Chăm sóc sức khỏe sinh sản cho thanh thiếu niên

Vai trò của giáo dục giới tính

Ở lứa tuổi vị thành niên, những thay đổi về thể chất, tâm lý cùng nhu cầu tìm hiểu các vấn đề giới tính, sức khỏe sinh sản là điều tự nhiên. Tuy nhiên, không phải học sinh nào cũng có điều kiện tiếp cận nguồn thông tin chính xác hoặc đủ cởi mở để trao đổi những băn khoăn với cha mẹ, thầy cô và nhân viên y tế.

Trong bối cảnh thông tin về giới tính, tình dục xuất hiện ngày càng nhiều trên mạng xã hội, việc thiếu kiến thức hoặc tiếp nhận thông tin không được kiểm chứng có thể khiến thanh thiếu niên gặp rủi ro về sức khỏe. Điều này đặt ra yêu cầu giáo dục sức khỏe sinh sản phải được triển khai thường xuyên, phù hợp từng độ tuổi, thay vì chỉ dừng lại ở những buổi tuyên truyền mang tính thời điểm.

Theo Chi cục Dân số thành phố Đà Nẵng, để đưa kiến thức chăm sóc sức khỏe đến gần người trẻ, ngành dân số duy trì các câu lạc bộ tiền hôn nhân tại xã, phường, đồng thời phối hợp với trường học, cơ sở giáo dục nghề nghiệp và khu công nghiệp tổ chức truyền thông. Trong 9 tháng năm 2026, Chi cục Dân số thành phố tổ chức 9 buổi tuyên truyền về sức khỏe sinh sản, phòng tránh mang thai ngoài ý muốn cho 2.400 học sinh THPT.

Trong khi đó, thông tin từ Trung tâm Kiểm soát bệnh tật (CDC) Đà Nẵng, toàn thành phố hiện có 152 cơ sở cung cấp dịch vụ chăm sóc sức khỏe sinh sản. Trong 9 tháng năm 2026, đơn vị tổ chức 10 buổi truyền thông, tư vấn tại 5 xã, phường và 5 trường THPT; đồng thời giám sát, hỗ trợ chuyên môn tại 68 xã, phường.

Đây là cơ sở để ngành y tế tiếp tục mở rộng hoạt động truyền thông, tư vấn đến cộng đồng. Tuy nhiên, tại các xã miền núi, vùng sâu, vùng xa, việc bảo đảm khả năng tiếp cận dịch vụ vẫn cần được quan tâm, nhất là đối với thanh thiếu niên dân tộc thiểu số và những nhóm gặp khó khăn trong tiếp cận thông tin.

Thu hẹp khoảng cách

Theo Kế hoạch số 574/KH-UBND ngày 11/11/2026 của UBND thành phố về triển khai Đề án chăm sóc sức khỏe sinh sản, sức khỏe tình dục vị thành niên, thanh niên giai đoạn 2026 - 2030, Đà Nẵng đặt mục tiêu đến năm 2030 hướng đến thu hẹp khoảng cách tiếp cận dịch vụ, giúp người trẻ chủ động bảo vệ sức khỏe và phát triển toàn diện. Theo đó có 100% trường THCS, THPT và cơ sở giáo dục nghề nghiệp triển khai giáo dục giới tính phù hợp lứa tuổi.

Đồng thời, thành phố phấn đấu 85% người từ 15 - 24 tuổi có kiến thức đúng, đầy đủ về phòng tránh mang thai ngoài ý muốn và các bệnh lây truyền qua đường tình dục; trên 70% thanh niên được cung cấp thông tin và tiếp cận các dịch vụ tư vấn, chăm sóc sức khỏe sinh sản, sức khỏe tình dục thân thiện.

Theo đề án, Sở Y tế được giao chủ trì triển khai, hướng dẫn chuyên môn, kiểm tra, giám sát và tổng hợp kết quả thực hiện kế hoạch. Giai đoạn 2026 - 2027, thành phố sẽ củng cố các điểm cung cấp dịch vụ thân thiện tại cơ sở y tế, tập huấn cán bộ chuyên môn và thí điểm 4 câu lạc bộ chăm sóc sức khỏe sinh sản vị thành niên, thanh niên tại các trường cao đẳng, đại học.

Đây là những mục tiêu đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa ngành giáo dục, y tế, gia đình và cộng đồng. Trong đó, trường học giữ vai trò quan trọng bởi có điều kiện tiếp cận học sinh theo từng nhóm tuổi, tổ chức hoạt động giáo dục thường xuyên và kịp thời phát hiện nhu cầu cần hỗ trợ. Tuy nhiên, để hoạt động giáo dục mang lại hiệu quả, nội dung truyền đạt cần vượt ra ngoài việc giới thiệu kiến thức sinh học.

Nghiên cứu của nhóm tác giả Nguyễn Thị Hồng Xuân, Hoàng Minh Phú và Nguyễn Thị Anh Thư (Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh) cho thấy, việc triển khai giáo dục giới tính toàn diện tại Việt Nam vẫn gặp những rào cản về nhận thức, tâm lý và xã hội. Điều này đặt ra yêu cầu đổi mới phương pháp truyền đạt, tạo môi trường trao đổi cởi mở và trang bị kỹ năng phù hợp cho đội ngũ giáo viên.

Việc tổ chức các buổi trao đổi theo nhóm nhỏ, tư vấn riêng tư hoặc kết nối với nhân viên y tế có chuyên môn là những hình thức có thể nghiên cứu áp dụng. Đặc biệt, giáo viên và cán bộ tư vấn cần được trang bị kỹ năng giao tiếp phù hợp, tôn trọng sự riêng tư, tránh tạo tâm lý e ngại cho học sinh khi đặt câu hỏi về những vấn đề nhạy cảm.

Một yêu cầu khác là bảo đảm thông tin được cung cấp chính xác, phù hợp lứa tuổi và dựa trên kiến thức y khoa. Khi học sinh có thể trao đổi trong môi trường an toàn, việc giáo dục sức khỏe sinh sản mới thực sự trở thành kỹ năng bảo vệ bản thân, thay vì chỉ là nội dung cần ghi nhớ.

Theo kế hoạch, thành phố còn đặt mục tiêu trên 90% cặp nam, nữ thanh niên được tư vấn, khám sức khỏe trước khi kết hôn; 80% cơ sở y tế công lập đáp ứng tiêu chuẩn cung cấp dịch vụ thân thiện với vị thành niên, thanh niên.

Khi trường học trở thành nơi cung cấp kiến thức tin cậy, trạm y tế là địa chỉ tư vấn gần gũi và các dịch vụ chuyên môn có thể tiếp cận cả vùng miền núi, chính sách chăm sóc sức khỏe sinh sản mới đi vào đời sống. Đó cũng là nền tảng để Đà Nẵng thu hẹp khoảng cách chăm sóc sức khỏe giữa các địa bàn, bảo đảm người trẻ được trang bị kiến thức, kỹ năng và điều kiện cần thiết để bảo vệ tương lai của chính mình.