Di sản Pháp lam Huế qua góc nhìn người trẻ

Pháp lam Huế là loại hình mỹ thuật trang trí trên kim loại bằng kỹ thuật phủ men màu, gắn với mỹ thuật cung đình triều Nguyễn. Theo các tài liệu nghiên cứu, kỹ nghệ chế tác pháp lam được hình thành tại Huế dưới thời vua Minh Mạng, với mốc thành lập Pháp lam tượng cục vào năm 1827.

Trải nghiệm không gian nghệ thuật

Tâm điểm của dự án “Chạm lam đương đại” là triển lãm “Ánh lam” diễn ra trong hai ngày 11 và 12/11/2026 tại Bảo tàng Mỹ thuật Đà Nẵng. Tại đây, khách tham quan được giới thiệu về nghệ thuật Pháp lam Huế thông qua không gian trưng bày, tọa đàm “Pháp lam Huế - Hồn lam di sản, tinh hoa đương đại” và workshop sáng tạo “Tô sắc men lam”.

Không gian triển lãm gồm 4 khu vực: trưng bày, trải nghiệm, phòng chiếu và khu vực chụp ảnh, giới thiệu sản phẩm. Tại khu trưng bày, du khách có thể tìm hiểu về lịch sử hình thành, kỹ thuật chế tác, hệ thống họa tiết, màu sắc và các đặc điểm nghệ thuật của Pháp lam Huế thông qua hình ảnh, tư liệu và sản phẩm giới thiệu.

Tại khu trải nghiệm, người tham gia có thể tìm hiểu những đặc điểm cơ bản của Pháp lam Huế và trang trí sản phẩm lấy cảm hứng từ màu sắc, họa tiết của loại hình nghệ thuật này. Hoạt động sáng tạo được thiết kế ở hình thức giản lược, không tái hiện đầy đủ kỹ thuật chế tác Pháp lam truyền thống. Bên cạnh đó, phòng chiếu giới thiệu tư liệu hình ảnh về lịch sử, quy trình chế tác và hoạt động bảo tồn, phát huy giá trị Pháp lam Huế. Khu vực chụp ảnh và giới thiệu sản phẩm tạo không gian để khách tham quan lưu lại trải nghiệm và tìm hiểu thêm về dự án.

“Chạm lam đương đại” là đồ án tốt nghiệp của nhóm sinh viên chuyên ngành Truyền thông đa phương tiện, Trường Đại học FPT Đà Nẵng, được thực hiện từ tháng 8/2026 đến tháng 12/2026. Trên cơ sở khảo sát công chúng và trao đổi với người trẻ, nghệ nhân, chuyên gia, nhóm xây dựng nội dung truyền thông số và các hoạt động trải nghiệm nhằm giới thiệu Pháp lam Huế đến công chúng trẻ tại Đà Nẵng.

Sinh viên Huỳnh Ngọc Nhã Uyên, Trưởng dự án “Chạm lam đương đại” cho biết: “Thông qua triển lãm, chúng tôi mong muốn giới thiệu Pháp lam Huế đến cộng đồng, đặc biệt là người trẻ, bằng những hình thức tiếp cận gần gũi. Quá trình thực hiện dự án cũng giúp chúng tôi học hỏi từ nghệ nhân, chuyên gia và những người đang thực hành, gìn giữ loại hình nghệ thuật này”.

Góp phần gìn giữ giá trị di sản

Pháp lam Huế được sử dụng trang trí cung điện, lăng tẩm, tôn miếu và chế tác đồ tế tự, vật dụng trang trí. Nghệ thuật này kết hợp kỹ thuật gia công kim loại, tạo hình, phủ men và nung ở nhiệt độ cao, nổi bật với màu sắc, hoa văn đặc trưng. Trước tình trạng nhiều hạng mục pháp lam cung đình xuống cấp, các hoạt động nghiên cứu, phục dựng và bảo tồn đang góp phần gìn giữ, phát huy giá trị di sản trong đời sống đương đại.

Nhiều năm gắn bó với Pháp lam Huế, nghệ nhân Đỗ Hữu Triết bày tỏ sự quan tâm trước việc người trẻ tìm hiểu loại hình nghệ thuật này. Ông chia sẻ: “Pháp lam Huế có một lịch sử đẹp, kết hợp những giá trị kỹ thuật và văn hóa từ phương Tây đến phương Đông. Nhưng đối với người trẻ, chỉ nói nó quý và đẹp thì chưa đủ. Điều quan trọng là phải đặt câu hỏi Pháp lam Huế có thể được ứng dụng như thế nào trong cuộc sống hiện đại. Mỗi thế hệ có thể tìm thấy một cách tiếp cận riêng, nhưng tôi mong rằng qua những hoạt động như thế này, các bạn trẻ sẽ có thêm cơ hội tìm hiểu về chất liệu, kỹ thuật và câu chuyện phía sau những tác phẩm Pháp lam Huế”.

Trần Nguyễn Thanh Thủy, sinh viên Trường Đại học FPT Đà Nẵng chia sẻ, một trong những khó khăn hiện nay là giới trẻ vẫn còn khoảng cách nhất định với lịch sử. Việc tiếp cận kiến thức chủ yếu qua sách vở đôi khi thiếu trực quan và tương tác, khiến người học chưa thực sự hứng thú. Theo Thủy, triển lãm lần này là cách tiếp cận mới, giúp công chúng được quan sát, cảm nhận và hiểu hơn về những giá trị văn hóa của cha ông. Ở góc độ cá nhân, Thủy mong muốn có thêm nhiều hoạt động tương tự được tổ chức, đặc biệt dành cho thế hệ trẻ.

Trong khi đó, Mạc Lê Phương Thảo (trú phường Ngũ Hành Sơn) cho biết: “Nghe và tìm hiểu về Pháp lam, em nhận ra văn hóa Việt Nam còn nhiều giá trị phong phú được các thế hệ gìn giữ mà người trẻ chưa nắm bắt hết. Triển lãm này được các bạn đầu tư rất chỉn chu, để cộng đồng trải nghiệm trực quan, hiểu hơn về di sản”.

Theo ThS. Hoàng Trần Tú Phương, giảng viên Khoa Công nghệ Truyền thông, Trường Đại học FPT Đà Nẵng, người hướng dẫn dự án, “Chạm lam đương đại” là cơ hội để sinh viên gắn kiến thức được học với nghiên cứu công chúng và hoạt động truyền thông trong thực tiễn.

“Từ việc tìm hiểu nhu cầu tiếp nhận thông tin, trao đổi với nghệ nhân và chuyên gia, đến xây dựng nội dung, tổ chức trải nghiệm, sinh viên học được cách đưa kết quả nghiên cứu vào những quyết định cụ thể. Chúng tôi mong rằng triển lãm “Ánh lam” không chỉ mở thêm cơ hội để người trẻ tìm hiểu Pháp lam Huế, mà còn giúp sinh viên nhận thức rõ trách nhiệm truyền tải thông tin chính xác và tôn trọng giá trị văn hóa trong quá trình sáng tạo”, ThS. Tú Phương chia sẻ.