng, văn nghệ sĩ cần quay về với chính mình, tập trung vào việc phát triển bản thân, nâng cấp trình độ và bồi dưỡng cảm xúc…

“Chỉ có tác phẩm mới làm nên tác giả. Nếu một ngày trí tuệ nhân tạo thực sự có thể cho ra những tác phẩm văn học nghệ thuật hay hơn, đẹp hơn tác phẩm của con người, nếu những bức tranh, những tiểu thuyết, những bản nhạc của chúng ta không làm cho công chúng rung động và quay lưng với tác phẩm của mình thì vấn đề nằm ở chúng ta chứ không nằm ở máy móc hay công nghệ”, nhà văn Lệ Hằng nói.

Thành phố Đà Nẵng là đô thị năng động, đồng thời cũng là vùng đất giàu truyền thống văn hóa lịch sử. Với địa hình phong phú và đời sống đa dạng, đây sẽ là nguồn tư liệu và cảm hứng dồi dào cho các văn nghệ sĩ sáng tác.

Để phát triển văn học nghệ thuật trong thời đại công nghệ số, thành phố cần có nhiều chính sách tạo điều kiện cho giới văn nghệ sĩ sáng tác, nhất là những người viết trẻ. Thay vì xem AI như một đối thủ cạnh tranh, những người sáng tác cần xem nó là một công cụ và học cách làm chủ cũng như sử dụng nó để phục vụ hiệu quả cho công việc của mình.

Bên cạnh đó, các nhà quản lý văn hóa cần quan tâm hơn nữa đến những chính sách phù hợp với thời đại để ghi nhận sự đóng góp và bảo vệ quyền lợi chính đáng của người sáng tác trước những hành vi vi phạm bản quyền.