Xác lập kỷ lục Việt Nam với hệ thống tường đá khắc 3.998 chữ Vạn nhũ vàng, chùa Cương Xá tại Hải Phòng mang đến không gian an tĩnh và kiến trúc đá xanh tinh xảo.
Nằm ẩn mình dưới những tán cây đại thụ hàng trăm năm tuổi tại phường Tân Hưng, TP Hải Phòng, chùa Cương Xá (hay còn gọi là Quỳnh Khâu Tự) không chỉ là một ngôi cổ tự linh thiêng mà còn là một kiệt tác kiến trúc bằng đá. Điểm khiến nơi đây trở nên đặc biệt trên bản đồ du lịch tâm linh chính là hệ thống tường đá khắc hàng nghìn chữ Vạn, tạo nên không gian trang nghiêm và cổ kính.
Điểm nhấn độc đáo nhất tại chùa Cương Xá chính là hệ thống tường bao quanh được xây dựng từ đá xanh lấy từ núi Nhồi (Thanh Hóa). Mỗi viên đá có kích thước dài 40 cm, rộng 30 cm, dày 35 cm và nặng tới 80 kg. Toàn bộ công trình sử dụng 3.998 viên đá, mỗi viên được chạm nổi một chữ Vạn quét nhũ vàng, biểu tượng cho ánh sáng vô biên của Phật pháp.
Theo Thượng tọa Thích Thanh Cường, trụ trì nhà chùa, ba hàng đá đầu tiên từ nền móng được tạo tác hình hoa sen – biểu tượng của sự thanh khiết. Từ hàng thứ tư trở lên đến nóc là hệ thống chữ Vạn, một trong 83 vẻ đẹp và 32 tướng tốt của Đức Phật. Với quy mô này, năm 2015, chùa Cương Xá đã chính thức được xác lập kỷ lục là ngôi chùa đầu tiên tại Việt Nam có hệ thống tường đá khắc chữ Vạn.
Chùa Cương Xá không chỉ ấn tượng bởi kiến trúc mới mà còn lưu giữ những giá trị lịch sử sâu dày. Khi đào móng xây dựng, người ta đã phát hiện dấu tích gạch từ thời Đông Hán có niên đại cách đây hơn 2.000 năm. Văn bia cổ tại chùa ghi nhận đợt trùng tu lớn vào năm 1627, dưới thời vua Lê Vĩnh Tộ.
Trải qua những thăng trầm của chiến tranh, ngôi chùa từng bị tàn phá chỉ còn nền đất trống. Tuy nhiên, nhân dân địa phương đã nỗ lực lưu giữ được nhiều báu vật quý giá như chuông niên đại thời Lê, văn bia cổ, các đôi câu đối và những pho tượng cổ mang đậm dấu ấn nghệ thuật thời kỳ trước.
Gắn liền với sự linh thiêng của chùa là giai thoại về giếng nước cổ. Tương truyền, con gái trong làng uống nước giếng chùa xưa đều rất xinh đẹp nhưng thường đoản mệnh. Sau đó, giếng cũ đã được lấp đi và đào giếng mới ở vị trí đối diện để hóa giải tai ương. Đến nay, chiếc giếng vẫn được gìn giữ như một phần di sản của làng cổ Cương Xá.
Hành trình phục dựng chùa từ một ngôi nhà ba gian đơn sơ vào năm 2009 đến khi hoàn thiện như hiện nay kéo dài suốt 7 năm. Với sự đóng góp của các doanh nghiệp và phật tử, công trình đã hồi sinh mạnh mẽ trên tổng diện tích 360 m2, bao quanh bởi sân vườn rộng 1.600 m2. Chùa bao gồm nhà tổ 14 gian, nơi thờ Mẫu và Đức Thánh Trần Hưng Đạo, tạo thành một quần thể văn hóa tâm linh đặc sắc tại khu vực.
