Thôn Bắc Hoa gây ấn tượng với những ngôi nhà trình tường hàng trăm năm tuổi, nơi lưu giữ kiến trúc mái ngói âm dương độc đáo và triết lý sống hài hòa của người Nùng.
Nằm khuất dưới chân núi tại xã Tân Sơn, thôn Bắc Hoa hiện là nơi lưu giữ những giá trị văn hóa kiến trúc đặc sắc của cộng đồng người Nùng tại tỉnh Bắc Ninh. Với gần 160 hộ dân và hơn 700 nhân khẩu, ngôi làng này gây ấn tượng mạnh bởi quần thể nhà cổ trình tường nằm san sát, tạo nên một khung cảnh bình yên và cổ kính giữa thiên nhiên núi rừng.
Điểm độc đáo nhất tại thôn Bắc Hoa là 17 ngôi nhà trình tường cổ vẫn được gìn giữ vẹn nguyên. Những công trình này có tuổi đời hàng trăm năm, được xây dựng hoàn toàn bằng đất sét nện chặt trộn với mật mía. Điều gây ngạc nhiên cho nhiều du khách là dù không sử dụng kèo hay cột chống, các bức tường dày từ 40-50cm, cao 2-3m vẫn đứng vững chãi qua nhiều thế kỷ.
Ông Lăng Quốc Kỳ, một cư dân tại thôn Bắc Hoa, chia sẻ rằng kiểu nhà này có đặc tính ưu việt là "ấm vào mùa đông, mát vào mùa hè", rất phù hợp với khí hậu khắc nghiệt của vùng núi phía Bắc. Tuy nhiên, việc thi công đòi hỏi sự kiên nhẫn cực lớn. Tùy vào quy mô, người Nùng phải mất từ 3 tháng đến hơn nửa năm để hoàn thiện một ngôi nhà hoàn chỉnh từ khâu chuẩn bị nguyên liệu đến xây dựng.
Bên cạnh những bức tường đất dày, mái ngói âm dương chính là linh hồn của kiến trúc nơi đây. Theo bà Lường Thị Lan, ngói âm dương không chỉ là vật liệu xây dựng mà còn là biểu tượng của sự hài hòa giữa trời và đất, âm và dương trong triết lý sống của người Nùng.
Mỗi viên ngói đều được nặn và nung thủ công bằng củi trong nhiều ngày đêm. Cấu trúc gồm các viên ngói âm (nằm ngửa) và ngói dương (úp lên trên) tạo thành hệ thống rãnh thoát nước nhanh chóng và thông gió tự nhiên hiệu quả. Chính lớp mái đặc biệt này đã giúp những ngôi nhà trình tường tại Bắc Hoa chịu được sự bào mòn của thời gian và thời tiết.
Đến với Bắc Hoa, du khách sẽ được đắm mình trong không gian yên tĩnh, ngắm nhìn những vách đất nâu trầm ấm và những khoảng sân rộng trước hiên nhà – nơi diễn ra các sinh hoạt hằng ngày của người dân. Đây là điểm đến lý tưởng cho những ai yêu thích tìm hiểu văn hóa dân tộc và kiến trúc cổ truyền.
