Khi lời tri ân được viết bằng trí tuệ nhân tạo

Khi lời tri ân được số hóa

Chỉ với vài thao tác trên điện thoại, học sinh có thể tìm thấy hàng trăm mẫu thiệp, những câu chúc được viết sẵn hoặc sử dụng AI để tạo video với hình ảnh, âm thanh bắt mắt.

Từ một vài dòng yêu cầu, công nghệ có thể nhanh chóng tạo nên thông điệp tri ân chỉn chu, thậm chí giàu cảm xúc. Việc gửi lời chúc đến nhiều thầy cô vì thế trở nên dễ dàng hơn, không còn phụ thuộc quá nhiều vào khả năng viết lách hay sự khéo léo của người thực hiện.

Không thể phủ nhận những tiện ích ấy. Với nhiều học sinh, đặc biệt là những em chưa tự tin trong cách diễn đạt, AI có thể trở thành công cụ gợi mở ý tưởng, giúp các em tìm được cách thể hiện tình cảm của mình. Một tấm thiệp đẹp, một đoạn video sáng tạo cũng có thể trở thành món quà ý nghĩa trong dịp 20/11.

Tuy nhiên, khi một mẫu thiệp có thể được chia sẻ hàng chục lần, một đoạn văn có thể gửi đến nhiều người chỉ bằng thao tác sao chép, ranh giới giữa tiện lợi và khuôn mẫu đôi khi trở nên mong manh. Những lời chúc giống nhau đến từng câu chữ, chỉ khác tên người nhận, dễ khiến một thông điệp vốn mang ý nghĩa riêng tư trở thành sản phẩm được gửi đi theo thói quen. Khi ấy, điều đáng suy ngẫm không phải học sinh sử dụng công nghệ nào, mà là các em đã thực sự gửi gắm điều gì trong thông điệp ấy.

Nhìn nhận hiện tượng này dưới góc độ truyền thông và giáo dục, ThS. Trần Xuân Tiến, chuyên gia báo chí truyền thông, cho rằng cần có sự thấu cảm thay vì khắt khe với việc học sinh sử dụng AI để gửi lời chúc đến thầy cô.

“Dưới góc độ của người vừa hoạt động truyền thông vừa tham gia công tác giảng dạy, tôi nhìn nhận hiện tượng này bằng sự thấu cảm hơn là khắt khe. Công nghệ sinh ra để hỗ trợ diễn đạt, đặc biệt với những bạn học trò không có thế mạnh về chữ nghĩa. Trí tuệ nhân tạo (AI) có thể giúp các bạn chuyển tải tấm lòng thông qua những câu lệnh gửi gắm nhiều cảm xúc”.

Tuy nhiên, theo ông, ranh giới giữa hỗ trợ và lạm dụng nằm ở sự chân thành. Những thông điệp rập khuôn, mang tính công nghiệp sẽ làm giảm giá trị kết nối. AI có thể viết ra những lời văn bay bổng nhưng không thể thay thế kỷ niệm riêng có hay sự thấu hiểu chân thật giữa thầy và trò.

Vì vậy, học sinh có thể dùng công nghệ để tìm ý tưởng, gợi mở cách diễn đạt, sau đó tự bổ sung những kỷ niệm và tình cảm của bản thân. Một lời chúc còn vụng về nhưng xuất phát từ trái tim vẫn có giá trị riêng mà không một thuật toán nào có thể thay thế.

Từ trải nghiệm của người từng sử dụng những lời chúc có sẵn, Trương Anh Kiệt, sinh viên ngành Truyền thông đa phương tiện Trường Đại học FPT Đà Nẵng thừa nhận đã có lúc gửi đến thầy cô những lời chúc theo mẫu gợi ý trên các nền tảng mạng xã hội. Khi ấy, sự nhanh chóng và tiện lợi dường như là điều được ưu tiên. Nhưng khi trưởng thành hơn, nhìn lại những tâm tình từng gửi đi, Kiệt cảm thấy có phần áy náy, bởi lời chúc ấy chưa chắc đã thể hiện trọn vẹn suy nghĩ và tình cảm riêng của mình.

Ở góc nhìn khác, Nguyễn Trần Thùy Linh, học sinh lớp 11/9 Trường THPT Thanh Khê, cho rằng người trẻ được sống trong thời đại có sự hỗ trợ của công nghệ là một điều may mắn. Theo Linh, không nên quá cực đoan trong cách nhìn nhận việc sử dụng công cụ số; điều cốt yếu vẫn là tấm lòng của người gửi. Công nghệ có thể giúp việc thể hiện trở nên thuận tiện, nhưng người sử dụng cần xác định rõ mình muốn gửi gắm điều gì và lựa chọn cách thể hiện phù hợp.

Hai góc nhìn của người trẻ cho thấy công nghệ không nhất thiết làm mất đi sự chân thành. Một người nhận ra giới hạn của những lời chúc sao chép sau trải nghiệm của chính mình; người khác đón nhận công nghệ như một lợi thế của thế hệ. Điểm gặp gỡ nằm ở chỗ: phương tiện có thể khác nhau, nhưng tình cảm không thể chỉ được quyết định bởi một mẫu có sẵn.

Điều người thầy mong nhận không nằm ở tấm thiệp đẹp

Với những người đã dành phần lớn cuộc đời gắn bó với bục giảng, giá trị của món quà tri ân không nằm ở hình thức cầu kỳ hay sự hoàn mỹ của câu chữ.

Cô Đoàn Thị Nhỏ, giáo viên Ngữ văn đã nghỉ hưu của Trường THPT chuyên Lê Quý Đôn, cho biết bản thân không thích những gì mang tính công thức, khuôn mẫu. Cô luôn trân trọng tình cảm và lời chúc của học sinh cũ, mới, nhưng những tấm thiệp hay thông điệp có dấu ấn cá nhân đôi khi khiến cô vui hơn, bởi ở đó có nét riêng và sự quan tâm mà người gửi dành cho người nhận.

Cùng quan điểm, thầy Nguyễn Duy Thảo, người có hơn 40 năm gắn bó với nghề giáo, nay đã nghỉ hưu tại Đà Nẵng, cho rằng mọi lời chúc đều đáng trân trọng nếu được gửi đi bằng tấm lòng.

Dù thể hiện bằng hình ảnh hay ngôn ngữ, điều làm nên vẻ đẹp của lời chúc chính là sự trân trọng mà người gửi đặt vào đó. Một thông điệp do học trò tự suy nghĩ, lựa chọn và viết ra thường mang theo dấu ấn riêng, giúp người nhận cảm nhận rõ hơn tình cảm của người gửi.

Thực tế, điều khiến một lời chúc trở nên đáng nhớ đôi khi không nằm ở những câu từ hoa mỹ mà ở chi tiết rất nhỏ: một bài học từng được thầy cô kiên nhẫn giảng lại, một lần được động viên khi gặp khó khăn, một lời nhắc nhở tưởng chừng nghiêm khắc nhưng theo học trò suốt chặng đường trưởng thành. Những ký ức ấy không có trong bất kỳ thư viện câu chúc nào, cũng không thể được tạo ra chỉ bằng một câu lệnh. Chúng thuộc về trải nghiệm riêng của mỗi người và chính điều đó làm nên giá trị của sự tri ân.

Ngày 20/11 không chỉ là dịp gửi những lời chúc tốt đẹp, mà còn là cơ hội để học sinh nhìn lại hành trình trưởng thành, nhớ về bài học, lời nhắc nhở và những lần được thầy cô động viên. Vì vậy, giá trị của lời tri ân không nằm ở độ dài câu chữ hay sự cầu kỳ của hình thức, mà trước hết ở ký ức và tình cảm được gửi gắm.

Trao đổi về vấn đề này, thầy Nguyễn Cửu Huy, Hiệu trưởng Trường THPT Trần Phú cho rằng trong bối cảnh chuyển đổi số và AI ngày càng hiện diện sâu rộng trong đời sống học đường, việc học sinh tiếp cận, sử dụng những công cụ mới để sáng tạo các sản phẩm tri ân là điều cần được nhìn nhận cởi mở.

Đây cũng là cơ hội để các em phát huy khả năng sáng tạo, ứng dụng công nghệ vào những hoạt động có ý nghĩa. Tuy nhiên, điều quan trọng là học sinh phải sử dụng công nghệ một cách có trách nhiệm, biết chọn lọc và làm chủ nội dung do AI tạo ra, không phụ thuộc hay sao chép máy móc.

Theo thầy, nhà trường cần định hướng để các em hiểu rằng công nghệ có thể hỗ trợ cách thể hiện, nhưng không thể thay thế tình cảm, sự biết ơn và những trải nghiệm thật trong mối quan hệ thầy trò. Một sản phẩm tri ân có thể hiện đại về hình thức, nhưng cần mang dấu ấn và tiếng nói riêng của người học.

Có thể một ngày nào đó, trí tuệ nhân tạo sẽ tạo ra những tấm thiệp đẹp hơn, những lời chúc hay hơn và những thước phim xúc động hơn.

Nhưng có những điều không thể đo đếm bằng sự hoàn mỹ của công nghệ: ký ức về người thầy đã kiên nhẫn chờ học trò tiến bộ, ánh mắt động viên trong một lần thất bại hay lời nhắc nhở nghiêm khắc mà sau này các em mới hiểu hết ý nghĩa.

Giữa muôn vàn lời chúc được gửi đi bằng những cú nhấp chuột, điều người thầy mong nhận có lẽ vẫn là một lời cảm ơn xuất phát từ chính suy nghĩ và tình cảm của học trò. Công nghệ có thể giúp tạo nên những thông điệp đẹp đẽ, nhưng chỉ sự chân thành mới khiến thông điệp ấy ở lại lâu dài trong lòng người nhận.