Miền thương trong tiếng nói

Nhắc đến “quê”, người ta thường nghĩ ngay đến những điều rất Việt Nam; một cánh đồng mênh mang gió, bờ tre rì rào trước ngõ, con trâu lững thững trên lối đất, bụi chuối sau hè rủ bóng, và những trưa nắng mềm rịn qua tàu lá.

Chữ quê gợi ra mùi rơm mới, tiếng gà trưa, dáng người lom khom giữa ruộng… chậm rãi mà đã réo rắt trong tim của mỗi đứa con xa nhà. Và “xứ” cũng vậy, nghe qua tưởng chỉ là một cách gọi, nhưng đôi khi nó mang theo cả hình hài của làng quê Việt Nam: mộc mạc, gọn ghẽ, hoang hoải mà thương.

Nhưng vùng đất ấy - xứ Quảng - lại có thêm một tầng khác, có lớp sương riêng trong gió, vị mặn rất nhẹ trong nắng, và cái dáng đất ngang tàng không chịu cúi đầu trước mùa dông bão.

Ở đây, có tiếng ghe chèo khuya trên sông Thu Bồn nghe như kéo cả bầu trời trôi xuống nước, có mùi đất sau mùa lụt ngai ngái mà thân thương, có những buổi trưa gió Lào hầm hập thổi nóng đến nỗi bóng cây cũng muốn co mình lại.

Nhưng trên tất cả - giọng nói mới là điều nhận ra nhau ngay từ chữ đầu tiên; mặn như gió biển, ấm như bếp củi, cứng như lưng đèo mà hiền một cách rất lạ… luôn giữ nguyên cái chất chẳng pha loãng.

Có những lúc tôi đọc tác phẩm viết về “xứ…” của ai đó, dù chẳng hề gọi tên, chỉ cần chạm vào một chút không khí, một nhịp sống, hay cách nhân vật cất lời… là biết ngay đó là xứ Quảng; nơi của những con người không chịu mềm lòng nhưng lại thương rất sâu.

Người ta viết về quê mình bằng cách rất kín đáo, không cần gọi tên, chỉ để lại vài nếp gió, vài lời ăn tiếng nói, một dáng người đi qua trang sách - vậy mà đã đủ.

Chỉ cần bắt gặp một thói quen nhỏ hay nghe nhân vật buông một câu hơi ngang nhưng hiền… là nơi ấy lập tức hiện lên, mảng trời khô nắng, dòng sông trầm lặng, điệu nói tưởng gắt mà hóa ra ấm đến kỳ lạ. Và tôi cũng vậy, chỉ cần nghe đúng giọng là nhận ra người ấy thuộc về đâu.

Giờ đây, nhiều đổi thay theo những cách chưa kịp làm quen. Có những tên gọi ngày xưa thân thuộc… giờ không còn đứng riêng một mình nữa, giống như một mảnh quê được ghép vào một mảnh quê khác, êm đềm, hợp lý… nhưng vẫn khiến lòng người xao xuyến.

Mọi thứ rồi cũng qua, người cũng đã xa, nhưng mỗi lần nghe giọng Quảng vang lên giữa đời, trong lòng tôi lại dâng lên một cảm giác ấm áp, là niềm vui nhỏ, lặng lẽ, như thể có ai vừa khẽ gọi tôi trở về với phần kỷ niệm đã qua, và cả phần tự hào rất cũ của những người quê xứ Quảng.