Đời sống mới cho nếp áo xưa

Lần theo dáng áo xưa

Từ mảnh vải nhỏ, khung áo và những đường cắt may, đôi tay người tham dự chậm rãi dựng nên một dáng áo truyền thống Việt Nam. Sau vài giờ cặm cụi tại Xóm Thủ công Hội An, họ có thể mang về mô hình do chính mình hoàn thiện. Dáng áo từng nằm trên trang sách, giờ hiện lên trong một hình hài có thể chạm vào.

Đó là cách Trương Mi Sa và Nguyễn Thị Mộng đưa cổ phục Việt đến gần hơn với công chúng. Bước ra từ lĩnh vực thời trang và cùng dành nhiều trăn trở cho văn hóa truyền thống, năm 2024, hai cô gái bắt tay thực hiện dự án “Hồi Cổ Việt Phục”, bắt đầu từ những buổi làm mô hình cổ phục và nhuộm vải thủ công.

“Với những nghiên cứu về cách may của cha ông thời xưa, Hồi Cổ mong muốn chuẩn hóa kỹ thuật may đo, phục dựng phom dáng chuẩn xác, đưa cổ phục từ tư liệu lịch sử ra thực tế”, Mi Sa cho biết.

Từ việc phục dựng, những dáng áo lần lượt mở ra một thế giới khác phía sau vẻ ngoài quen thuộc. Bắt đầu với áo ngũ thân, rồi tiếp tục với Nhật Bình, Giao lĩnh, tứ thân, áo dài, áo bà ba…, càng tìm hiểu nhiều dáng áo, Mi Sa và Mộng càng bị cuốn vào chiều sâu kỹ thuật phía sau mỗi trang phục. Đó là cách dựng phom, rập vải và một tư duy thẩm mỹ riêng, được gửi gắm trong từng đường nét.

Khi kết hợp với những màu nhuộm từ thảo mộc bản địa, câu chuyện về cổ phục lại mở rộng sang kỹ nghệ thủ công và cách ông cha tận dụng những chất liệu quanh mình. “Đặc biệt, trang phục truyền thống chính là căn tính văn hóa của vùng đất, giúp người mặc mang theo giá trị di sản thay vì chạy theo xu hướng ngắn hạn”, Mi Sa tâm niệm.

Cũng từ tình yêu với văn hóa, Vũ Trịnh Huyền Trang chọn trang phục như một cách để tìm hiểu những dấu vết của đời sống xưa. Tốt nghiệp Trường Đại học Ngoại ngữ - Đại học Đà Nẵng, bên cạnh công việc kinh doanh F&B và dịch thuật tự do, Trang mở “Kình - Cá Nơi Sao Hỏa”, tiệm may đo và cho thuê cổ phục Việt.

Với Trang, trang phục là một cách gần gũi để chạm vào văn hóa. Một dáng áo, màu vải hay hàng khuy có thể gợi lại cách con người từng sống, từng mặc và nhìn nhận cái đẹp trong một thời kỳ.

Sáu năm tìm hiểu và gắn bó với cổ phục, Trang lần theo những dấu vết nhỏ như thế. Càng đi sâu, cô càng gặp những khoảng trống tư liệu. Chất liệu, phom dáng, kỹ thuật may, những khác biệt của trang phục qua từng thời kỳ... nhiều khi không có sẵn một câu trả lời trọn vẹn. Mỗi chi tiết luôn cần được tìm kiếm, đối chiếu và kiên nhẫn ghép nối.

Tại Bách Hoa Bộ Hành Festival Huế 2026 vừa qua, Trang gặp gỡ những người trẻ cũng dành tình yêu cho cổ phục Việt. Trong những bộ trang phục truyền thống, họ tham gia diễu hành qua không gian di sản, tái hiện bức tranh văn hóa rực rỡ sắc màu của các thời kỳ lịch sử. Từ những con người xa lạ, họ tìm thấy nhau trong niềm say mê dành cho những dáng áo xưa và cùng hướng về một câu chuyện chung của trang phục Việt.

Đời sống mới cho nếp áo xưa

Từ những cuộc gặp gỡ như thế, trang phục xưa lại có thêm cơ hội để hiện diện. Trên mạng xã hội, các nhóm như “Việt Phục hội”, “Việt Nam Cổ phục Hội”, “Hội yêu cổ phục Việt”, “Chợ phiên Việt Phục”… thu hút từ hàng chục nghìn đến hàng trăm nghìn thành viên, phần đông là người trẻ.

Những cái tên từng nằm trong sách vở như Giao lĩnh, Viên lĩnh, Nhật Bình, ngũ thân… nay xuất hiện trong đám cưới, lễ tốt nghiệp, trên sân khấu, MV hay những bộ ảnh cá nhân. Những tiệm may, cho thuê cổ phục ra đời; các workshop về chất liệu truyền thống, màu nhuộm thủ công cũng tìm được người tham dự. Từ những hiện vật của quá khứ, trang phục truyền thống dần bước ra khỏi không gian lưu giữ để trở thành một phần của đời sống văn hóa đương đại.

Điều đáng nói, sự trở lại ấy không chỉ nằm ở số lượng những dáng áo được phục dựng. Quan trọng hơn là những giá trị văn hóa được tiếp nhận.

Từ mảnh vải được nhuộm bằng đôi tay, du khách có thể khám phá câu chuyện về chất liệu, màu sắc và kỹ thuật thủ công truyền thống. Từ những chi tiết nhỏ trên trang phục, câu chuyện có thể mở rộng sang nghề dệt, nghề may, nguồn nguyên liệu hay những quan niệm thẩm mỹ từng định hình nếp mặc của người Việt.

Sự rung cảm trước vẻ đẹp của một dáng áo lại là điểm mở đầu cho hành trình tìm hiểu về lịch sử dân tộc. Trang phục, trong những cuộc gặp gỡ ấy, trở thành một cánh cửa để bước vào câu chuyện văn hóa của một vùng đất.

Đưa trang phục cổ Việt Nam trở lại với đời sống, vì thế, không chỉ là giữ lại một dáng hình của quá khứ. Đó còn là cách để những giá trị nằm trong từng mảnh vải, đường may, màu nhuộm và dáng áo tiếp tục được nhận biết, sử dụng và trao truyền. Khi ấy, nếp áo xưa không còn chỉ thuộc về một thời đã qua, mà có thể bước tiếp cùng đời sống hôm nay.

Suy cho cùng, trang phục hoàn toàn có thể được giữ gìn nguyên vẹn như một hiện vật, nhưng điều quyết định sức sống của nó lại nằm ở việc còn được mặc, được kể và được tiếp tục tìm hiểu hay không. Khi nếp áo xưa có mặt trong những dịp đời thường, khi người trẻ tìm đến những chất liệu và kỹ thuật truyền thống, khi một dáng áo trở thành điểm gặp gỡ của những người yêu văn hóa, đó là lúc di sản trang phục đã bắt đầu có thêm một đời sống mới.