Tại Vienna (Áo), nhà ở không đơn thuần là hàng hóa để đầu tư hay đầu cơ, mà là quyền lợi xã hội cơ bản của người dân. Cách tiếp cận này giúp thành phố này xây dựng một trong những mô hình nhà ở cho thuê thành công và bền vững nhất thế giới.
Theo The Guardian, khi giá nhà leo thang vẫn là “cơn đau đầu” chung của các đô thị lớn toàn cầu, thì Vienna được truyền thông quốc tế ca ngợi là “thiên đường cho người thuê nhà”. Ở thành phố gần 2 triệu dân này, người trẻ vẫn có thể thuê những căn hộ chất lượng cùng mức giá hợp lý ngay gần trung tâm. Cùng với việc Vienna liên tục góp mặt trong nhóm những thành phố đáng sống nhất thế giới thì đây cũng là thành phố của hình mẫu nhà cho thuê thành công hiếm có.
Điều làm nên sự khác biệt không chỉ nằm ở quy mô của quỹ nhà ở xã hội mà còn ở cách chính quyền Vienna nhìn nhận về nhà ở. Nếu tại nhiều nơi, nhà ở chủ yếu được xem là tài sản để đầu tư hoặc sinh lời, thì Vienna coi đây là hạ tầng xã hội thiết yếu, tương tự trường học, bệnh viện hay hệ thống giao thông công cộng. Khi xuất phát từ tư duy đó, mục tiêu của chính quyền là bảo đảm mọi người dân đều có cơ hội tiếp cận chỗ ở ổn định với chi phí hợp lý.
Vienna hiện có khoảng 220 nghìn căn hộ thuộc sở hữu của thành phố và khoảng 200 nghìn căn hộ hợp tác xã, trở thành đô thị sở hữu quỹ nhà ở xã hội lớn nhất châu Âu. Hơn 60% cư dân Vienna sinh sống trong các loại hình nhà ở được trợ cấp hoặc kiểm soát giá. Con số này tạo nên sự khác biệt căn bản so với nhiều đô thị phương Tây khác.
Tại Mỹ, nhà ở xã hội chỉ chiếm một phần rất nhỏ trong tổng nguồn cung, khiến thị trường gần như phụ thuộc hoàn toàn vào khu vực tư nhân. Theo Deloitte, người thuê nhà ở Vienna trung bình chỉ phải trả khoảng 1/3 chi phí so với những người thuê nhà ở London (Anh) hay Paris (Pháp).
Điều đáng chú ý là nhà ở xã hội tại Vienna không chỉ dành riêng cho người có thu nhập thấp. Người trẻ mới đi làm, giáo viên, y tá, công chức hay các gia đình trung lưu đều có thể tiếp cận nhà ở giá phải chăng. Chính điều đó giúp Vienna tránh tình trạng phân hóa không gian đô thị, với tình trạng người giàu sống ở trung tâm còn người thu nhập thấp bị đẩy ra vùng ven vẫn đang diễn ra tại nhiều thành phố khác.
Nhà ở xã hội nơi đây không mang dáng dấp của những khu dân cư tách biệt mà được quy hoạch đồng bộ với không gian xanh, trường học, khu sinh hoạt cộng đồng và hệ thống giao thông thuận tiện, góp phần tạo môi trường sống chất lượng ngay trong lòng thành phố.
Theo Upworthy, nguồn gốc của chính sách nhà ở này bắt đầu từ cuộc khủng hoảng nhà ở nghiêm trọng mà Vienna trải qua vào cuối thế kỷ 19. Để cải thiện điều kiện sống cho người dân, trong giai đoạn 1919 - 1934, chính quyền thành phố dành nguồn thu từ thuế để đầu tư mạnh vào nhà ở công cộng.
Hàng loạt khu chung cư quy mô lớn được xây dựng bằng vật liệu chất lượng cao, có kiến trúc đẹp và tích hợp nhiều tiện ích công cộng. Những công trình này được gọi là “cung điện căn hộ của nhân dân”, khái niệm phản ánh tư tưởng khá táo bạo vào thời điểm đó: chất lượng nhà ở tốt không phải là đặc quyền của người giàu.
Trong 100 năm qua, Vienna kiên định theo đuổi chính sách. Trong khi nhiều thành phố châu Âu từ những năm 1980 bắt đầu tư nhân hóa quỹ nhà công để giải quyết áp lực ngân sách, Vienna lại tiếp tục duy trì vai trò chủ đạo của nhà nước trong lĩnh vực nhà ở. Vienna chưa bao giờ bị cuốn theo xu hướng bán các căn hộ thuộc sở hữu công hoặc nhà ở được trợ cấp như nhiều đô thị khác đã làm để bù đắp thâm hụt ngân sách.
Tầm nhìn dài hạn này còn thể hiện ở chính sách quản lý đất đai. Từ khoảng 40 năm trước, thành phố đã lập Quỹ thu hồi đất và tái thiết đô thị nhằm tích lũy quỹ đất dành riêng cho phát triển nhà ở xã hội. Hiện quỹ này quản lý khoảng 3 triệu mét vuông đất, bao gồm đất nông nghiệp, đất bỏ hoang và nhiều công trình công cộng không còn sử dụng. Việc chủ động nắm giữ quỹ đất giúp Vienna kiểm soát chi phí phát triển đô thị và hạn chế tác động của đầu cơ đất đai - một trong những nguyên nhân chính khiến giá nhà tăng cao tại nhiều thành phố khác.
Sự khác biệt còn nằm ở văn hóa nhà ở. Khác với quan niệm sở hữu nhà là thước đo thành công và tích lũy tài sản, việc thuê nhà dài hạn ở Vienna là lựa chọn hoàn toàn bình thường của mọi tầng lớp. Người dân được bảo vệ bởi các hợp đồng ổn định, mức tăng giá thuê được kiểm soát và quyền cư trú lâu dài. Nhờ đó, họ không phải chịu áp lực mua nhà bằng mọi giá.
Khi nhà ở được đặt ở vị trí trung tâm của chiến lược phát triển đô thị, một đô thị không chỉ tạo ra những căn hộ có giá phải chăng mà còn xây dựng được một môi trường sống ổn định, công bằng và bền vững cho mọi công dân. Đó cũng là lý do Vienna liên tục được xếp hạng trong nhóm những thành phố đáng sống nhất thế giới nhiều năm qua.
