Đà Nẵng đề xuất lượng hóa đầy đủ giá trị kinh tế các di sản thế giới

Cuộc họp có sự tham gia của các bộ, ngành, địa phương liên quan như: Bộ Ngoại giao, Bộ Tài chính; các tỉnh Quảng Ninh, Ninh Bình, Thanh Hóa, Quảng Trị, thành phố Huế… Về phía thành phố Đà Nẵng có Phó Chủ tịch UBND thành phố Nguyễn Thị Anh Thi tham dự.

Phát biểu tại cuộc họp, Phó Chủ tịch UBND thành phố Đà Nẵng Nguyễn Thị Anh Thi cho rằng, việc xây dựng đề án có ý nghĩa thiết thực đối với các địa phương đang trực tiếp quản lý di sản thế giới. Với Đà Nẵng, vấn đề càng có ý nghĩa khi thành phố đang quản lý hai di sản văn hóa thế giới là Đô thị cổ Hội An và Khu đền tháp Mỹ Sơn.

Trong nhiều năm qua, hai di sản trên đã được phát huy hiệu quả thông qua hoạt động du lịch, góp phần tạo việc làm, sinh kế và đóng góp vào phát triển kinh tế - xã hội. Riêng giai đoạn từ năm 2024 đến nửa đầu năm 2026, doanh thu từ bán vé của Đô thị cổ Hội An đạt hơn 500 tỷ đồng; doanh thu từ bán vé và dịch vụ tại Khu đền tháp Mỹ Sơn gần 200 tỷ đồng.

Đáng nói, di sản còn mang lại giá trị về hình ảnh điểm đến, bản sắc, giáo dục, nghiên cứu, chất lượng môi trường sống, sự gắn kết cộng đồng và khả năng thu hút đầu tư. Vì vậy, việc lượng hóa giá trị kinh tế tổng thể là cần thiết để nhận diện đúng hơn đóng góp của di sản và có cơ sở khoa học cho việc bố trí nguồn lực.

Theo Phó Chủ tịch UBND thành phố, để xác định rõ tinh thần của đề án, cần nhìn nhận TEV là công cụ hỗ trợ quản trị, chứ không phải là việc “định giá” để thương mại hóa di sản. Kết quả lượng hóa cần phục vụ trực tiếp cho các quyết định về bảo tồn, đầu tư, quản lý sức chứa, phân bổ lợi ích, phát triển du lịch bền vững và nâng cao đời sống cộng đồng gắn với di sản. Đồng thời, nghiên cứu bổ sung cụm từ “tại Việt Nam” vào tên đề án để làm rõ phạm vi và đối tượng nghiên cứu.

Cạnh đó, khung TEV phải thống nhất để so sánh, tổng hợp giữa các di sản, nhưng cũng phải đủ linh hoạt để phản ánh đặc thù của từng loại hình. Đây là vấn đề đặc biệt quan trọng đối với Đà Nẵng bởi Hội An và Mỹ Sơn có bản chất rất khác nhau.

Thành phố cũng đề nghị Ban soạn thảo đề án làm rõ hơn cách sử dụng kết quả TEV sau khi có kết quả lượng hóa. Đây là nội dung quyết định tính ứng dụng của đề án; kết quả TEV cần gắn với một số quyết định quản lý cụ thể như xác định ưu tiên đầu tư bảo tồn, đánh giá hiệu quả đầu tư công, xây dựng chính sách phí và tái đầu tư cho di sản, thiết kế cơ chế chia sẻ lợi ích với cộng đồng; kiểm soát sức ép du lịch và lượng hóa thiệt hại trong trường hợp di sản bị suy giảm giá trị.

Bên cạnh tổng giá trị kinh tế, nên quan tâm phân tích cơ cấu phân bổ lợi ích: ai đang hưởng lợi từ di sản, khu vực nào hưởng lợi, cộng đồng địa phương nhận được bao nhiêu và ai đang phải gánh chi phí bảo tồn. Cách tiếp cận này sẽ giúp kết quả TEV có ý nghĩa thực tiễn hơn đối với quản trị di sản bền vững.

Ngoài ra, Ban soạn thảo cũng cần xây dựng bộ hướng dẫn kỹ thuật thống nhất ở cấp quốc gia; trong đó quy định tối thiểu về hệ thống chỉ tiêu, nguồn dữ liệu, phương pháp khảo sát, cách lựa chọn mẫu, phương pháp xử lý và kiểm định kết quả, đặc biệt lưu ý cơ chế kiểm soát việc tính trùng giá trị giữa các phương pháp khác nhau.

Nên xây dựng một bộ dữ liệu nền dùng chung để các địa phương không phải tự xây dựng lại toàn bộ phương pháp và biểu mẫu. Các địa phương sẽ tập trung bổ sung dữ liệu đặc thù của từng di sản. Cách làm này vừa tiết kiệm nguồn lực, vừa tăng khả năng so sánh và độ tin cậy của kết quả.

Phó Chủ tịch UBND thành phố đề xuất cần có cơ chế chuyên môn đủ mạnh ở Trung ương để hỗ trợ các địa phương, nhất là về kinh tế học di sản, định giá tài sản phi thị trường, thống kê, xã hội học, du lịch, môi trường và xử lý dữ liệu.

Trường hợp giao địa phương trực tiếp tổ chức thực hiện, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch nên ban hành hướng dẫn kỹ thuật, tổ chức đào tạo, thiết lập nhóm chuyên gia tư vấn và cơ chế thẩm định độc lập để bảo đảm phương pháp và kết quả giữa các di sản có tính đồng bộ, không phụ thuộc quá lớn vào năng lực của từng đơn vị tư vấn.

Thành phố Đà Nẵng cũng đề nghị cân nhắc lựa chọn một di sản để thí điểm trước, từ đó kiểm chứng phương pháp, hoàn thiện dữ liệu và bộ công cụ trước khi triển khai đồng loạt. Đồng thời, có thể xem xét lộ trình dài hơn 2 năm nếu cần thiết, bởi việc khảo sát giá trị phi thị trường, thu thập dữ liệu cộng đồng và đánh giá tác động lan tỏa cần thời gian đủ dài để bảo đảm độ tin cậy.

Đặc biệt, đề nghị coi kết quả TEV là một hệ thống dữ liệu cần được cập nhật định kỳ, không phải một con số cố định chỉ tính một lần; bởi giá trị kinh tế của di sản thay đổi theo điều kiện thị trường, biến động lượng khách, chất lượng bảo tồn, cơ sở hạ tầng, hành vi cộng đồng và các yếu tố môi trường - xã hội. Vì vậy, đề án nên xác định chu kỳ cập nhật và cơ chế theo dõi một số chỉ số cốt lõi để phục vụ quản lý lâu dài.

Xây dựng đề án theo hướng xác định phương pháp và cơ sở dữ liệu để đo lường đầy đủ giá trị kinh tế, xã hội, văn hóa và các giá trị phi thị trường của di sản; qua đó xác định vai trò và mức độ đóng góp của di sản đối với sự phát triển kinh tế - xã hội.

Đề án cần lượng hóa mức độ đóng góp của di sản vào nền kinh tế (bao gồm đóng góp trực tiếp, gián tiếp và lan tỏa). Định giá tổng thể di sản theo phương pháp TEV, bao gồm cả giá trị sử dụng và giá trị phi sử dụng, như giá trị tồn tại, giá trị lưu truyền cho thế hệ tương lai và giá trị lựa chọn từ đó phản ánh đầy đủ hơn giá trị của di sản mà các chỉ tiêu kinh tế truyền thống chưa thể hiện; xác định giá trị của di sản trong đời sống cộng đồng, đánh giá tác động lan tỏa và tác động dài hạn của di sản.