Nhạc sĩ Nguyễn Duy Khoái - người đã cống hiến hơn nửa thế kỷ cho sự nghiệp âm nhạc, đặc biệt là những tình ca mang đậm hồn quê xứ Quảng, vừa tạm biệt cõi trần.
Anh qua đời vào chiều ngày 6/7/2025 - không lâu sau chương trình ca nhạc “Khi trái tim vẫn hồng” do Chi hội Nhạc sĩ Việt Nam tại Đà Nẵng, Hội Âm nhạc Đà Nẵng và gia đình cùng thực hiện tại Nhà hát Trưng Vương...
Giữ hương cho đất
“Những ca khúc Nguyễn Duy Khoái viết tặng từng vùng đất của quê hương xứ Quảng đã trở thành “địa phương ca”, sống thân thiết trong lòng bà con...”, nhạc sĩ - nhà nghiên cứu lý luận âm nhạc Trương Đình Quang đã viết lời giới thiệu về Ca khúc Nguyễn Duy Khoái như vậy.
Dĩ nhiên, là một nhạc sĩ tên tuổi có quá trình sáng tác hơn 50 năm, sáng tác của Nguyễn Duy Khoái từng viết về nhiều địa phương, phổ biến rộng rãi trên cả nước, nhưng hẳn rằng những bài ca của anh viết về quê hương xứ Quảng là thật sự nổi trội, được yêu chuộng hơn cả.
Sau ngày đất nước thống nhất, Nguyễn Duy Khoái là một trong những nhạc sĩ dấn thân điển hình, xông xáo, hòa nhập nhịp đời mới, tham gia, cổ vũ phong trào thanh niên quần chúng trong mọi hoạt động tại Quảng Nam - Đà Nẵng. Nhưng từ những năm đầu thập niên 80 về sau, các ca khúc của anh mới thực sự sâu lắng, thiết tha, đọng vào từng trái tim trên mọi nẻo đường từ phố thị đến miền quê hẻo lánh.
Hãy trở lại với “Giữ hương cho đất” - một trong những bài hát mà Nguyễn Duy Khoái tâm đắc nhất (viết vào năm 1983), ta sẽ gặp những ca từ lãng đãng, phiêu bồng, đẹp như thơ: “Anh gặp em nơi lưng chừng núi, nơi lưng chừng mây trời. Qua bốn mùa anh đi tìm em, lòng bao nhớ thương. Nơi đất trời nối liền một màu xanh bát ngát, nơi núi rừng bốn mùa tỏa hương quế thơm. Trà My ơi! Xanh trong sao là suối Nước Là, hiền hòa sao là hồ Nước Rhin, kiêu hùng bất khuất đây ngọn Ngọc Linh, thủy chung ngàn đời là nước dòng sông Tranh…”.
Thời điểm ấy, chưa có nhiều bài ca nổi tiếng về Quảng Nam, nên hầu như ở các chương trình phát thanh, truyền hình, hội diễn... về đất Quảng, “Giữ hương cho đất” là ca khúc được lựa chọn nhiều.
Một địa phương khác cũng được Nguyễn Duy Khoái ưu ái viết nhiều là Tiên Phước. Từ “Tiên Phước bốn mùa xuân”, “Tiên Phước xanh ngát vườn quê”... đều có giai điệu nhẹ nhàng, trìu mến, ca từ ắp đầy hình ảnh của đất và người xứ Tiên.
“Nỗi nhớ hoa sưa” Nguyễn Duy Khoái viết cho Tam Kỳ cuối năm 2015 là cả hành trình dài của cảm xúc anh dành cho xứ này: “Tháng ba về hoa sưa rực vàng trong nỗi nhớ/ Anh theo em về thành phố ba sông/ Nhớ rừng Cửa, nhớ Đò Ba Bến/ Nhớ chợ Vườn Lài dáng mẹ chiều hôm…”.
Dường như, mỗi bài ca về miền quê của nhạc sĩ Nguyễn Duy Khoái đều gắn liền một câu chuyện kể. Có lúc êm đềm, thơ mộng, như “Đông Giang - tình yêu đại ngàn”; có lúc đau đáu những ký ức đạn bom như “Thăng Bình - Nỗi nhớ làng quê”...
Nhạc sĩ Nguyễn Duy Khoái sinh năm 1953 tại thành phố Huế, nhưng sinh sống tại thành phố Đà Nẵng. Năm 18 tuổi, anh sáng tác ca khúc đầu tay “Trong mưa bom mặt trời sẽ đến”. Từ đó, nhạc sĩ Nguyễn Duy Khoái sáng tác hàng trăm ca khúc thấm đẫm tình yêu đất nước, con người, biển đảo quê hương. Năm 2022, ông vinh dự được tặng Giải thưởng Nhà nước về văn học nghệ thuật với nhóm 3 ca khúc: “Đêm hội phố Hoài”, “Tương tư Huế”, “Bên dòng sông Đăk-bla”...
Đêm hội phố Hoài
“Đêm hội phố Hoài” là trường hợp đặc biệt trong hành trình sáng tác của Nguyễn Duy Khoái. Mỗi khi giai điệu bài hát ngân lên, lập tức lòng người lại dâng trào một nỗi niềm khó tả...
Sinh thời, Nguyễn Duy Khoái cho hay, anh viết bài này khá lâu và sau khi phổ biến, ca khúc đã được Giải thưởng của Hội Nhạc sĩ Việt Nam năm 2001. Giải thưởng này là mốc son trong chặng đường sáng tác của một nhạc sĩ, nhưng đối với anh, có một giải thưởng lớn hơn - đó là ca khúc đã trở thành máu thịt của người dân phố Hội.
“Hội An đối với tôi không chỉ là một kỷ niệm, mà còn có cả một tình cảm sâu đậm. Những con đường, dòng sông, phố chợ..., những con người phố Hội, tình cảm chân tình của bạn bè đã để lại trong tôi dấu ấn không thể nào quên. Tôi luôn tâm niệm phải viết một cái gì đó để tri ân miền đất này. Và trong một đêm trăng rằm, tôi đã đi lang thang trên những con đường nhỏ, loanh quanh trong phố xưa nhà cổ, sau khi dừng lại bên bến sông Hoài thì cảm xúc dâng trào, những giai điệu đầu tiên trong “Đêm hội phố Hoài” cất lên từ đó...” - Nguyễn Duy Khoái từng kể.
Sau thời gian lâm bệnh ngặt nghèo, điều buồn nhất và không thể tránh khỏi đã xảy ra. Ngay khi hay tin Nguyễn Duy Khoái qua đời, đông đảo bạn bè và những người yêu mến nhạc sĩ từ những miền quê xa xôi xứ Quảng, không quản đường xa tìm đến tiễn biệt anh lần cuối. Anh Nguyễn Văn Lanh (nguyên Phó Chủ tịch thành phố Hội An) nghẹn ngào nói: “Nguyễn Duy Khoái dù mất, nhưng với người dân phố Hội, những bài ca xứ Quảng và “Đêm hội phố Hoài” của anh vẫn sống mãi”...
