Gửi bình luận
Theo Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế (OECD), khả năng đọc hiểu của thanh thiếu niên giảm xuống mức thấp nhất trong thế kỷ này. Thực trạng này đặt ra yêu cầu cấp bách về củng cố năng lực nền tảng của học sinh trong thời đại số.
Theo Reuters, kết quả Chương trình đánh giá học sinh quốc tế (PISA) năm 2025 của OECD khảo sát khoảng 760.000 học sinh 15 tuổi tại 91 quốc gia và vùng lãnh thổ, đánh giá 3 lĩnh vực cốt lõi: đọc hiểu, toán học và khoa học.
Trong số này, đọc hiểu ghi nhận mức suy giảm đáng chú ý nhất. Điểm đọc trung bình giảm từ 501 điểm vào năm 2012 xuống còn 466 điểm vào năm 2025, tương đương với mức từng được kỳ vọng ở học sinh nhỏ hơn khoảng một tuổi. Đáng chú ý, điểm đọc hiểu giảm mạnh hơn ở nhóm học sinh có điều kiện kinh tế khá giả.
Do bị ảnh hưởng bởi sự sụt giảm về năng lực đọc hiểu nên kỹ năng toán và khoa học cũng rơi xuống mức thấp nhất trong thế kỷ này. Điểm toán giảm 22 điểm, tương đương hơn một năm học bị mất. Tương tự, khoa học giảm từ 506 điểm năm 2009 xuống 486 điểm.
Cứ 5 học sinh 15 tuổi thì có một em thuộc nhóm có thành tích thấp ở cả đọc hiểu, toán và khoa học, tăng mạnh so với mức được ghi nhận vào năm 2022.
Đáng nói, sự suy giảm diễn ra ngay cả tại những hệ thống giáo dục đạt thành tích cao. Theo The Korea Times, tại Hàn Quốc, điểm đọc trung bình của học sinh 15 tuổi là 501, giảm đáng kể so với kỳ đánh giá vào năm 2022. Thành tích về đọc hiểu và toán học của học sinh trung học Úc hiện ở mức thấp nhất từ trước đến nay. Ngay cả quốc gia đứng đầu về đọc hiểu trong cả hai kỳ đánh giá gần nhất là Singapore cũng ghi nhận mức giảm.
OECD khuyến cáo, các kỹ năng nền tảng bị sa sút có thể ảnh hưởng đến triển vọng của học sinh trong giáo dục đại học, việc làm và chất lượng cuộc sống sau này.
Khi lượng thông tin tiếp nhận mỗi ngày tăng theo cấp số nhân, vì sao năng lực xử lý thông tin lại suy giảm? OECD lý giải, số hóa phát triển, thời gian sử dụng thiết bị điện tử kéo dài và tỷ lệ đọc sách vì sở thích sụt giảm diễn ra song song với sự sa sút về năng lực đọc hiểu. Tại các nước thuộc OECD, học sinh dành trung bình 3,4 giờ mỗi ngày trong tuần để sử dụng thiết bị số cho mục đích giải trí. Đồng thời dành thêm khoảng 3 giờ mỗi ngày để sử dụng thiết bị phục vụ học tập ở trường và tại nhà.
Giới nghiên cứu cảnh báo sự gia tăng mạnh mẽ của nhóm học sinh được xác định là “người đọc vội” (hasty readers) khi đưa ra câu trả lời nhanh nhưng không chính xác. Tỷ lệ này tăng gần gấp đôi trong vòng 7 năm, từ mức gần 7% năm 2018 lên 11% vào năm 2025.
Đọc hiểu không chỉ là nhận biết nội dung của đoạn văn cụ thể mà còn ở khả năng xác định luận điểm, nhận diện bằng chứng, kết nối thông tin từ nhiều nguồn khác nhau, phát hiện mâu thuẫn và đặt câu hỏi về độ tin cậy của điều mình đọc. Đây chính là những năng lực quyết định khả năng tự học, tư duy độc lập và giải quyết vấn đề.
Xét trên nhiều phương diện, những thách thức mà người đọc ngày nay phải đối mặt trong môi trường số hóa lớn hơn so với thời kỳ chủ yếu tiếp cận sách, báo in. Bởi vậy, để khai thác hiệu quả thông tin từ các văn bản điện tử, người đọc phải vận dụng những chiến lược phức tạp nhằm tìm kiếm, phân tích, tổng hợp, kết nối và diễn giải thông tin liên quan từ nhiều nguồn.
Bản thân khuyến nghị của OECD không đi xa đến mức kêu gọi cấm sử dụng công nghệ trong lớp học. Thay vào đó, tổ chức này kêu gọi trường học sử dụng thiết bị màn hình có mục đích và chừng mực nhằm hỗ trợ khả năng tập trung và tiếp thu của học sinh.
Làm sao giúp thế hệ trẻ bước vào thế giới số với những năng lực làm chủ mà không thuật toán nào có thể làm thay được đặt ra. Đó là khả năng đi sâu vào thông tin, đối chiếu, nhận diện đúng - sai và rút ra nhận định, qua đó hướng đến tư duy độc lập và quan điểm sống tốt.
Đông Á tiếp tục là khu vực có kết quả nổi bật nhất trong PISA 2025. Các thành phố của Trung Quốc tham gia khảo sát, cùng Nhật Bản, Hàn Quốc và Singapore nằm trong nhóm những hệ thống giáo dục đạt thành tích cao nhất. Anh và Estonia là hai quốc gia duy nhất ngoài Đông Á lọt vào nhóm 10 nước và vùng lãnh thổ dẫn đầu ở cả đọc hiểu, toán học và khoa học.