ĐNO - Danh hiệu “gia đình văn hóa” hiện nay chưa phát huy được giá trị tinh thần, mục tiêu phấn đấu của người dân khi nó vẫn còn mang tính hình thức.
Hiệu quả của phong trào
Bà Hồ Thị Nguyệt Vy (thôn Nam Sơn, xã Núi Thành) cho biết, vợ chồng bà luôn ý thức xây dựng gia đình mẫu mực, hạnh phúc, chứ không xem giấy chứng nhận “gia đình văn hóa” như điều kiện phục vụ việc xếp loại hay đánh giá cán bộ.
Gia đình bà xác định việc thực hiện đầy đủ nghĩa vụ công dân, tham gia các phong trào như: xây dựng nông thôn mới, ủng hộ các chương trình, hoạt động ý nghĩa của xã, thôn… là trách nhiệm gắn với lối sống tích cực, hiện đại của các gia đình trẻ. Việc tuân thủ các tiêu chí và chủ động tham gia phong trào cũng là cách vợ chồng bà làm gương cho con cái noi theo.
Tại xã Tây Hồ, phong trào xây dựng “gia đình văn hóa” và “toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa” góp phần làm đổi thay diện mạo vùng đất.
Bà Nguyễn Thị Kim Thạch, Phó Trưởng phòng Văn hóa - xã hội xã Tây Hồ cho biết, không chỉ cổ vũ nhân dân làm kinh tế thoát nghèo bền vững, các phong trào trên tạo nên ý thức sống cống hiến cho cộng đồng, kiến thiết quê hương trong nhân dân.
Tiêu biểu có gia đình ông Đặng Hữu Sách (thôn Tây Lộc) mỗi năm đóng góp 5 triệu đồng hỗ trợ cho Hội Khuyến học xã để động viên, khích lệ con em trong học tập; gia đình ông Huỳnh Trọng (thôn Tam An) từ năm 2018 đến nay đều đóng góp 10 triệu đồng/năm để hỗ trợ các học sinh khó khăn.
Riêng gia đình ông Huỳnh Văn Lý (thôn Khánh Mỹ) cùng các hộ dân tự nguyện hiến đất, vật kiến trúc xây đường ĐH12 đi Cầu Vông; đóng góp tiền, đất ruộng để mở rộng nền đường bê tông từ chợ đi Khánh Mỹ và làm mới 800m đường bê tông rộng 5,5m…
Sau khi kiểm tra, Phòng Văn hóa - xã hội xã Tây Hồ xác định toàn xã có 8.047 hộ đủ điều kiện và được Chủ tịch UBND xã tặng danh hiệu “gia đình văn hóa” năm 2025, đạt tỷ lệ 98,03%. Ngoài ra, toàn xã có 19/19 thôn, 28/30 tộc đạt danh hiệu “thôn văn hóa”, “tộc họ văn hóa” năm 2025.
“Tổ kiểm tra các danh hiệu văn hóa xã thực hiện đảm bảo tính khách quan, bám sát từng tiêu chí để đánh giá chứ không chạy theo thành tích. Vì vậy, chúng tôi luôn duy trì được phong trào mang tính thực chất, góp phần xây dựng quê hương, phát triển kinh tế - văn hóa - xã hội ở địa phương”, bà Thạch cho biết.
Cần tạo sự khuyến khích kịp thời
Theo nhiều người dân, cần đổi mới hình thức bình chọn, xét duyệt theo hướng nên chọn ra một vài gia đình tiêu biểu nhất. Sau đó, xã và thôn có tuyên dương, trao giấy khen kèm tiền thưởng tượng trưng tại các buổi sinh hoạt cộng đồng hoặc chương trình tổng kết phong trào hằng năm.
Việc được nêu gương trong cộng đồng dân cư là món quà tinh thần, giúp các gia đình cảm thấy tự hào và tiếp tục đóng góp nhiều hơn; đồng thời tạo hiệu ứng lan tỏa để các hộ khác phấn đấu ở những năm tiếp theo.
Một cán bộ văn hóa ở phường Quảng Phú cho biết, các hộ gia đình hiện nay không còn “mặn mà” với giấy chứng nhận "gia đình văn hóa". Để được xét tặng danh hiệu này, các gia đình phải đáp ứng 3 tiêu chuẩn chính. Mỗi tiêu chuẩn gồm nhiều tiêu chí chi tiết để các tổ dân phố, thôn, xóm căn cứ vào đó chấm điểm.
Riêng điểm trừ có các mục: thành viên trong gia đình bị truy cứu trách nhiệm hình sự; không hoàn thành nghĩa vụ quân sự và nghĩa vụ nộp thuế; bị xử phạt vi phạm hành chính về hành vi tảo hôn, tổ chức tảo hôn; vi phạm quy định về kết hôn, ly hôn và vi phạm chế độ hôn nhân một vợ, một chồng; hành vi đánh bạc trái phép; phòng, chống tệ nạn xã hội; phòng, chống bạo lực gia đình…
Với các mục này thì số lượng gia đình bị trừ điểm không nhiều. Tỷ lệ đạt hộ gia đình văn hóa vì thế luôn rất cao đến mức được công nhận tiêu chuẩn "gia đình văn hóa" rất ... bình thường. Nên nhiều hộ gia đình không mặn mà gì với danh hiệu này.
Vì vậy, lãnh đạo Phòng Văn hóa - xã hội nhiều địa phương kiến nghị xem xét việc tích hợp nhiều danh hiệu của các phong trào như: gia đình văn hóa, gia đình học tập, bộ chỉ số gia đình hạnh phúc… thành một danh hiệu chung để xét chọn các gia đình nổi bật nhất.
Đồng thời, cho phép các địa phương tự xây dựng tiêu chí riêng phù hợp với tình hình thực tiễn, nhưng vẫn giữ được khung tiêu chí do Chính phủ, UBND cấp tỉnh/thành phố ban hành.
Theo bà Nguyễn Thị Kim Thạch, riêng với xã Tây Hồ, trong năm 2025, địa phương bố trí khoảng 100 triệu đồng để khen thưởng các gia đình văn hóa, dòng họ văn hóa, thôn văn hóa tiêu biểu nhất.
“Rất mong các cấp, ngành sớm ban hành quy định và bố trí nguồn kinh phí riêng để địa phương khen thưởng hằng năm cho các gia đình văn hóa tiêu biểu. Đây sẽ là động lực khuyến khích người dân tích cực tham gia các phong trào thi đua yêu nước”, bà Thạch kiến nghị.
