baodanang.vn

Văn hóa - Văn nghệ

Vun bồi sức sống cho hệ sinh thái nghệ thuật

TRÂM ANH - HÀ LAM - KHUÊ TÚ - ANh TRÂM - NAM BÌNH - ĐỨC DUY

Những thực hành nghệ thuật đương đại, các không gian sáng tạo và hoạt động văn hóa đang góp phần định hình diện mạo nghệ thuật Đà Nẵng. Song, để những chuyển động ấy không dừng lại sau mỗi triển lãm hay sự kiện, cần có sự kết nối giữa người làm nghề, các thiết chế văn hóa và công chúng

Xây dựng nền tảng

Để nghệ thuật trở thành một phần đời sống đô thị, bên cạnh các triển lãm, sự kiện văn hóa hay không gian sáng tạo, việc tạo dựng môi trường kết nối các nguồn lực, nuôi dưỡng người làm nghề và hình thành cộng đồng có khả năng tiếp cận, thưởng thức nghệ thuật được đặt ra.

5.jpg
Không gian triển lãm không chỉ là nơi giới thiệu tác phẩm mà còn mở ra cơ hội gặp gỡ, trao đổi và chia sẻ cảm nhận về nghệ thuật. TRONG ẢNH: Khách tham quan tìm hiểu các tác phẩm nghệ thuật tại DACC 2026. Ảnh: TRÂM ANH

Kết nối những nguồn lực

Từ thực tế hoạt động tại Đà Nẵng, nghệ sĩ Xuân Hạ, người sáng lập nhóm nghệ thuật A Sông cho rằng, đời sống nghệ thuật Đà Nẵng có nhiều chuyển biến tích cực. Cộng đồng nghệ sĩ ngày càng đa dạng, xuất hiện nhiều gương mặt mới, nghệ sĩ trẻ địa phương có thêm cơ hội giới thiệu tác phẩm và thực hành của mình đến công chúng. Một số nghệ sĩ, người làm văn hóa và sáng tạo từ các địa phương khác cũng lựa chọn Đà Nẵng làm nơi sinh sống, thực hành nghệ thuật. Dù vậy, những nguồn lực ấy chưa có đủ điều kiện để kết nối và phát triển lâu dài.

Sự gia tăng các hoạt động nghệ thuật là tín hiệu tích cực, nhưng để phát triển lâu dài, các nguồn lực sáng tạo cần được kết nối trong một hệ sinh thái có sự tương tác và hỗ trợ lẫn nhau. TS. Nguyễn Thị Thu Hà, Giám đốc Trung tâm Phát triển công nghiệp văn hóa và nghệ thuật đương đại (Viện Văn hóa, Nghệ thuật, Thể thao và Du lịch Việt Nam) chia sẻ, cần nhìn nhận văn hóa như một hệ sinh thái, trong đó các chủ thể không hoạt động riêng lẻ mà có sự kết nối, tương tác và hỗ trợ lẫn nhau.

Hệ sinh thái ấy không chỉ có nghệ sĩ, người sáng tạo mà còn bao gồm doanh nghiệp, cơ quan quản lý, các đơn vị văn hóa, trường học, viện nghiên cứu, không gian sáng tạo và cộng đồng. Bên cạnh số lượng sự kiện, thiết chế hay không gian sáng tạo, khả năng liên kết giữa các chủ thể, từ hình thành ý tưởng, sản xuất, phân phối đến đưa sản phẩm văn hóa tới công chúng, bảo tồn và tái đầu tư đều quan trọng. Mối quan hệ tương tác ấy tạo nên sức sống và động lực phát triển của toàn bộ hệ thống.

Các chủ thể trong hệ sinh thái văn hóa
Không hoạt động riêng lẻ mà kết nối, tương tác và hỗ trợ lẫn nhau
Chạm hoặc rê chuột vào từng chủ thể để xem các đường kết nối
Kết nốiTương tácHỗ trợNghệ sĩ,người sáng tạoDoanh nghiệpCơ quanquản lýCác đơn vịvăn hóaTrường họcViệnnghiên cứuKhông giansáng tạoCộng đồngKết nốiTương tácHỗ trợNghệ sĩ,người sáng tạoDoanh nghiệpCơ quanquản lýCác đơn vịvăn hóaTrường họcViệnnghiên cứuKhông giansáng tạoCộng đồng
Theo TS. Nguyễn Thị Thu Hà, Giám đốc Trung tâm Phát triển công nghiệp văn hóa và nghệ thuật đương đại

Thực tế tại Việt Nam cho thấy lĩnh vực văn hóa, sáng tạo ngày càng đa dạng. Dẫn số liệu về sự phát triển của công nghiệp văn hóa, TS. Nguyễn Thị Thu Hà cho biết, cả nước có 70.321 cơ sở hoạt động liên quan công nghiệp văn hóa vào năm 2022, với tốc độ tăng trưởng bình quân 7,21%/năm trong giai đoạn 2018 - 2022. Số lượng không gian văn hóa, nghệ thuật và sáng tạo cũng tăng từ 40 (năm 2017) lên 198 (năm 2021) và hơn 300 vào năm 2022. Cùng với đó, các liên hoan phim, festival thiết kế, triển lãm và lễ hội âm nhạc góp phần giới thiệu tác phẩm, tạo cơ hội hợp tác giữa người làm nghệ thuật, đơn vị sản xuất và doanh nghiệp.

Công nghiệp văn hóa cả nước
70.321
cơ sở hoạt động liên quan công nghiệp văn hóa (năm 2022)
7,21%/năm
tốc độ tăng trưởng bình quân giai đoạn 2018 - 2022
Số lượng không gian văn hóa, nghệ thuật và sáng tạo
4020171982021hơn3002022
Diện tích mỗi hình tròn tỷ lệ với số không gian; năm 2022 (hơn 300) vẽ theo mốc 300. Nguồn: TS. Nguyễn Thị Thu Hà
6(1).jpg
Những không gian sáng tạo mở rộng cơ hội tiếp cận, thưởng thức nghệ thuật cho công chúng. TRONG ẢNH: Không gian “Phòng đọc mở: Điểm tương quan” tại DACC 2026. Ảnh: TRÂM ANH

Nuôi dưỡng công chúng từ giáo dục nghệ thuật

Trong bức tranh chung ấy, Đà Nẵng có sự hiện diện của một số không gian, tổ chức hoạt động trong lĩnh vực văn hóa, sáng tạo như DNES, Old Soul, A Sông, VCIL, Lò Gạch Cũ… cùng những sự kiện như Liên hoan phim châu Á Đà Nẵng, Da Nang Art Fair và lễ hội Pháo hoa quốc tế Đà Nẵng. “Đây là những thành tố đáng quan tâm khi nghiên cứu tiềm năng phát triển của địa phương”, TS. Nguyễn Thị Thu Hà nói.

Bên cạnh sự kết nối giữa các chủ thể, nghệ sĩ Bùi Công Khánh (nghệ sĩ thực hành nghệ thuật đa phương tiện tại Hội An) cho biết, để xây dựng một hệ sinh thái nghệ thuật phát triển lâu dài, điều quan trọng là hình thành cộng đồng có khả năng tiếp cận, thấu hiểu và trân trọng nghệ thuật.

Theo anh, cộng đồng ấy cần được nuôi dưỡng thông qua hai hướng tiếp cận: giáo dục nghệ thuật và giáo dục thông qua nghệ thuật. Giáo dục nghệ thuật giúp con người làm quen với các ngôn ngữ nghệ thuật, phát triển khả năng cảm thụ thẩm mỹ và hiểu những giá trị văn hóa, lịch sử, xã hội mà tác phẩm mang lại. Khi được tiếp xúc với nghệ thuật từ nhỏ, trẻ em có cơ hội hình thành sự tò mò, khả năng quan sát và thói quen khám phá những điều mới mẻ.

”
“Nhà trường là nơi gieo những hạt giống đầu tiên, trong khi bảo tàng, phòng tranh cần trở thành không gian học hỏi, đối thoại thay vì chỉ trưng bày tác phẩm”
BÙI CÔNG KHÁNHNghệ sĩ thực hành nghệ thuật đa phương tiện tại Hội An

Đồng thời anh cho rằng bản thân nghệ sĩ cũng phải chủ động giới thiệu, chia sẻ quá trình sáng tạo để đưa nghệ thuật đến gần hơn với cộng đồng. Nếu giáo dục nghệ thuật giúp con người hiểu về nghệ thuật thì giáo dục thông qua nghệ thuật sử dụng những trải nghiệm sáng tạo để phát triển tư duy, cảm xúc và nhận thức.

7.jpg
Phát triển cộng đồng có khả năng thưởng thức, trao đổi và tham gia sáng tạo là một trong những nền tảng của đời sống nghệ thuật. TRONG ẢNH: Hoạt động tham quan triển lãm của người dân tại DACC 2026. Ảnh: TRÂM ANH

Điều nghệ sĩ Bùi Công Khánh đặc biệt chú trọng còn là sự trao đổi hai chiều trong giáo dục nghệ thuật. Nghệ sĩ không chỉ truyền đạt kiến thức cho công chúng mà còn cần học hỏi từ kinh nghiệm sống, ký ức và tri thức bản địa của cộng đồng. Từ những trải nghiệm khi thực hiện các dự án, anh nhận thấy nghệ thuật có thể trở thành cầu nối giữa người sáng tạo và cộng đồng. Nghệ sĩ tiếp nhận tri thức, kinh nghiệm từ đời sống, trong khi cộng đồng có cơ hội nhìn lại những giá trị của mình và tìm kiếm hướng phát triển mới.

Phát triển hệ sinh thái nghệ thuật Đà Nẵng

Đà Nẵng đang từng bước hoàn thiện cơ chế, chính sách nhằm hình thành hệ sinh thái công nghiệp văn hóa, trong đó nghệ thuật biểu diễn, điện ảnh, mỹ thuật và các hoạt động sáng tạo được xác định là những lĩnh vực có tiềm năng phát triển. Từ Quyết định số 1460/QĐ-UBND về đề án “Phát triển các ngành công nghiệp văn hóa thành phố Đà Nẵng đến năm 2030”, Kế hoạch số 185/KH-UBND của UBND thành phố về phát triển các ngành công nghiệp văn hóa đến năm 2030 đặt mục tiêu tốc độ tăng trưởng bình quân của các ngành công nghiệp văn hóa đạt khoảng 10 - 11%/năm. Kế hoạch chú trọng hoàn thiện cơ chế hỗ trợ doanh nghiệp sáng tạo, phát triển không gian văn hóa, ứng dụng công nghệ số trong sáng tác, sản xuất, phổ biến sản phẩm nghệ thuật; xây dựng cơ sở dữ liệu công nghiệp văn hóa và tăng cường bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ.

Đặc biệt, thành phố định hướng xây dựng cơ chế phối hợp giữa chính quyền, doanh nghiệp, nghệ nhân, cộng đồng sáng tạo và người dân; khuyến khích khai thác các thiết chế, không gian công cộng phục vụ hoạt động sáng tạo. Việc phát triển các chương trình nghệ thuật ứng dụng công nghệ cao, số hóa di sản và kết nối nghệ thuật với du lịch, dịch vụ được xác định là những giải pháp mở rộng thị trường văn hóa. Trên nền tảng đó, Đà Nẵng hướng đến hình thành chuỗi giá trị nghệ thuật từ sáng tạo, sản xuất, trình diễn, quảng bá đến tiêu dùng; từng bước phát triển thị trường nghệ thuật chuyên nghiệp, thu hút nguồn lực xã hội và xây dựng thương hiệu đô thị văn hóa, sáng tạo.

Mục tiêu tăng trưởng bình quân các ngành công nghiệp văn hóa đến năm 2030
10 - 11%/năm
Kế hoạch số 185/KH-UBND
Chuỗi giá trị nghệ thuật thành phố hướng đến
Sáng tạo
Sản xuất
Trình diễn
Quảng bá
Tiêu dùng

Kể chuyện văn hóa bằng ngôn ngữ nghệ thuật

Lấy cảm hứng từ văn hóa truyền thống, mỗi nghệ sĩ lựa chọn một cách kể chuyện riêng bằng nghệ thuật đương đại. Những sáng tạo ấy không chỉ mở rộng hình thức biểu đạt mà còn góp phần đưa các giá trị văn hóa đến gần hơn với công chúng.

8.jpg
Khán giả theo dõi tác phẩm trình diễn đa phương tiện "Những mảnh rời" của nghệ sĩ Kiều Maily tại Bảo tàng Điêu khắc Chăm Đà Nẵng. Ảnh: DUY AN

Trong khuôn khổ sự kiện Kết nối nghệ thuật sáng tạo Đà Nẵng 2026 (DACC), hai tác phẩm Pajieng/Tái sinh và Những mảnh rời mang đến những góc nhìn riêng về ký ức, di sản và bản sắc văn hóa Chăm. Trong đó, vở múa và trình diễn nhạc Pajieng/Tái sinh là thử nghiệm thứ hai thuộc dự án nghệ thuật dài hơi Haluw (Nguồn) do Vạn Huyền khởi xướng. Ở phần âm nhạc, Ngọc Hữu Saranai và Ja Việt thử nghiệm những cách tạo âm thanh mới trên các nhạc cụ truyền thống.

”
“Chúng tôi thử nghiệm, bước ra khỏi những quy ước quen thuộc để tìm kiếm hình thức biểu đạt mới dựa trên chất liệu truyền thống”
NGỌC HỮU SARANAINghệ sĩ, phần âm nhạc vở múa và trình diễn nhạc Pajieng/Tái sinh

Cũng tìm cảm hứng từ ký ức văn hóa, nghệ sĩ Kiều Maily lựa chọn cách thể hiện khác. Trong tác phẩm trình diễn đa phương tiện Những mảnh rời, chị kết hợp nghệ thuật sắp đặt với chuyển động cơ thể, lần theo dấu vết ký ức qua những mảnh gốm vỡ và vật dụng gắn với đời sống truyền thống. Từ những gì còn sót lại, nữ nghệ sĩ gợi mở câu chuyện về con người, nguồn cội và mối liên hệ giữa quá khứ với hiện tại.

Ý tưởng tác phẩm được Kiều Maily nuôi dưỡng qua nhiều năm tìm hiểu văn hóa và trải nghiệm cuộc sống. Trong những chuyến đi, các đồ vật, dấu tích bắt gặp tại những làng gốm ở Việt Nam hay ngôi làng cổ ở châu Âu lại gợi nhớ về quê nhà, gia đình. Những ký ức ấy trở thành chất liệu để chị kết nối các vật dụng truyền thống như Đôn Hala, Thông Hala, Ciet, mâm Salao Takai, lu gốm với hình ảnh biển, cát, những mảnh thuyền cùng các địa danh Mỹ Sơn, Cù Lao Chàm, Đồng Dương… Qua đó, tác phẩm gợi mở câu chuyện về sự di cư, giao thoa văn hóa và những dấu vết lịch sử.

Cũng sử dụng chất liệu văn hóa truyền thống, trong hành trình sáng tạo, qua các tác phẩm biên đạo Ngô Thanh Phương tham gia sáng tạo, biên đạo như Sương sớm (bản thuộc về Arabesque), Teh Dar, Palao, Thoại, Rối Mơ và Chum, những chất liệu ấy được khai thác bằng các hình thức biểu đạt khác nhau, mang đến những cách kể chuyện văn hóa riêng.

Tiêu biểu là Teh Dar, vở diễn của Lune Productions tại Hội An, do Ngô Thanh Phương là biên đạo múa và một trong 4 tác giả. Lấy cảm hứng từ văn hóa Tây Nguyên, tác phẩm kết hợp múa, xiếc và âm nhạc đương đại, tái hiện không gian núi rừng và đời sống văn hóa bản địa. Thông qua chuyển động, âm nhạc và hình ảnh, tác phẩm vượt qua rào cản ngôn ngữ, giúp khán giả đến từ nhiều quốc gia cùng cảm nhận câu chuyện trên sân khấu.

Những chuyển động tự nhiên của cơ thể, nhịp điệu đời sống và cách con người tương tác cũng là điều Ngô Thanh Phương chú ý khi làm việc với các nhóm người có trải nghiệm, nền tảng khác nhau. Qua đó, chị tìm kiếm thêm những khả năng biểu đạt của múa đương đại. Theo chị, mỗi vùng đất, mỗi cộng đồng đều có những giá trị và trải nghiệm riêng, nhưng khi đưa vào tác phẩm, điều quan trọng bên cạnh không phải tái hiện nguyên vẹn những gì đã có mà là tìm được tinh thần của chất liệu ấy. Đó cũng là cách chị mong muốn mở rộng đời sống của những giá trị văn hóa truyền thống trong hiện tại.

Bà Lê Thị Thu Trang, Giám đốc Bảo tàng Điêu khắc Chăm Đà Nẵng chia sẻ, qua các hoạt động triển lãm, trình diễn và giao lưu nghệ thuật, công chúng không chỉ tìm hiểu những giá trị lịch sử, nghệ thuật được lưu giữ tại bảo tàng mà còn cảm nhận sức sống của di sản trong đời sống hôm nay. Theo bà Trang, khi được tổ chức phù hợp, các hoạt động nghệ thuật đương đại góp phần làm phong phú cách công chúng tiếp cận, cảm nhận những giá trị văn hóa và di sản.

Tạo sức bật cho nghệ thuật Đà Nẵng

Từ khai thác chất liệu văn hóa bản địa đến tổ chức biểu diễn và phát triển đội ngũ sáng tạo, những người làm nghệ thuật tại Đà Nẵng đang quan tâm đến các điều kiện để tác phẩm được hình thành, giới thiệu và duy trì lâu dài. Mỗi góc nhìn mở ra một hướng đi nhằm phát huy tiềm năng nghệ thuật của thành phố.

TS. Trương Quang Minh Đức

TS. TRƯƠNG QUANG MINH ĐỨC, TRƯỞNG KHOA GIÁO DỤC NGHỆ THUẬT - THỂ CHẤT, TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM (ĐẠI HỌC ĐÀ NẴNG):

Phát huy di sản bản địa, xây dựng bản sắc sáng tạo Đà Nẵng

Đà Nẵng đang dịch chuyển nhanh từ đô thị sự kiện (các kỳ lễ hội có tính thời điểm) sang đô thị sáng tạo có chiều sâu chuyên môn. Đời sống nghệ thuật sôi động ở phần bề nổi (du lịch, giải trí đêm, sự kiện cộng đồng), nhưng còn thiếu chuỗi sản phẩm nghệ thuật hàn lâm, thử nghiệm đương đại có tính chu kỳ và dòng chảy sáng tạo liên tục.

Đà Nẵng có ba lợi thế quan trọng để phát triển nghệ thuật. Trước hết là định hướng của thành phố về phát triển văn hóa và công nghiệp văn hóa xem sáng tạo là động lực nội sinh, quy hoạch Đà Nẵng thành trung tâm công nghiệp văn hóa của khu vực. Thứ hai là đa dạng di sản bản địa, giao thoa giữa văn hóa biển, nghệ thuật bài chòi, không gian văn hóa cồng chiêng... Thứ ba là hạ tầng tri thức chất lượng cao. Để phát huy các nguồn lực ấy, cần xây dựng mô hình liên kết giữa chính quyền, cơ sở đào tạo và doanh nghiệp. Chính quyền giữ vai trò kiến tạo thể chế, đầu tư hạ tầng, xây dựng cơ chế quỹ thử nghiệm có kiểm soát và hỗ trợ nguồn lực. Trường Đại học Sư phạm (Đại học Đà Nẵng) đảm nhận nghiên cứu ứng dụng, bảo tồn di sản và đào tạo nhân lực. Doanh nghiệp và các đơn vị tổ chức tham gia đầu tư sản xuất, thương mại hóa và phân phối sản phẩm sáng tạo ra thị trường.

Song song đó, cần khép kín chuỗi giá trị công nghiệp văn hóa, phát triển đồng bộ cả 4 khâu liên hoàn từ sáng tạo, sản xuất, phân phối và tiêu dùng nghệ thuật. Trong đó, chú trọng xây dựng khung pháp lý về bản quyền số và sàn giao dịch tài sản trí tuệ nhằm bảo vệ quyền sở hữu, tạo cơ chế kinh tế để người làm sáng tạo có thể phát triển nghề nghiệp bằng chính sản phẩm tri thức. Một yếu tố khác là phát triển công chúng và giáo dục thẩm mỹ cộng đồng. Tôi đề xuất tích hợp nghệ thuật đương đại và di sản vào chương trình giáo dục phổ thông, đồng thời mở rộng các không gian sáng tạo cộng đồng, để người dân không chỉ thưởng thức mà còn có thể trực tiếp tham gia sáng tạo văn hóa.

Diễn viên Nghinh Lộc

ĐẠO DIỄN, DIỄN VIÊN NGHINH LỘC:

Phát triển sân khấu gắn với đời sống địa phương

Đà Nẵng có nhiều chất liệu để xây dựng những sản phẩm nghệ thuật mang dấu ấn riêng, từ lịch sử, văn hóa miền biển đến nếp sống và tình người miền Trung. Với người làm sân khấu như tôi, những câu chuyện bình dị của vùng đất này cũng có thể trở thành tác phẩm gần gũi, chạm đến cảm xúc khán giả. Tôi mong khi nhắc đến Đà Nẵng, công chúng không chỉ nhớ đến cảnh đẹp mà còn nghĩ đến những vở diễn đáng xem, những không gian nghệ thuật muốn quay lại.

Từ thực tế hoạt động tại Sân khấu kịch Cầu Vồng, tôi nhận thấy để một ý tưởng trở thành vở diễn và duy trì biểu diễn chuyên nghiệp cần nhiều điều kiện. Ngoài kịch bản, diễn viên, ê-kíp sáng tạo và kinh phí sản xuất, các đơn vị nghệ thuật còn cần địa điểm tập luyện, sân khấu phù hợp, lịch diễn ổn định và hoạt động quảng bá để đưa tác phẩm đến với khán giả. Khó khăn không chỉ nằm ở chi phí tổ chức từng suất diễn mà còn là duy trì hoạt động của cả tập thể. Vì vậy, tôi mong thành phố tạo điều kiện để các đơn vị nghệ thuật có không gian tập luyện, biểu diễn ổn định với chi phí phù hợp.

Một vấn đề tôi đặc biệt quan tâm là đưa nghệ thuật đến gần hơn với trẻ em. Nếu sân khấu và nhà trường có kế hoạch phối hợp thường xuyên, xây dựng chương trình phù hợp từng lứa tuổi, học sinh sẽ có thêm cơ hội tiếp xúc với nghệ thuật. Những trải nghiệm từ nhỏ cũng góp phần nuôi dưỡng thế hệ khán giả tương lai. Về lâu dài, tôi cho rằng cần có cơ chế hợp tác ổn định, rõ trách nhiệm giữa chính quyền, doanh nghiệp và các đơn vị nghệ thuật. Chính quyền có thể hỗ trợ không gian, tạo điều kiện tiếp cận nguồn lực và đặt hàng tác phẩm phục vụ cộng đồng. Doanh nghiệp đồng hành trong sản xuất, truyền thông, phân phối vé; còn đơn vị nghệ thuật chịu trách nhiệm về chất lượng và hiệu quả tổ chức.

Nghệ sĩ nhiếp ảnh Ngọc Hải

NGHỆ SĨ NHIẾP ẢNH NGUYỄN NGỌC HẢI:

Cần thêm không gian thực hành nghệ thuật cho người trẻ

Tôi mong thành phố phát triển thêm các không gian nghệ thuật độc lập và môi trường đào tạo chuyên sâu, nơi nghệ sĩ trẻ có thể thử nghiệm ý tưởng, phát triển thực hành sáng tạo và gặp gỡ những người có cùng mối quan tâm. Đây cũng có thể trở thành điểm hẹn thường xuyên giữa nghệ sĩ, các đơn vị văn hóa và công chúng, mở ra cơ hội đối thoại, chia sẻ kinh nghiệm và hợp tác.

Khi những hoạt động gặp gỡ, trao đổi được duy trì lâu dài, các nguồn lực sáng tạo của thành phố sẽ có thêm điều kiện phát huy, góp phần làm phong phú đời sống văn hóa, nghệ thuật Đà Nẵng.

Nội dung: TRÂM ANH - HÀ LAM - KHUÊ TÚ - ANh TRÂM - NAM BÌNH - ĐỨC DUY

Trình bày: MINH TẠO

(Bài có sử dụng hình ảnh AI trong thiết kế)

TRÂM ANH - HÀ LAM - KHUÊ TÚ - ANh TRÂM - NAM BÌNH - ĐỨC DUY