Dự án Luật Luật sư (sửa đổi): Cần rạch ròi ranh giới hành nghề pháp lý, tránh gây nghẽn nguồn lực kinh doanh

Tham gia thảo luận tại hội trường, đại biểu Trần Mạnh Huy (Đoàn đại biểu Quốc hội thành phố Đà Nẵng) cơ bản đồng tình với định hướng sửa đổi, nhất là việc hoàn thiện quy định tại khoản 3 Điều 6 theo hướng tập trung ngăn chặn hành vi mạo danh, sử dụng tên gọi gây nhầm lẫn hoặc hành nghề luật sư khi không đủ điều kiện.

Đại biểu cho rằng, cần phân biệt rõ hành vi hành nghề luật sư trái phép với hoạt động cung cấp dịch vụ có sử dụng kiến thức pháp luật nhưng được pháp luật chuyên ngành cho phép.

Vấn đề được đại biểu đặc biệt quan tâm là quy định tại khoản 7 Điều 36 về xử lý chuyển tiếp. Theo đó, các cá nhân, tổ chức không phải luật sư nhưng đang kinh doanh dịch vụ pháp lý thuộc phạm vi Điều 16 của dự thảo phải chấm dứt hoạt động; nếu tiếp tục kinh doanh thì phải đáp ứng các điều kiện theo Luật Luật sư.

Theo đại biểu, quy định này cần được cân nhắc kỹ, bởi Điều 16 mới liệt kê những hoạt động luật sư được thực hiện như tư vấn pháp luật, đại diện ngoài tố tụng và cung cấp các dịch vụ pháp lý khác, chứ chưa xác lập rõ những hoạt động nào thuộc phạm vi độc quyền của luật sư.

Việc quy định luật sư được thực hiện một hoạt động không đồng nghĩa với việc chỉ luật sư mới được thực hiện hoạt động đó. Muốn xác lập phạm vi độc quyền hành nghề phải có quy định rõ ràng của pháp luật, không thể suy diễn từ danh mục công việc được phép thực hiện.

Đại biểu dẫn chứng, pháp luật về quản lý thuế đã quy định về dịch vụ làm thủ tục về thuế; pháp luật về sở hữu trí tuệ cũng cho phép các tổ chức đáp ứng điều kiện cung cấp dịch vụ đại diện sở hữu công nghiệp. Đây là những lĩnh vực có hàm lượng chuyên môn pháp lý cao, nhưng đã có cơ chế quản lý và điều kiện hành nghề riêng theo pháp luật chuyên ngành.

Nếu áp dụng khoản 7 Điều 36 theo cách hiểu rộng, không phân biệt hoạt động độc quyền của luật sư với dịch vụ được pháp luật chuyên ngành điều chỉnh, các tổ chức, cá nhân đang hoạt động hợp pháp có thể bị buộc phải chấm dứt kinh doanh.

Hệ quả không chỉ ảnh hưởng đến hoạt động của doanh nghiệp mà còn làm gián đoạn hợp đồng, phát sinh chi phí và hạn chế quyền lựa chọn dịch vụ của người dân, tổ chức.

Đại biểu cũng viện dẫn Điều 33 và Điều 14 Hiến pháp năm 2013 về quyền tự do kinh doanh trong những ngành, nghề mà pháp luật không cấm và nguyên tắc hạn chế quyền con người, quyền công dân phải do luật định.

Theo đó, việc đặt ra điều kiện đối với hoạt động hành nghề luật sư là cần thiết, nhưng phạm vi điều chỉnh và các hành vi bị cấm phải được quy định cụ thể, minh bạch, tránh ảnh hưởng đến những hoạt động kinh doanh hợp pháp khác.

Từ những phân tích trên, đại biểu Trần Mạnh Huy đề nghị cơ quan soạn thảo cân nhắc hai phương án. Phương án thứ nhất, bỏ khoản 7 Điều 36.

Theo đại biểu, các quy định về cấm mạo danh, hành nghề luật sư trái phép và cơ chế xử lý vi phạm đã được dự thảo điều chỉnh; do đó, không cần thiết phải bổ sung một quy định chuyển tiếp có phạm vi chưa rõ ràng, dẫn đến nguy cơ buộc các chủ thể đang kinh doanh hợp pháp phải chấm dứt hoạt động.

Phương án thứ hai, trường hợp vẫn giữ quy định này, cần xác định cụ thể những hoạt động thuộc phạm vi hành nghề độc quyền của luật sư; đồng thời quy định rõ việc loại trừ đối với các dịch vụ đã được pháp luật chuyên ngành cho phép. Cùng với đó, cần rà soát, chỉnh lý khoản 6 Điều 3 để bảo đảm các khái niệm và phạm vi điều chỉnh không bị hiểu theo hướng quá rộng.

Đại biểu nhấn mạnh: “Bảo vệ danh xưng luật sư và chất lượng hành nghề là yêu cầu chính đáng. Nhưng bảo vệ một nghề không nên đi qua việc thu hẹp những nghề khác mà pháp luật đã cho phép. Quản lý đúng là cấm đúng hành vi; còn điều khoản chuyển tiếp thì chỉ nên làm nhiệm vụ chuyển tiếp”.

Theo đại biểu, việc rà soát, đối chiếu dự thảo Luật Luật sư (sửa đổi) với các luật chuyên ngành là yêu cầu quan trọng nhằm bảo đảm tính thống nhất, đồng bộ của hệ thống pháp luật, đồng thời thể chế hóa đúng tinh thần Nghị quyết số 66-NQ/TW của Bộ Chính trị về đổi mới công tác xây dựng và thi hành pháp luật.

Qua đó, vừa nâng cao chất lượng quản lý hoạt động luật sư, vừa tạo môi trường pháp lý minh bạch, ổn định, không phát sinh rào cản đối với hoạt động sản xuất, kinh doanh hợp pháp.

Dự án Luật Luật sư (sửa đổi) lần này đặt ra các yêu cầu cao hơn về tiêu chuẩn, đạo đức và trách nhiệm nghề nghiệp của luật sư; đổi mới quy trình cấp chứng chỉ hành nghề, tăng cường ứng dụng công nghệ, trí tuệ nhân tạo và cơ sở dữ liệu quốc gia trong hoạt động hành nghề.