(ĐNO) - Nằm trong thung lũng của vùng Thượng Mustang cao nhất đất nước Nepal, người dân làng cổ Samjung trên dãy Himalaya buộc phải dời đến nơi ở mới do tác động của biến đổi khí hậu.
Từ bao đời nay, người dân ở làng Samjung yên bình mưu sinh chủ yếu với nghề chăn nuôi bò yak (bò Tây Tạng), cừu, trồng lúa mạch và khoai tây... dưới các vách đá màu đất son dựng đứng có nhiều hang động 2.000 năm tuổi vốn được sử dụng để chôn cất tổ tiên, thiền định và trú ẩn.
Ngày nay, nguồn nước cạn kiệt. Những ngọn núi từng phủ tuyết trắng nay chuyển sang màu nâu và cằn cỗi khi lượng tuyết rơi giảm dần theo từng năm. Các suối và kênh đào biến mất. Nhưng khi trời mưa, nước xối xả tràn ngập cánh đồng và xóa sổ những ngôi nhà bằng đất bùn.
Các gia đình ở Samjung cứ thế lần lượt rời làng đi với làn sóng di cư bắt đầu từ một thập kỷ trước, để lại những tàn tích còn sót lại của cộng đồng bị tác động bởi biến đổi khí hậu: những ngôi nhà bằng bùn đổ nát, bậc thang nứt nẻ và các ngôi đền cổ không người chăm sóc.
Núi Hindu Kush và Himalaya trải dài từ Afghanistan đến Myanmar có nhiều băng hơn bất kỳ nơi nào khác trên trái đất, ngoại trừ Bắc Cực và Nam Cực. Sông băng ở đó cung cấp nước cho các con sông lớn nuôi sống 240 triệu người trên núi và 1,65 tỷ người khác ở hạ lưu.
Nhưng các khu vực ở độ cao như vậy đang ấm lên nhanh hơn vùng đất thấp khiến dòng sông băng ngày càng cạn kiệt, lượng tuyết rơi trở nên khan hiếm và thất thường hơn. Tuyết không rơi ở Thượng Mustang trong gần ba năm qua.
Một báo cáo năm 2023 cảnh báo rằng 80% thể tích sông băng ở Hindu Kush và dãy Himalaya có thể biến mất trong thế kỷ này nếu lượng khí thải nhà kính không được cắt giảm mạnh.
Kunga Gurung (54 tuổi) - một cư dân ở vùng cao Himalaya nói với AP: "Chúng tôi di chuyển vì không có nước. Chúng tôi cần nước để uống và canh tác. Có ba con suối và cả ba đều khô cạn".
Trên toàn cầu, thời tiết khắc nghiệt do biến đổi khí hậu đang buộc các cộng đồng phải di chuyển dù trong ngắn hạn. Ở những ngọn núi cao nhất thế giới, Samjung không phải là cộng đồng duy nhất phải bắt đầu lại cuộc sống.
Thực tế, việc di dời một ngôi làng, ngay cả làng có ít hơn 100 cư dân như Samjung không phải đơn giản. Họ cần tiếp cận nguồn nước đáng tin cậy và cộng đồng lân cận để được hỗ trợ nếu chẳng may có thảm họa thiên tai xảy ra.
Pemba Gurung (18 tuổi) và chị gái Toshi Lama Gurung (22 tuổi) không nhớ nhiều về việc di dời khỏi ngôi làng cũ. Nhưng họ nhớ rằng việc bắt đầu lại khó khăn như thế nào.
Các gia đình phải mất nhiều năm để thu thập vật liệu để xây dựng ngôi nhà bằng đất bùn mới với mái tôn sáng trên bờ sông băng Kali Gandaki, cách làng Samjung gần 15km. Họ xây dựng nơi trú ẩn cho gia súc và kênh đào để đưa nước về cho sinh hoạt, sản xuất.
Giáo sư Neil Adger tại Đại học Exeter (Vương quốc Anh) nói với AP: "Biến đổi khí hậu đang âm thầm định hình lại nơi mọi người có thể sống và làm việc bằng cách phá vỡ hoạt động canh tác, tiếp cận nguồn nước. Các kiểu thời tiết thay đổi thực sự ảnh hưởng đến cuộc sống của nhiều người, như ở Samjung".
