Hệ sinh thái thảm cỏ biển ở Khu bảo tồn biển Cù Lao Chàm đóng vai trò quan trọng trong việc duy trì sự ổn định và đa dạng sinh học của vùng biển ven bờ nhưng đang có dấu hiệu suy thoái đáng lo ngại.
Các thảm cỏ biển không chỉ là nơi cư trú, kiếm ăn và sinh sản của nhiều loài sinh vật biển, đặc biệt là các loài nguy cấp như rùa biển mà còn góp phần vào việc ổn định nền đáy, giảm xói mòn. Cạnh đó nó đóng vai trò như “bể chứa carbon sinh học” hiệu quả trong bối cảnh biến đổi khí hậu.
Thảm cỏ biển ở vùng biển Cù Lao Chàm từng rất phong phú (diện tích khoảng 50ha vào năm 2004) nhưng đang bị thu hẹp dần theo thời gian, đến năm 2016 chỉ còn 17ha.
Kết quả quan trắc hệ sinh thái thảm cỏ biển tại Khu bảo tồn biển Cù Lao Chàm giai đoạn 2021 - 2025 cho thấy, độ phủ cỏ biển trung bình toàn vùng giai đoạn 2021 - 2025 dao động từ 9,2% đến 14,55%. Trong đó độ phủ có sự gia tăng vào năm 2023 và 2024 lần lượt là 12,45% và 14,55% và suy giảm còn 10,26% vào năm 2025. Nguyên nhân của sự tăng giảm bất thường này là do sự xuất hiện rồi suy thoái một cách đột ngột của các thảm cỏ biển tại Hòn Mồ và Bãi Bìm.
Bãi Bắc và Bãi Nần được coi là 2 khu vực có thảm cỏ lớn nhất tại Cù Lao Chàm. Thảm cỏ biển tại Bãi Bắc dao động ổn định với độ phủ quanh mức 35%, với sự phân bố phong phú của các loài cỏ biển như cỏ kiệu tròn, cỏ xoan và cỏ kim. Tuy nhiên tại Bãi Nần, độ phủ lại có sự tăng giảm đột biến, trong đó độ phủ cao nhất vào năm 2021 và 2024 quanh mức 25% và giảm chỉ còn một nửa quanh mức 13% vào các năm 2022, 2023 và 2025.
Quá trình quan trắc phát hiện tại đây có hiện tượng phủ trầm tích dày 5 - 10cm và tảo bám/bám nhớt phát triển mạnh, bao phủ lá cỏ biển làm cản trở quang hợp và sinh trưởng gây nguy cơ suy thoái nếu không có biện pháp bảo vệ kịp thời.
Đáng lo ngại hơn, độ phủ cỏ biển tại Hòn Mồ duy trì quanh mức 15% vào năm 2023 nhưng trong lần quan trắc mới nhất hoàn toàn không ghi nhận sự hiện diện của cỏ biển. Cạnh đó, tại Bãi Bìm, độ phủ cỏ biển năm 2024 còn đạt mức gần 30% nhưng lại giảm đột ngột xuống chỉ còn 2% vào năm 2025.
Ngoài ra, tại Bãi Ông và Bãi Hương tiếp tục ghi nhận độ phủ cỏ biển ở mức rất thấp, gần như không có dấu hiệu phục hồi đáng kể trong giai đoạn này. Dễ hiểu khi đây là 2 khu vực có cường độ hoạt động kinh tế, xã hội và du lịch cao nhất trong toàn vùng với sự hiện diện dày đặc của tàu thuyền, dịch vụ du lịch, xả thải sinh hoạt…
Việc tích lũy lâu dài các yếu tố gây áp lực môi trường đã làm suy giảm nghiêm trọng điều kiện sinh thái nền đáy, khiến hệ sinh thái cỏ biển tại đây gần như không còn khả năng tái sinh tự nhiên.
Ông Nguyễn Văn Vũ - Phó Giám đốc Ban Quản lý Khu bảo tồn biển Cù Lao Chàm cho hay, trong giai đoạn 2021 - 2025, hệ sinh thái cỏ biển tại Khu bảo tồn biển Cù Lao Chàm cho thấy dấu hiệu suy thoái đáng lo ngại.
Điều này đặt ra yêu cầu cấp thiết về các biện pháp can thiệp kịp thời thông qua quản lý tổng hợp, giảm thiểu tác động và phục hồi sinh cảnh. Đáng mừng là một số khu vực vẫn ghi nhận tín hiệu tích cực về độ phủ và mật độ sinh vật, cho thấy tiềm năng phục hồi vẫn tồn tại nếu được định hướng quản lý đúng đắn.
Ông Nguyễn Văn Vũ thông tin thêm, trước thực trạng hệ sinh thái thảm cỏ biển đang có dấu hiệu suy thoái, Ban Quản lý Khu bảo tồn biển Cù Lao Chàm đang tiếp nhận và triển khai dự án về phục hồi thảm cỏ biển do Tổ chức Quốc tế về Bảo tồn Thiên nhiên (WWF) tài trợ. Nếu dự án này được chính thức triển khai, sẽ mở thêm hy vọng về việc “hồi sinh” hệ sinh thái thảm cỏ biển quý giá ở Cù Lao Chàm.
