25/27 quốc gia Liên minh châu Âu (EU) đã ký tuyên bố chung lịch sử về giới hạn độ tuổi sử dụng mạng xã hội. Nhưng lệnh cấm này có thực sự bảo vệ trẻ em hay chỉ tạo ra cảm giác an toàn giả tạo?
Tại thị trấn ven biển Horsens (miền đông Đan Mạch), một quyết định có thể định hình lại tuổi thơ của hàng triệu trẻ em châu Âu đã được đưa ra ngày 10/10. Khi các bậc cha mẹ trên khắp “lục địa già” lo lắng vì con cái dành hàng giờ trên TikTok hay Instagram, các bộ trưởng từ 25 nước đã ký “Tuyên bố Jutland”, văn kiện kêu gọi nghiên cứu khái niệm “tuổi trưởng thành số”.
Câu hỏi giờ không còn là châu Âu có nên hành động hay không, mà là nên hành động thế nào và liệu các biện pháp cấm đoán có thực sự bảo vệ được trẻ em.
Khi tuổi thơ bị “đánh cắp”
Theo Brussels Times, cuộc họp không chính thức của Hội đồng EU về viễn thông tại Horsens ngày 9 đến 10/10 đã ghi nhận sự ủng hộ gần như tuyệt đối đối với việc tăng cường bảo vệ trẻ vị thành niên trực tuyến. 25/27 quốc gia EU, cùng đại diện Na Uy và Iceland, hai nước không thuộc EU, đã ký “Tuyên bố Jutland”.
Động lực của tuyên bố bắt nguồn từ các con số đáng lo ngại. Theo CNN, Thủ tướng Đan Mạch Mette Frederiksen dẫn chứng rằng 60% nam sinh từ 11 đến 19 tuổi không gặp gỡ bạn bè trực tiếp trong thời gian rảnh suốt cả tuần.
Bà đặt câu hỏi: “Con số đó có cao đến vậy nếu không có điện thoại thông minh?”. Bà Frederiksen từng phát biểu tại quốc hội rằng điện thoại và mạng xã hội đang “cướp đi tuổi thơ” của trẻ em.
Trang Heise (Đức) cho biết, tuyên bố Jutland khẳng định trẻ vị thành niên đang “đối mặt với nhiều rủi ro trong môi trường trực tuyến” khi “dành quá nhiều thời gian trước màn hình thay vì tương tác tích cực với bạn bè, gia đình và thế giới thực”. Văn kiện cũng cảnh báo về thiết kế ứng dụng gây nghiện và nguy cơ tiếp xúc hằng ngày với “nội dung bất hợp pháp, độc hại và cực đoan”.
Đan Mạch đề xuất giới hạn 15 tuổi, nhưng cho phép phụ huynh đồng ý từ khi con 13 tuổi. Theo Ủy ban Phúc lợi Đan Mạch, 94% thanh thiếu niên nước này có tài khoản mạng xã hội trước 13 tuổi, bất chấp đây là độ tuổi tối thiểu theo quy định của nhiều nền tảng.
Theo Reuters, Ủy ban châu Âu đang xem xét biện pháp bảo vệ trẻ vị thành niên trên Snapchat, YouTube, Apple App Store và Google Play theo Đạo luật Dịch vụ Kỹ thuật số (DSA). Phó chủ tịch Ủy ban Henna Virkkunen cho biết các doanh nghiệp đã được yêu cầu cung cấp thông tin về hệ thống xác minh tuổi. Nếu vi phạm DSA, họ có thể bị phạt tới 6% doanh thu toàn cầu.
Giáo dục hay cấm đoán?
Tuy nhiên, không phải mọi quốc gia đều đồng tình. Theo Heise, Bộ trưởng Tư pháp và Các vấn đề kỹ thuật số Estonia Liisa-Ly Pakosta giải thích việc bỏ phiếu chống vì tin rằng xã hội thông tin phải thu hút giới trẻ. Giải pháp, theo bà, là phát triển chương trình giáo dục kỹ thuật số hiệu quả và xác định nội dung không phù hợp trên TikTok, Facebook hay Instagram thay vì áp đặt giới hạn tuổi chung chung. Bỉ cũng không ký do vùng Flanders phủ quyết.
Thách thức kỹ thuật là yếu tố quan trọng khác. Theo Heise, một nghiên cứu của Nghị viện châu Âu kết luận xác minh tuổi là cần thiết nhưng khó khả thi. Các hiệp hội công nghệ, tổ chức bảo vệ quyền trẻ em và nhóm dân quyền đều nghi ngờ hiệu quả thực tế của lệnh cấm. Nghịch lý là Quy định Bảo vệ Dữ liệu Chung (GDPR) đã đặt ra giới hạn 13 tuổi để xử lý dữ liệu cá nhân (có thể nâng cao ở cấp quốc gia) nhưng vẫn chưa được thực thi hiệu quả.
Trong khi châu Âu còn tranh luận, Úc đã đi trước. Theo đài CNN, tháng 11 năm ngoái, các nhà lập pháp Úc thông qua luật đầu tiên trên thế giới cấm trẻ dưới 16 tuổi sử dụng mạng xã hội. Luật yêu cầu các công ty công nghệ thực hiện “các bước hợp lý” để ngăn người dùng chưa đủ tuổi truy cập hoặc đối mặt mức phạt gần 50 triệu đô la Úc (33 triệu USD).
Vấn đề đặt ra không phải châu Âu có nên hành động hay không, mà là lựa chọn giữa cấm đoán và giáo dục để bảo vệ trẻ em mà không tước đi quyền tiếp cận thông tin.
