Hàng trăm hộ dân sống ven Khu đền tháp Mỹ Sơn đã có thêm thu nhập, sinh kế mới khi tham gia vào các hoạt động du lịch và bảo tồn di sản. Từ đó, tăng tính kết nối cộng đồng, góp phần bảo tồn hiệu quả các giá trị văn hóa của tiền nhân để lại trong tiến trình phát triển.
Hưởng lợi từ di sản
Hơn 3 tháng nay, ông Mai Văn Nhựt (thôn Mỹ Sơn, xã Thu Bồn) có thêm công việc mới khi trở thành công nhân trùng tu nhóm tháp E, F Mỹ Sơn. Tuy so với nghề phụ hồ hoặc thợ xây dựng, tiền công không cao nhưng bù lại công việc nhẹ nhàng, gần nhà và ổn định lâu dài.
Tương tự như chồng, thỉnh thoảng vợ ông Nhựt cũng được thuê vào khu di tích trồng hoa, chăm sóc tưới nước khi việc nhà rảnh rỗi. Bình quân mỗi tháng hai vợ chồng kiếm được 12-18 triệu đồng.
“Hầu như năm nào tôi cũng vào tháp làm công nhân nên có đồng ra đồng vào cũng đỡ. Sống ở quê không lo lúa gạo, cá mắm, có việc làm, thu nhập thường xuyên như vậy là quá tốt rồi”, ông Nhựt chia sẻ.
Tính sơ bộ trên địa bàn xã Thu Bồn, nhất là khu vực lân cận Mỹ Sơn, dường như nhà nào cũng có người làm việc trong khu đền tháp, từ công nhân trùng tu đến cán bộ, nhân viên, lao động tại Ban Quản lý di sản văn hóa thế giới Mỹ Sơn. Cá biệt, một số gia đình cả cha mẹ, con cái, dâu rể đều tham gia vào hoạt động du lịch hoặc bảo tồn Mỹ Sơn.
Tính đến đầu tháng 9/2025, trong tổng số 135 cán bộ nhân viên đang công tác tại Ban Quản lý di sản văn hóa thế giới Mỹ Sơn, hơn 70% là con em người dân xã Thu Bồn.
Cạnh đó, khoảng 200 công nhân đang tham gia dự án bảo tồn, khai quật nhóm tháp E,F,K cũng đều là người dân địa phương, bao gồm đàn ông và phụ nữ, nhiều người trong số này đã gắn bó với Mỹ Sơn gần 20 năm.
Ông Nguyễn Công Khiết, Phó Giám đốc phụ trách Ban Quản lý Di sản văn hóa thế giới Mỹ Sơn, cho biết kể từ khi khu đền tháp được UNESCO công nhận Di sản văn hóa thế giới (4/12/1999), hàng nghìn lượt người dân trong vùng đã vào làm việc tại khu di tích. Không ít người đã trở thành thợ trùng tu lành nghề và tiếp tục đến làm việc tại các di tích Chăm trên địa bàn thành phố như Chiên Đàn, Khương Mỹ…
“Với quan điểm danh hiệu di sản phải mang lại lợi ích thiết thực cho người dân nên hơn 25 năm qua chúng tôi không chỉ bảo tồn, phát huy hiệu quả Mỹ Sơn mà còn hướng đến mục tiêu phổ quát hơn là lan tỏa di sản ra cộng đồng nhằm tạo thu nhập, việc làm nhiều nhất cho bà con”, ông Khiết nói.
Quan điểm này được minh chứng rõ nét qua hàng loạt chương trình, dự án hướng về cộng đồng như hỗ trợ nguồn lực cho địa phương; ưu tiên tuyển dụng con em người dân vào làm việc.
Đặc biệt, việc khai trương Làng du lịch cộng đồng Mỹ Sơn (2013) với 7 nhóm dịch vụ cung ứng khách như homestay ẩm thực, hướng dẫn tham quan, trải nghiệm… kết nối du lịch vùng cây trái Đại Bình cũng như các di tích, danh thắng quanh vùng như lăng bà Thu Bồn, chùa An Hòa… đã mang lại kết quả bước đầu khá tích cực.
Gắn di sản với cộng đồng
Tháng 3/2025, lần đầu tiên Ban Quản lý Di sản văn hóa thế giới Mỹ Sơn thành lập đội biểu diễn hô hát bài chòi với 7 thành viên, tất cả là nông dân sống ven khu di sản. Vào 2 ngày cuối tuần đội vào tháp biểu diễn phục vụ khách du lịch, bình quân thu nhập mỗi tháng của mỗi “nghệ sĩ” 2,5-3 triệu đồng.
Ông Nguyễn Nhí, Đội trưởng Đội hô hát bài chòi tại Mỹ Sơn, bộc bạch rằng ông rất vui khi được tham gia hoạt động này, bởi vừa thỏa đam mê lại có thêm thu nhập.
“Tôi nghĩ, sự ra đời của đội hô hát bài chòi không đơn thuần là một hoạt động văn nghệ hay một sản phẩm du lịch mà hơn hết chính là sự kết nối cộng đồng, qua đó giúp bảo tồn các giá trị văn hóa phi vật thể địa phương; đồng thời tạo thêm sinh kế, thu nhập cho người dân trong làng nên tất cả anh em diễn viên ai cũng vui và tự hào”, ông Nguyễn Nhí nói.
Có thể thấy, việc tạo thu nhập, sinh kế cho người dân địa phương từ danh hiệu di sản văn hóa thế giới cực kỳ quan trọng. Từ đó, tạo ra mối liên kết bền chặt giữa di sản và cộng đồng, giúp tạo động lực để người dân bảo vệ, giữ gìn di sản, đặc biệt thúc đẩy sự tự giác, chủ động của cộng đồng trong các hoạt động bảo tồn di sản bền vững.
Theo ông Nguyễn Công Khiết, bên cạnh tạo sinh kế, thu nhập cho người dân, thời gian qua ban quản lý cũng triển khai nhiều hoạt động hướng về cộng đồng như hỗ trợ hàng trăm triệu đồng thực hiện công tác an sinh, xóa đói giảm nghèo; hỗ trợ các chương trình phúc lợi; kết nối tiêu thụ các sản phẩm nông sản, OCOP, làng nghề địa phương tại khu di sản; đề xuất các sở, ngành liên quan, kết nối doanh nghiệp, kêu gọi đầu tư vào các di tích, danh thắng bên ngoài di sản…
“Tạo sinh kế, thu nhập cho cộng đồng vùng di sản là một trong những hoạt động quan trọng của đơn vị trong nhiệm bảo tồn, phát huy giá trị di sản Mỹ Sơn bền vững. Thực tế, thời gian qua nhiều nhóm giải pháp đã được đơn vị phối hợp triển khai đạt kết quả tốt như củng cố lại Ban Quản lý Làng du lịch cộng đồng Mỹ Sơn, khôi phục sản phẩm làng nghề địa phương, góp phần tạo công ăn việc làm cho người dân, giúp đa dạng sản phẩm dịch vụ phục vụ du khách tham quan”, ông Nguyễn Công Khiết thông tin.
