Vụ không kích bất ngờ của Israel nhằm vào Hamas tại thủ đô Doha (Qatar) ngày 9/9 làm bùng phát phản ứng dữ dội từ dư luận quốc tế, bởi đây là động thái chưa từng có tiền lệ, gây chấn động ngoại giao và khiến tiến trình hòa bình thêm mong manh.
Sự việc cho thấy Israel sẵn sàng mở rộng phạm vi hành động, từ Gaza, Iran, Syria tới Lebanon và giờ là Qatar, nơi đặt căn cứ quân sự lớn nhất của Mỹ tại Trung Đông.
Làn sóng chỉ trích
Cuộc tấn công đánh dấu lần đầu tiên Israel không kích tại một quốc gia Arab ở vùng Vịnh. Qatar là đồng minh thân cận của Mỹ nhiều thập kỷ và là một trong hai nhà trung gian khu vực (cùng với Ai Cập) dẫn đầu con đường ngoại giao duy nhất để chấm dứt xung đột ở Gaza. Đó cũng là nguyên do khiến lập luận về “quyền tự vệ chính đáng” mà Israel đưa ra khó có thể khỏa lấp hệ quả pháp lý và ngoại giao.
Làn sóng chỉ trích Israel lan rộng khắp khu vực và thế giới. Arab Saudi, Ai Cập, Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất, những nước vốn có vai trò trung gian hoặc từng bình thường hóa quan hệ với Israel, đều phản đối mạnh mẽ.
Theo Reuters, Thủ tướng Qatar Sheikh Mohammed bin Abdulrahman al-Thani cáo buộc Israel “thực hiện chủ nghĩa khủng bố”, đồng thời cảnh báo cuộc tấn công có thể phá vỡ tiến trình hòa đàm đang bước vào giai đoạn then chốt mà Qatar đang làm trung gian.
Tổng Thư ký Liên Hợp Quốc Antonio Guterres cho rằng, cuộc tấn công này vi phạm chủ quyền và toàn vẹn lãnh thổ của Qatar. Đại hội đồng Liên Hợp Quốc kêu gọi Israel chấm dứt hành động thù địch và chịu trách nhiệm về hậu quả leo thang căng thẳng.
Ở cấp độ khu vực, Tổng Thư ký Liên đoàn Arab (AL) Ahmed Aboul Gheit khẳng định đây là hành vi vi phạm chủ quyền quốc gia thành viên Arab. Iran gọi vụ tấn công là “cực kỳ nguy hiểm” đi ngược lại Hiến chương Liên Hợp Quốc và có thể tạo tiền lệ nguy hiểm trong quan hệ quốc tế.
Đáng chú ý, sự kiện này cũng đặt Mỹ vào tình thế khó xử bởi Washington vốn coi Israel là đồng minh chiến lược, nhưng đồng thời lại dựa vào Qatar để duy trì kênh đối thoại với Hamas.
Triển vọng hòa bình mong manh
Cuộc tấn công tại Qatar gây chấn động, khi xét ở một số góc độ. Theo phân tích từ các chuyên gia mà CNN ghi nhận, khác với những lần trước, lần này Israel lập tức công khai nhận trách nhiệm, đánh dấu bước chuyển quan trọng về thông điệp chiến lược.
Nếu như vụ ám sát thủ lĩnh Hamas Ismail Haniyeh tại Tehran (Iran) năm 2024 phải mất nhiều tháng mới được thừa nhận, thì lần này sự công khai được coi như lời cảnh báo đanh thép: Hamas không còn nơi trú ẩn an toàn, kể cả trong lãnh thổ đồng minh của Mỹ.
Làn sóng chỉ trích mạnh mẽ từ cộng đồng quốc tế lần này không khó hiểu, bởi Qatar từ lâu trở thành biểu tượng của “ngoại giao cầu nối”. Thông qua Qatar, Hamas duy trì kênh đàm phán gián tiếp với Israel. Nếu “cửa ngõ” này bị tấn công, niềm tin vốn dĩ mong manh lập tức sụp đổ.
Trước nay, cộng đồng quốc tế mặc nhiên hiểu rằng Israel sẽ không tấn công tại Qatar, nhằm tránh phá vỡ vai trò trung gian của nước vùng Vịnh này trong nỗ lực giải quyết xung đột ở Gaza. Bằng việc phá vỡ “luật bất thành văn”, Israel đặt toàn bộ tiến trình ngoại giao vốn rất mong manh trước nguy cơ đổ vỡ.
Chỉ vài giờ sau cuộc không kích của Israel, theo AP, Thủ tướng Qatar Sheikh Mohammed bin Abdulrahman al-Thani khẳng định nỗ lực hòa giải luôn là một phần “bản sắc” của nước vùng Vịnh này, song lập trường kiên quyết đó khó khỏa lấp những nghi ngại ngày càng lớn từ cộng đồng quốc tế.
Hệ lụy khác là việc Hamas có thể mất thêm nhiều lãnh đạo ở bên ngoài Gaza, những người đủ uy tín để thương lượng, càng khiến bất kỳ cơ hội đạt thỏa thuận ngừng bắn nào cũng trở nên xa vời.
Nói cách khác, việc loại bỏ đối tác đối thoại đồng nghĩa với việc đóng sập cánh cửa đàm phán. Trong bối cảnh ấy, tuyên bố của Thủ tướng Israel về việc sẵn sàng thúc đẩy thỏa thuận do Mỹ đề xuất về việc trao đổi con tin lấy tù nhân Palestine, tiến tới chấm dứt xung đột cũng trở nên thiếu thuyết phục.
Khả năng Hamas chấp nhận điều kiện này rất thấp, đặc biệt khi ngày càng bị dồn vào thế đường cùng. Theo CNN, Hamas có rất ít công cụ để đáp trả Israel bởi năng lực quân sự đã suy giảm đáng kể.
Cuộc tấn công ngày 9/9 không chỉ là chiến dịch quân sự đơn thuần mà còn là sự thách thức toàn diện đối với luật pháp quốc tế, vai trò trung gian của Qatar và uy tín của Mỹ ở vùng Vịnh. Giữa lúc đàm phán ngừng bắn tại Gaza vốn chông chênh, bước đi này khiến triển vọng hòa bình trở nên xa vời hơn bao giờ hết, đồng thời báo hiệu nguy cơ thêm bất ổn cho khu vực.
