“Công thức” tạo nên ca khúc World Cup bất tử

Năm 2010, nữ ca sĩ Shakira bước lên sân khấu tại Nam Phi với bài "Waka Waka" và vô tình viết nên một trong những trang âm nhạc thể thao rực rỡ nhất lịch sử. Mười sáu năm sau, bà trở lại với "Dai Dai" - cùng ngôi sao Afrobeats người Nigeria Burna Boy - và một đề tài cũ lại được xới lên: điều gì thực sự tạo nên một ca khúc World Cup sống mãi trong ký ức người hâm mộ?

Mùa World Cup năm nay, hãng tin AP đã đặt câu hỏi này với những người trong cuộc - từ Shakira đến J Balvin, từ Nora Fatehi đến Wyclef Jean - và những gì họ tiết lộ cho thấy phía sau một ca khúc World Cup tưởng như chỉ cần "vui tai" là cả một nghệ thuật tinh tế: kết nối hàng tỉ người thuộc hàng chục nền văn hóa khác nhau chỉ bằng vài phút âm nhạc.

Nhịp điệu toàn cầu - điều kiện cần

Nếu phải chọn một yếu tố không thể thiếu, bà Shakira khẳng định đó chính là nhịp điệu. "Một ca khúc World Cup hay nhất định phải có nhịp điệu. Nó phải khiến người ta muốn nhảy, và nó phải là một ca khúc khiến người ta muốn cùng hát vang, hét to hết cỡ. Đó là điều bắt buộc”, bà nói với AP.

Nhưng không phải nhịp điệu nào cũng như nhau. Trên đài NPR, nhạc sĩ kiêm giảng viên Brent Keogh tại Đại học Công nghệ Sydney (Úc) chỉ ra rằng các các khúc World Cup thành công thường xây dựng trên một nền nhịp đặc biệt - được gọi là "al-hub" trong âm nhạc Arab hay "dembow" trong âm nhạc Jamaica - xuất hiện ở nhiều nền văn hóa khác nhau và tạo ra cảm giác quen thuộc tức thì với người nghe ở bất kỳ đâu.

"Waka Waka" là minh chứng rõ nét nhất. Ca khúc Afro-fusion (nhạc Phi pha trộn) và soca Caribe đã bán hơn 15 triệu bản, thu về hàng tỉ lượt xem trên YouTube, và vào tháng 1/2025 được tổ chức Kỷ lục Guinness Thế giới công nhận là ca khúc World Cup được nghe nhiều nhất trên Spotify với hơn một tỉ lượt tải nghe (stream).

Sức sống của bài hát còn vượt xa kỳ giải đấu mà nó sinh ra: tại World Cup 2022 ở Qatar - 12 năm sau khi phát hành - "Waka Waka" bất ngờ tái xuất trên bảng xếp hạng Billboard Global ở vị trí số 46, theo Billboard.

Brent Keogh giải lý trên NPR sở dĩ Shakira làm được điều đó là vì bà có khả năng hiếm có trong việc kéo các yếu tố văn hóa khác nhau vào cùng một sản phẩm âm nhạc đại chúng toàn cầu. Triết lý đó được áp dụng cho "Dai Dai" - pha trộn nhạc Afrobeats Tây Phi và nhạc pop Latin, sử dụng bốn ngôn ngữ: Anh, Tây Ban Nha, Nhật Bản và Pháp.

Tuy nhiên, nhịp điệu hay đến đâu cũng vô nghĩa nếu người nghe rời đi trước khi kịp cảm nhận. Ca sĩ J Balvin - một trong bốn nghệ sĩ thực hiện ca khúc chính thức của Coca-Cola cho World Cup 2026 - đưa ra cảnh báo thực tế: "Ngày nay, dù là nhạc World Cup, nhạc reggae Caribe, hay hip-hop - người nghe chỉ có khoảng năm giây để chú ý. Đó là thực tế", ông nói với AP. Năm giây - đó là toàn bộ thời gian một bài hát World Cup có để quyết định số phận của chính mình.

Cảm xúc - điều kiện đủ

Nhịp điệu và phần điệp khúc cuốn hút chỉ là điều kiện cần. Điều khiến một ca khúc World Cup thực sự sống lâu trong ký ức người nghe, theo nhiều nghệ sĩ, nằm ở chiều sâu cảm xúc mà nó chạm tới.

Bà Nora Fatehi - ca sĩ người Canada gốc Morocco, tác giả ca khúc "Siir Siir" trong album chính thức của FIFA World Cup 2026 - đặt ra tiêu chí rõ ràng khi chia sẻ với AP: "Khi bạn nghe nó, bạn phải cảm thấy như mình đang chiến thắng, hoặc sắp chiến thắng, hoặc đã chiến thắng”. Với "Siir Siir" - lấy cảm hứng từ tiếng hô vang của người hâm mộ Morocco tại Cúp châu Phi - bà muốn tạo ra "một cảm giác như bạn đã chinh phục cả thế giới, một cảm giác đầy khát vọng".

Ông Wyclef Jean - nghệ sĩ người Haiti, thành viên nhóm Fugees, đồng tác giả ca khúc "Dar um Jeito (We Will Find a Way)" cho World Cup 2014 tại Brazil - đẩy yêu cầu đó lên một tầm khác: "Phần nổi bật nhất? Nó phải làm rung chuyển cả sân vận động. Bạn phải cảm nhận được cả sân vận động đang rung lên theo từng nhịp”, ông nói với AP.

Bà Shakira, có lẽ hơn ai hết, hiểu rõ điều đó: "Bóng đá kết nối rất nhiều nền văn hóa và những con người thuộc nhiều tầng lớp khác nhau. Trách nhiệm lớn lao của việc làm một ca khúc World Cup là bạn phải tạo ra một bài hát đại diện cho cảm xúc và đam mê của mọi người”, bà nói với AP.