Gửi bình luận
Trong bối cảnh HIV vẫn là một trong những thách thức y tế toàn cầu lớn nhất hiện nay, các nỗ lực phát triển công nghệ y sinh mới đang mở ra hy vọng đột phá, cả ở lĩnh vực vắc xin lẫn thuốc dự phòng.
Theo hãng thông tấn RIA Novosti, Trung tâm Nghiên cứu Dịch tễ, Vi sinh Quốc gia Gamaleya đang phát triển một loại vắc xin phòng ngừa HIV sử dụng công nghệ mRNA, tương tự nền tảng từng tạo nên thành công của vắc xin COVID-19 Sputnik V.
Theo Tiến sĩ Vladimir Gushchin, Trưởng khoa Dịch tễ học của trung tâm, toàn bộ quá trình nghiên cứu và phát triển dự kiến kéo dài khoảng 2 năm.
“Chúng tôi đang tạo ra các kháng nguyên ứng viên có khả năng kích thích phản ứng miễn dịch trung hòa rộng rãi - điều kiện tiên quyết để vắc xin có thể chống lại sự đa dạng khôn lường của virus HIV”, Tiến sĩ Vladimir Gushchin chia sẻ với RIA Novosti.
Ông nhấn mạnh rằng sự đa hình và biến đổi không ngừng của HIV khiến việc tạo ra một loại vắc xin phổ quát trở nên vô cùng khó khăn. Tuy nhiên, nền tảng mRNA giúp mở rộng khả năng lập trình kháng nguyên một cách linh hoạt, kích thích hệ miễn dịch mạnh mẽ và chính xác hơn.
Cũng theo Tiến sĩ Gushchin, Trung tâm đang trong giai đoạn đầu, tạo ra và sàng lọc các chất sinh miễn dịch (immunogens) để xác định loại có khả năng vô hiệu hóa phổ biến thể virus rộng nhất. Bước tiếp theo sẽ là thử nghiệm tiền lâm sàng trên các mô hình động vật phức tạp, hướng tới việc thử nghiệm lâm sàng trong tương lai gần.
Đáng chú ý, vào tháng 11/2024, Giám đốc Trung tâm Gamaleya, Giáo sư Alexander Ginzburg, từng công bố rằng trung tâm đã làm chủ được kỹ thuật tạo ra kháng nguyên HIV hiệu quả. Các kháng nguyên này, khi được đưa vào cơ thể, sẽ kích hoạt sản sinh kháng thể đặc hiệu giúp hệ miễn dịch tiêu diệt virus.
Mới đây, ngày 26/8/2025, Ủy ban châu Âu (EC) đã chính thức phê duyệt lenacapavir, loại thuốc tiêm phòng HIV mới do Công ty Gilead Sciences (Mỹ) phát triển.
Lenacapavir là thuốc dạng tiêm, sử dụng theo cơ chế dự phòng trước phơi nhiễm (PrEP) với chỉ hai liều mỗi năm, giúp giảm mạnh nguy cơ lây nhiễm HIV qua đường tình dục ở người trưởng thành và thanh thiếu niên có nguy cơ cao.
“Việc EC nhanh chóng phê duyệt là minh chứng rõ ràng cho tiềm năng đột phá của lenacapavir trong đáp ứng nhu cầu phòng ngừa HIV còn thiếu hụt tại châu Âu”, Tiến sĩ Dietmar Berger, Giám đốc Y khoa của Gilead khẳng định.
Trước đó, Cục Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Mỹ (FDA) đã cấp phép cho thuốc này, đồng thời Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) cũng khuyến nghị lenacapavir là giải pháp chiến lược trong phòng chống HIV toàn cầu. Thuốc sẽ được phân phối tại EU dưới tên thương mại Yeytuo, áp dụng cho 27 nước thành viên cùng Na Uy, Iceland và Liechtenstein.
Ngoài châu Âu, Gilead đang đẩy mạnh đưa thuốc vào các thị trường khác như Úc, Brazil, Canada, Nam Phi và nhiều quốc gia châu Mỹ Latinh.
Việc ra mắt lenacapavir diễn ra trong bối cảnh châu Âu ghi nhận hơn 24.700 ca nhiễm HIV mới chỉ trong năm 2023, phản ánh mức độ cấp thiết của các giải pháp phòng ngừa hiệu quả và dễ tiếp cận.
Cả hai hướng tiếp cận, vaccine mRNA của Nga và thuốc tiêm PrEP lenacapavir của Mỹ, đều mở ra những con đường mới trong cuộc chiến kéo dài hàng thập kỷ với HIV. Vắc xin có tiềm năng ngăn ngừa từ gốc, trong khi lenacapavir cung cấp giải pháp dự phòng đơn giản, dài hạn và hiệu quả cao cho nhóm nguy cơ.
Mặc dù vẫn còn những thách thức lớn về mặt kỹ thuật, thử nghiệm lâm sàng và phân phối công bằng, nhưng các tiến bộ này là minh chứng cho sự chuyển mình trong chiến lược phòng chống HIV toàn cầu.