Châu Âu và sự phụ thuộc ngày càng lớn vào nhân viên y tế nước ngoài

Theo số liệu, từ năm 2014 đến 2023, số lượng bác sĩ mới trong lực lượng lao động tại khu vực châu Âu gần như tăng gấp ba lần, còn điều dưỡng tăng gấp năm lần. Tuy nhiên, đáng chú ý là một phần lớn lực lượng này được đào tạo ở nước ngoài. Cụ thể, số bác sĩ được đào tạo ngoài lãnh thổ châu Âu tăng 58%, còn điều dưỡng tăng 67%. Riêng năm 2023, 60% bác sĩ mới và 72% y tá mới tại châu Âu có nguồn gốc đào tạo ở nước ngoài. Các nước Tây Âu và Bắc Âu, đặc biệt là Đức và Vương quốc Anh, là điểm đến chủ yếu, trong khi Đông Âu và Nam Âu lại chứng kiến sự chảy máu chất xám.

Dự báo đến năm 2030, khu vực châu Âu có thể thiếu hụt khoảng 950.000 nhân viên y tế. Nhu cầu này sẽ càng trở nên cấp bách do hai yếu tố: dân số già hóa dẫn đến nhu cầu chăm sóc sức khỏe tăng mạnh và tỷ lệ nghỉ hưu trong ngành y cao, với hơn 40% bác sĩ tại một số nước đã trên 55 tuổi.

Trước tình hình này, việc tuyển dụng nhân lực y tế quốc tế trở thành giải pháp “chữa cháy” tất yếu. Tuy nhiên, Tiến sĩ Natasha Azzopardi-Muscat, Giám đốc Bộ phận chính sách và hệ thống y tế quốc gia của WHO châu Âu, nhấn mạnh rằng sau mỗi trường hợp di cư là câu chuyện cá nhân về cơ hội, đồng thời cũng để lại khoảng trống lớn cho hệ thống y tế tại quê nhà.

Di cư y tế giúp các quốc gia thiếu hụt nghiêm trọng có thể nhanh chóng bổ sung nguồn lực, duy trì dịch vụ y tế và giảm áp lực chính trị - xã hội. Ngược lại, các nước xuất khẩu nhân lực, vốn thường là các nền kinh tế yếu hơn, lại đối diện với tình trạng thiếu hụt trầm trọng, khiến bất bình đẳng y tế giữa các quốc gia trong cùng khu vực ngày càng rõ nét. Đây chính là “mặt trái” của thị trường lao động y tế liên kết trong Liên minh châu Âu và khu vực lân cận.

Ngoài ra, việc phụ thuộc quá nhiều vào nhân viên y tế nước ngoài tiềm ẩn rủi ro về khả năng duy trì lâu dài. Nếu có thay đổi chính sách nhập cư hoặc cạnh tranh toàn cầu gia tăng, nguồn cung nhân lực này có thể bị gián đoạn. Châu Âu cũng đứng trước nguy cơ bị đánh giá là đang “hút” nhân lực y tế từ các nước đang phát triển, vốn đã chịu nhiều hạn chế về nguồn lực. Điều này đặt ra câu hỏi về trách nhiệm toàn cầu trong việc phân bổ nguồn nhân lực y tế.

WHO kêu gọi các quốc gia không chỉ chú trọng thu hút, mà còn phải tập trung vào chiến lược giữ chân nhân viên y tế. Các chính sách có thể bao gồm cải thiện điều kiện làm việc, tăng lương và phúc lợi, giảm gánh nặng hành chính, cũng như tạo cơ hội phát triển nghề nghiệp.

Một khía cạnh khác là cần quản lý tốt hơn các hình thức lao động xuyên biên giới. Không phải mọi nhân viên y tế di chuyển đều gắn bó lâu dài; có trường hợp làm hợp đồng ngắn hạn, hoặc đi lại hằng ngày qua biên giới. Việc xây dựng cơ chế linh hoạt, hài hòa trong quy định công nhận bằng cấp, điều kiện hành nghề và phúc lợi xã hội là chìa khóa để hạn chế xung đột và bảo đảm công bằng cho cả nhân viên lẫn hệ thống y tế.