Khi học trò đưa sáng tạo khoa học ra khỏi trang sách

Những sản phẩm thử nghiệm

Tại Ngày hội Khoa học công nghệ, Đổi mới sáng tạo và Chuyển đổi số năm 2026 do Trường THPT chuyên Lê Thánh Tông tổ chức ngày 7/1, hai học sinh Phạm Xuân Bảo Hân và Lương Mạnh Linh (lớp 11 chuyên Sinh) đã giới thiệu nghiên cứu tận dụng bã táo để thu nhận pectin, thử nghiệm chế tạo vỏ viên nang cứng từ thực vật. Ý tưởng xuất phát từ thực tế gia đình Hân, khi có người thân ăn thuần chay và e ngại vỏ viên nang chứa gelatin động vật.

Tìm hiểu pectin trong bã táo, Hân nhận thấy hợp chất này có khả năng tạo gel, tạo màng và kết dính tốt. “Em thấy bã táo là phụ phẩm giàu tiềm năng tái chế, còn pectin có đặc tính phù hợp để thử nghiệm làm vỏ viên nang. Chúng em bắt đầu từ việc tìm tài liệu rồi từng bước thực nghiệm để xem sản phẩm có thể hoàn thiện đến đâu”, Hân chia sẻ.

Bã táo được chiết xuất bằng dung dịch axit nhẹ, lọc bỏ tạp chất, kết tủa pectin bằng ethanol, ly tâm, sấy khô và nghiền mịn. Kết quả trình bày của nhóm cho thấy pectin đạt độ ẩm 8,5%, độ este hóa 62,3%, khả năng tạo gel tốt và hiệu suất tách chiết khoảng 3,6%.

Khó khăn lớn nhất nằm ở khâu tìm nguyên liệu, bởi bã táo không phải lúc nào cũng sẵn có. Hai học sinh phải tìm đến các cửa hàng nước ép để xin bã, có lúc tự mua táo về ép, rồi mày mò điều chỉnh lượng hóa chất cùng thời gian sấy.

“

Có lần tỷ lệ chưa chuẩn nên sản phẩm còn ẩm, tụi em phải xem lại từng bước rồi làm lại. Thời gian thực hiện khá gấp nên sản phẩm hiện mới dừng ở giai đoạn thử nghiệm vật liệu và tạo vỏ viên nang, hình dạng vẫn cần tiếp tục hoàn thiện.

Em Phạm Xuân Bảo Hân (học lớp 11 chuyên Sinh, Trường THPT Chuyên Lê Thánh Tông)

Ở một gian hàng khác, Trần Anh Tài và Nguyễn Hữu Thịnh (học sinh lớp 12 chuyên Hóa) lại chọn vỏ tôm làm nguyên liệu nghiên cứu. Nhóm đã xây dựng quy trình tách chitin, sau đó thủy phân để thu nhận Glucosamine HCl ở quy mô phòng thí nghiệm.

Quy trình gồm các bước: khử khoáng, khử protein, thủy phân chitin và kết tinh. Sau 2 giờ thủy phân, hiệu suất chuyển hóa đạt 38,5%; ở mốc 4 giờ đạt khoảng 56,4%; khi kéo dài đến 6 giờ, hiệu suất giảm nhẹ và mẫu bắt đầu sẫm màu.

“

Qua từng lần thử, tụi em nhận ra thời gian phản ứng ảnh hưởng rất rõ đến kết quả. Ở mốc 4 giờ, mẫu cho hiệu suất tốt hơn và có dạng tinh thể màu trắng, còn khi kéo dài đến 6 giờ thì hiệu suất không tăng, màu sắc lại thay đổi nên tụi em chọn điều kiện phù hợp hơn.

Em Trần Anh Tài (học lớp 12 chuyên Hóa, Trường THPT Chuyên Lê Thánh Tông)

Từ 3,20g vỏ tôm ban đầu, nhóm thu được 0,55g chitin, từ đó chế tạo khoảng 0,31g Glucosamine HCl, tương ứng hiệu suất chuyển hóa từ chitin đạt 56,36%. Mẫu sau tinh chế có dạng tinh thể màu trắng, nhiệt độ nóng chảy 191 - 194 độ C và tan hoàn toàn trong nước ở 25 độ C.

Với Tài, giá trị lớn nhất của đề tài nằm ở quá trình thử nghiệm, đo đạc và điều chỉnh liên tục. Nhóm nhận định sản phẩm vẫn cần tiếp tục nghiên cứu chuyên sâu trước khi tính đến khả năng ứng dụng thực tế.

[VIDEO] - Học sinh chia sẻ về quá trình biến ý tưởng sáng tạo thành sản phẩm khoa học:

Đưa sáng tạo vào học đường

Ngày hội Khoa học công nghệ, Đổi mới sáng tạo và Chuyển đổi số năm 2026 của Trường THPT chuyên Lê Thánh Tông quy tụ 14 dự án dự thi khoa học kỹ thuật cấp trường thuộc nhiều lĩnh vực. Chương trình còn có các hoạt động STEM, trải nghiệm tư duy thiết kế, in 3D cùng chuyên đề ứng dụng AI trong dạy học.

Theo thầy Lê Thành Vinh, Hiệu trưởng nhà trường, kế hoạch được chuẩn bị từ đầu năm học với mục tiêu đưa việc học gắn liền thực tiễn. Học sinh được khuyến khích tự đặt vấn đề, tìm giải pháp, thử nghiệm và tạo ra sản phẩm cụ thể để từ đó tiếp tục hoàn thiện.

“Chúng tôi mong kiến thức các em tích lũy được có thể giải quyết những vấn đề cụ thể của đời sống. Khi một ý tưởng hiện thực hóa thành mô hình hoặc sản phẩm, học sinh sẽ thấy rõ hơn thành quả học tập và hiểu rằng muốn hoàn thiện sản phẩm phải trải qua nhiều lần thử nghiệm, chỉnh sửa”, thầy Vinh chia sẻ.

Học sinh được trải nghiệm Design Thinking, công nghệ in 3D, các gian hàng STEM, đồng thời trình bày dự án trước ban giám khảo để nhận góp ý chuyên môn. Đội ngũ giáo viên cũng tham gia chuyên đề chuyển đổi số, ứng dụng AI trong giảng dạy với sự hỗ trợ từ các giảng viên đại học.

“

Nhà trường muốn giáo viên và học sinh đều được tiếp cận công cụ, nhưng việc sử dụng phải gắn với mục tiêu học tập. Với học sinh, STEM, in 3D hay AI là phương tiện để thử nghiệm ý tưởng. Với giáo viên, công nghệ mở thêm cách tổ chức bài học và thiết kế học liệu.

Thầy giáo Lê Thành Vinh, Hiệu trưởng Trường THPT Chuyên Lê Thánh Tông

PGS.TS Lê Thanh Huy (Khoa Lý - Hóa, Trường Đại học Sư phạm - Đại học Đà Nẵng) đánh giá cao việc một trường THPT chủ động tổ chức chuỗi hoạt động cho cả giáo viên và học sinh. Theo ông, cách làm này giúp kết nối công nghệ gần hơn với công tác dạy học và nghiên cứu.

“Qua các dự án, tôi thấy học sinh đã biết đưa AI, IoT và một số công nghệ mới vào quá trình thực hiện ý tưởng. Nhiều đề tài hướng đến hỗ trợ người khuyết tật hoặc giải quyết nhu cầu thiết thực của đời sống, cho thấy các em đã bắt đầu biết lựa chọn công cụ phù hợp để phát triển sản phẩm”, ông Huy nhận xét.

Theo ông Huy, AI có thể hỗ trợ hiệu quả cho giáo viên trong việc soạn giảng, thiết kế học liệu số và tổ chức hoạt động học tập, song người dùng cần chủ động kiểm chứng thông tin. Với học sinh, việc tiếp cận sớm chỉ thực sự phát huy ý nghĩa khi đi kèm với kỹ năng, trách nhiệm và khả năng tự kiểm soát.

“

AI có thể giúp các em tìm kiếm, thử nhiều phương án và triển khai ý tưởng nhanh hơn, nhưng tư duy, quyết định và trách nhiệm đối với sản phẩm vẫn thuộc về người học. Nếu được hướng dẫn sử dụng có trách nhiệm và có đạo đức, công nghệ sẽ giúp các em mở rộng khả năng nghiên cứu, sáng tạo và đưa những ý tưởng có ích vào thực tế.

PGS.TS. Lê Thanh Huy, Khoa Lý - Hóa, Trường Đại học Sư phạm - Đại học Đà Nẵng

[VIDEO] - Đại diện nhà trường và thành viên ban giám khảo chia sẻ về các ý tưởng cùng phương thức hỗ trợ học sinh: