Sưu tầm, bổ sung hiện vật cho bảo tàng làm phong phú thêm nguồn tư liệu, hoàn thiện nội dung trưng bày và tạo cơ hội để công chúng tiếp cận sâu hơn các giá trị lịch sử, văn hóa của vùng đất.
.jpg)
Dự kiến ngày 21/11, Trung tâm Quản lý di sản và bảo tàng Đà Nẵng tiếp nhận 4.115 hiện vật, tài liệu do các cá nhân, gia đình trao tặng. Đây là nguồn tư liệu có giá trị lịch sử, văn hóa quý giá được bổ sung nhằm phục vụ công tác nghiên cứu và phát huy giá trị di sản địa phương.
Từ đầu năm đến nay, đơn vị đã tổ chức tiếp nhận khá nhiều hiện vật, phần lớn là kỷ vật lịch sử cách mạng do người dân hiến tặng như bình đựng nước, thùng đạn, súng ngắn, tài liệu...
Theo ông Huỳnh Đình Quốc Thiện, Giám đốc Trung tâm Quản lý di sản và bảo tàng Đà Nẵng, việc bổ sung hiện vật được xác định là nhiệm vụ thường xuyên của bảo tàng, triển khai song song với công tác sưu tầm, bảo quản và trưng bày giới thiệu đến công chúng. “Hằng năm, căn cứ tình hình các bộ sưu tập, nhu cầu trưng bày chuyên đề và những khoảng trống tư liệu, bộ phận chuyên môn sẽ xây dựng kế hoạch sưu tầm phù hợp”, ông Thiện cho biết.
Hiện vật của Bảo tàng Đà Nẵng (Trung tâm Quản lý di sản và bảo tàng Đà Nẵng) chủ yếu đến từ sự hiến tặng của các tổ chức, cá nhân, nhà sưu tập; khai quật khảo cổ học; tiếp nhận từ cơ quan chức năng và mua sắm, chuyển nhượng theo quy định. Riêng Bảo tàng Mỹ thuật Đà Nẵng còn tiếp nhận tác phẩm thông qua các trại sáng tác, triển lãm và sự đóng góp của nghệ sĩ, gia đình nghệ sĩ.
Tính đến tháng 10/2026, Bảo tàng Đà Nẵng cơ sở 1 có khoảng 30.000 đơn vị hiện vật; cơ sở 2 có khoảng 26.000 đơn vị hiện vật. Nguồn hiện vật đa dạng phản ánh hầu hết lĩnh vực lịch sử, văn hóa, dân tộc và đời sống nghệ thuật của xứ Quảng.
Tại khu đô thị cổ Hội An, hệ thống 5 bảo tàng chuyên đề cũng được hình thành từ quá trình sưu tầm, tích lũy trong khoảng 40 năm. Những cuộc khai quật khảo cổ và trục vớt tàu đắm tại vùng biển Hội An trước đây đã cung cấp nhiều hiện vật gốm, sứ quý giá.
Tương tự, phần lớn hiện vật tại Bảo tàng Văn hóa Sa Huỳnh Hội An có nguồn gốc từ khảo cổ; riêng Bảo tàng Văn hóa dân gian chủ yếu sưu tầm từ đời sống cộng đồng. Ông Phạm Phú Ngọc, Giám đốc Trung tâm Bảo tồn Di sản văn hóa thế giới Hội An cho hay, đa phần hiện vật tại đây được bổ sung thông qua hiến tặng và khảo cổ, việc mua lại hay sang nhượng rất ít do hạn chế kinh phí.
.jpg)
Sức hấp dẫn của một bảo tàng không chỉ đến từ số lượng mà còn nằm ở những cổ vật độc, lạ, quý hiếm. Ông Huỳnh Đình Quốc Thiện trăn trở, việc bổ sung cổ vật giá trị cao luôn cần nguồn lực lớn và được tính toán trong các dự án cụ thể, nhưng không phải lúc nào cũng thành công.
Thực tế, công tác sưu tầm hiện vật của các bảo tàng đang gặp khó khăn khi nhiều vật dụng gắn với sinh hoạt cộng đồng trước đây dần mai một. Đặc biệt, với cổ vật độc bản, quý hiếm (như đồ gốm sứ thời chúa Nguyễn, thời Lê - Nguyễn…), thách thức càng lớn bởi giá trị chuyển nhượng vượt ngoài khả năng kinh phí mua sắm của các bảo tàng. Chưa kể, nhiều nhà sưu tập không có nhu cầu bán lại nên nguồn cung vô cùng hạn chế.
Một trở ngại khác là nguy cơ hiện vật giả, làm nhái. Việc lựa chọn cổ vật giá trị lớn không thể chỉ dựa vào kinh nghiệm cá nhân mà cần sự tham gia của hội đồng thẩm định và chuyên gia am hiểu sâu từng dòng hiện vật.
Theo TS. Nguyễn Đình Chiến, Ủy viên Hội đồng giám định di vật, cổ vật, bảo vật quốc gia (Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch), với trình độ công nghệ hiện nay, việc làm giả cổ vật rất tinh vi, đôi khi chuyên gia cũng có thể nhầm lẫn. Vì vậy, thẩm định nguồn gốc, niên đại và tính xác thực là yêu cầu đặc biệt quan trọng trước khi xem xét mua sắm.
Bà Lê Thị Thu Trang, Giám đốc Bảo tàng Điêu khắc Chăm chia sẻ, từ năm 2011 đến nay, ngoài các hiện vật Chăm được bổ sung qua những đợt khai quật khảo cổ trên địa bàn (như di tích Cấm Mít năm 2012, Quá Giáng năm 2014, Phong Lệ năm 2018), việc chuyển nhượng từ bên ngoài không nhiều.
Đơn vị thực hiện cơ chế tự chủ tài chính nên việc bố trí kinh phí mua hiện vật không đơn giản, nhất là với các tác phẩm điêu khắc, tượng Chăm hay đồ gốm được giới sưu tập định giá lên đến vài tỷ đồng.
Thực tế cho thấy, để làm giàu vốn di sản, các bảo tàng không chỉ cần nỗ lực tìm kiếm mà còn phải xây dựng được cơ chế tài chính linh hoạt nhằm huy động nguồn lực sang nhượng.
Đồng thời cần xác định rõ những nhóm hiện vật còn thiếu để lập danh mục ưu tiên, tránh sưu tầm dàn trải; qua đó từng bước hoàn thiện hiện vật, tài liệu, đưa di sản đến gần hơn với công chúng.