Đà Nẵng, hội tụ những con đường...

Trong tên gọi xa xưa là Danak, hay Kẻ Hàn, Đà Nẵng đã là một cửa ngõ hội tụ các con đường thủy bộ, sớm có đô thị, thị dân, hội nhân với sự góp mặt từ người Chăm (Kẻ Chiêm) đến Việt, Hoa, Nhật và phương Tây.

Đường thiên lý qua Hải Vân quan, mở ra không gian xứ Quảng, rồi tiến dần tới phương Nam lộng gió.

Đường lịch sử có khúc quanh bị ngoại bang dòm ngó, Đà Nẵng từng là nơi thực dân Pháp nổ tiếng súng bắt đầu cuộc xâm lược Việt Nam (1-9-1858), rồi đến đế quốc Mỹ đổ quân vào miền Nam (8-3-1965).

Đà Nẵng nhận sứ mệnh dân tộc giao phó đương đầu với ngoại xâm, mở đường cuộc kháng chiến trường kỳ. Đường đi qua bao chia ly vì chiến tranh loạn lạc, rồi trở về hội ngộ với hòa bình thống nhất non sông.

Đường lịch sử ghi dấu cha ông, lớp lớp người dựng nước và giữ nước, nên có đường mang tên danh nhân đất Việt từ thuở Hùng Vương, đến thời minh quân Lê Thánh Tông mở nước đặt định danh xưng Quảng Nam, chúa Tiên Nguyễn Hoàng đặt nền móng đưa xứ Quảng vươn xa.

Những con đường danh nhân lịch sử văn hóa thời cận đại lại nối dài dấu ấn các nhân vật như Hoàng Diệu, Phạm Phú Thứ, Trần Cao Vân, Trần Quý Cáp, Ông Ích Khiêm, Ông Ích Đường, Bà Bang Nhãn…

Rồi đến thời đại Hồ Chí Minh có những con đường ghi danh anh hùng cả nước, và những nhân vật của xứ Quảng từ mẹ Thứ, mẹ Nhu, mẹ Cộng, đến những người con bất khuất trên đất thành đồng là Trần Thị Lý, Nguyễn Văn Trỗi, Lê Độ, Hồ Nghinh, Phan Hành Sơn, Dũng sĩ Thanh Khê, Dũng sĩ Điện Ngọc…

Tôi nghĩ giờ đây, với việc hợp nhất hai địa phương để hình thành Đà Nẵng mới, đô thị hóa sẽ được nới rộng cả vùng đất rộng lớn, tiến theo trục Bắc - Nam, Đông - Tây, quỹ tên đường lại phải làm đầy lên nguồn dự trữ chứ không chỉ là Đà Nẵng cũ trước đây với 2.726 tên đường và công trình công cộng được đặt tên; trong đó có 1.076 tên đường nhân vật lịch sử; 1.618 tên đường địa danh, mỹ từ, sự kiện và 32 tên công trình công cộng…

Sự hội tụ và hội ngộ những con đường thành phố kéo dài từ Hải Vân quan tới Dốc Sỏi càng thênh thang với cõi người đầy nặng nghĩa tình hồn cốt xứ sở của một quê hương giàu bản sắc văn hóa, lịch sử anh hùng.

Và như nhiều nhà nghiên cứu đề xuất là cần có một đại lộ Quảng Nam xuyên suốt chiều dọc thành phố theo quốc lộ 1 cũ, để ghi dấu một danh xưng từ thời vua Lê Thánh Tông mở cõi về phương Nam (1471).

Từ vốn quý của tiền nhân để lại, cùng thiên nhiên ưu đãi đủ tiềm năng từ núi rừng, biển đảo, châu thổ đồng bằng, Đà Nẵng mới càng khao khát những con đường rộng mở, vươn lên tầm cao về kinh tế và văn hóa.

Trong quá khứ vàng son của đất Quảng đã có “con đường muối”, con đường hàng hóa, tơ lụa, nối thương cảng quốc tế Hội An - Cửa Hàn, nay lại thêm con đường mang vận mệnh hội nhập kinh tế số, kinh tế tuần hoàn, kinh tế xanh, nối kết các khu thương mại tự do, trung tâm tài chính, công nghiệp công nghệ cao.

Một con đường ven biển thuộc hàng tuyệt đẹp của châu Á, sẽ men theo “hiên nhà” của vùng đất nhìn ra biển, kéo dài từ Vũng Thùng đến vịnh An Hòa, nối kết 2 cảng biển và 2 sân bay quốc tế, là vận hội cho kinh tế du lịch. Đồng thời phát triển logistics xuyên Đông Dương và Biển Đông, vươn ra châu Á - Thái Bình Dương.

Những khao khát lớn lao về con đường phát triển kinh tế, văn hóa, du lịch… sẽ là chuyện không bao giờ ngừng lại và kể hết, kể mãi. Cũng không ai đánh thuế ước mơ nên đã mơ thì không việc gì phải tiết kiệm, như cách nói dân dã của bà con ngồi hóng gió bên sông Hàn.

Thênh thang là ước mơ, khao khát, nhưng hành động thì cần cụ thể, giải pháp quyết liệt, nhất là khi Quảng Nam - Đà Nẵng về chung một nhà. Sự hội tụ nhân tâm để lòng dân đồng thuận là con đường duy nhất để vượt qua những rào cản, chướng ngại, đi tới tương lai.

Hãy nhớ lại và tiếp thu kinh nghiệm từng trải thời Đà Nẵng như một đại công trường, từ giải tỏa nhà chồ, mở đường Điện Biên Phủ, xây dựng cầu sông Hàn, rồi thêm hàng loạt con đường và cả chục cây cầu vượt sông, vượt biển.

Cả thành phố đã biến ước mơ thành hiện thực chỉ trong vòng 28 năm. Phía Quảng Nam cũng vậy, đã xây hàng loạt cây cầu và trục đường nối kết Đông - Tây cùng trục dọc nối Đà Nẵng đến Chu Lai.

Tạm dừng lại với các chuyển động mang tầm khát vọng chiến lược vĩ mô, tôi còn nghĩ đến một lời mời chào cần có để mở những con đường ở Đà Nẵng mới, dịu dàng và bình yên cho đời thường tươi đẹp. Đó là những con đường sách, đường hoa, đường qua bảo tàng, đường lên thư viện, đường ngắm biển bình minh Cửa Đại, Tam Tiến, đường săn mây Hải Vân, Sơn Trà, Bà Nà, núi Chúa, Tây Giang, Trà Linh…

Như thử hình dung về một đường hoa có cả sắc màu đỗ quyên ở dãy Trường Sơn, cùng hoa sưa Hương Trà, hoa kiểng Cẩm Hà, và bao mùa hoa Tết tụ về công viên 29-3 hay công viên vườn hoa trước nhà hát Trưng Vương, đã làm ta nao nao mơ được dắt tay người yêu cũ tìm lại dấu vết nụ hôn đầu.

Tái hợp, rồi hội tụ những con đường từ quá khứ đến hôm nay và mở tới mai sau cho Đà Nẵng mới, luôn mong đợi một niềm tin và sức mạnh hiệu triệu lòng người. Bỗng nhiên câu nói của văn hào Lỗ Tấn gợi lại trong tôi sau ngày hợp nhất tỉnh, 1-7-2025, rằng cuộc sống làm gì có đường, người ta đi mãi mà thành đường đó thôi. Không gì là không thể, có mở đường là có lối đi, có đi là hy vọng tới!