Hòa Vang phát triển mô hình giáo dục công dân số và AI

Từ quản lý điện thoại đến trang bị kỹ năng

Điện thoại thông minh và mạng xã hội ngày càng phổ biến trong đời sống học sinh. Dù giúp các em nhanh chóng tìm kiếm kiến thức, trao đổi bài vở, các thiết bị này cũng tiềm ẩn nguy cơ khiến học sinh tiếp cận tin giả, lừa đảo, bắt nạt trực tuyến cùng các nội dung độc hại.

Cùng với đó, AI dần trở thành công cụ học tập quen thuộc, được học sinh thường xuyên sử dụng để tìm kiếm dữ liệu, gợi ý cách làm bài và giải đáp thắc mắc.

Trước thực trạng trên, UBND xã Hòa Vang ban hành quy định quản lý, hạn chế sử dụng điện thoại và mạng xã hội đối với học sinh dưới 16 tuổi. Quy định chú trọng giáo dục, nhắc nhở thay vì cấm đoán tuyệt đối, đồng thời đề cao sự phối hợp giữa gia đình và nhà trường.

Xã cũng phối hợp Trường Đại học Sư phạm (Đại học Đà Nẵng) xây dựng chương trình thí điểm giáo dục công dân số và AI, triển khai tại các trường Tiểu học An Phước, Tiểu học Hòa Phú và THCS Ông Ích Đường trong năm 2026.

Chương trình trang bị cho học sinh về các quy định pháp luật, ứng xử trên không gian mạng; kỹ năng bảo vệ thông tin cá nhân, nhận diện tin giả, lừa đảo cùng ứng xử văn minh. Đối với AI, các em được tìm hiểu khả năng, giới hạn của công cụ, từ đó biết chọn lọc thông tin phục vụ học tập.

Cô Võ Thị Thùy Trang, giáo viên Ngữ văn tại Trường THCS Ông Ích Đường, cho biết học sinh ngày nay sử dụng AI khá nhiều để tìm kiếm thông tin, ngữ liệu phục vụ bài học; có em còn nhờ công cụ này làm bài tập làm văn.

Giáo viên không cấm học sinh tham khảo AI nhưng thường xuyên nhắc nhở các em sử dụng có giới hạn, tránh lệ thuộc vào công cụ, ảnh hưởng đến khả năng tư duy, diễn đạt và vốn từ.

“Trước đây, học sinh thường tìm kiếm thông tin hỗ trợ học tập trên Google, còn hiện nay nhiều em chuyển sang dùng AI để làm bài tập. Chúng tôi không cấm các em tham khảo nhưng chỉ nên xem đó là nguồn học hỏi chứ không được quá lệ thuộc. AI không phải lúc nào cũng chính xác, các em phải biết chọn lọc thông tin đúng để sử dụng”, cô Trang chia sẻ.

Ở bậc tiểu học, một số phụ huynh khá thoải mái khi cho con sử dụng điện thoại, trong khi các em chưa có kỹ năng tự bảo vệ thông tin cá nhân khi truy cập mạng xã hội và các ứng dụng trực tuyến.

Cô Trần Thị Yến Nhi, giáo viên Trường Tiểu học An Phước, cho biết nhà trường chủ động trao đổi với phụ huynh học sinh trong các buổi họp đầu năm, hướng dẫn cách quản lý thiết bị và cài đặt phần mềm kiểm soát.

“Ở bậc tiểu học, học sinh chưa có kỹ năng tự bảo vệ khi sử dụng mạng xã hội hay các ứng dụng trên điện thoại, máy tính. Ở trường đã có thầy cô hướng dẫn từng bước, còn ở nhà rất cần sự giám sát của phụ huynh. Nếu để các em tự do sử dụng thì AI rất thu hút, dễ lôi cuốn các em vào những nội dung ngoài việc học”, cô Nhi nói.

Hình thành thế hệ công dân số

Qua khảo sát năng lực số của giáo viên và học sinh địa phương, nhóm chuyên môn Trường Đại học Sư phạm (Đại học Đà Nẵng) xây dựng khung năng lực riêng cho xã Hòa Vang, lấy nhận thức, trách nhiệm và khả năng tự bảo vệ làm nền tảng.

Tiến sĩ Hồ Trần Ngọc Oanh, Trưởng khoa Ngữ văn - Truyền thông, Trường Đại học Sư phạm (Đại học Đà Nẵng), cho rằng năng lực số không chỉ nằm ở khả năng sử dụng thiết bị hay thao tác công nghệ. Điều quan trọng hơn là học sinh biết suy nghĩ, chọn lọc và ứng xử có trách nhiệm khi tiếp cận thông tin trên mạng.

Nhóm chuyên môn phân chia khung năng lực theo các nhóm lớp: 1-2-3, 4-5, 6-7 và 8-9, với yêu cầu nâng dần theo độ tuổi. Học sinh tiểu học chủ yếu nhận diện và tìm hiểu những vấn đề cơ bản.

Trong khi đó, ở bậc THCS, các em được tìm hiểu cách AI hoạt động, nhận biết nguy cơ công cụ đưa ra thông tin sai lệch và thực hành sử dụng AI tạo sản phẩm học tập. Các bài dạy cũng tích hợp phương án tổ chức hoạt động không cần máy tính để học sinh ở những trường còn hạn chế thiết bị vẫn có thể tham gia.

“

Ở những trường vùng ven, khả năng tiếp cận thông tin còn có phần hạn chế, nên các em học sinh càng cần sự hỗ trợ, đồng hành của giáo viên và phụ huynh. Mục đích của chương trình tập huấn là không để học sinh nào bị bỏ lại phía sau; dù không có môi trường internet, các em vẫn phải có năng lực số để tự bảo vệ chính mình.

Tiến sĩ Hồ Trần Ngọc Oanh, Trưởng khoa Ngữ văn - Truyền thông, Trường Đại học Sư phạm (Đại học Đà Nẵng)

Chương trình còn hướng dẫn phụ huynh thông qua cẩm nang “Đồng hành số”, tập trung vào cách thiết lập chế độ an toàn, thống nhất quy định sử dụng điện thoại và nhận biết dấu hiệu trẻ lệ thuộc thiết bị. Mỗi trường xây dựng nội quy phù hợp từng cấp học, quy chế phối hợp với gia đình và địa phương; xã xây dựng bộ tiêu chí đánh giá hằng năm.

Ông Lê Phú Nguyện, Chủ tịch UBND xã Hòa Vang cho hay, địa phương đã dành khoảng 5 tháng chuẩn bị, nghiên cứu và biên soạn chương trình. Đây là cơ sở để xã xây dựng nền tảng chính quyền số, bởi chính quyền số muốn phát triển hiệu quả cần có những công dân được trang bị năng lực số từ khi còn ngồi trên ghế nhà trường.

“

Đối với một vấn đề thay đổi nhanh chóng như công nghệ, cần quyết tâm hơn mới theo kịp được. Chúng tôi kỳ vọng sau bước mở màn này, nội dung giáo dục công dân số sẽ có những đóng góp cho ngành giáo dục, lan tỏa sớm trong các trường học và toàn xã hội.

Ông Lê Phú Nguyện, Chủ tịch UBND xã Hòa Vang

[VIDEO] - Giáo viên chia sẻ về mô hình giáo dục công dân số và AI tại xã Hòa Vang: