Đắk Lắk triển khai giải pháp vượt rào cản kỹ thuật cho sầu riêng xuất khẩu

Sự kiện gần 2.000 container sầu riêng tại Đắk Lắk bị ách tắc trên đường sang Trung Quốc do các trung tâm kiểm nghiệm đóng cửa bảo trì đã trở thành lời cảnh báo về việc tuân thủ rào cản kỹ thuật. Trước thách thức này, ngành nông nghiệp Đắk Lắk đang nỗ lực chuyển mình từ sản xuất truyền thống sang mô hình minh bạch, đáp ứng các tiêu chuẩn khắt khe của thị trường thế giới.

Thách thức từ yêu cầu khắt khe của thị trường quốc tế

Đắk Lắk sở hữu tiềm năng nông nghiệp to lớn với tổng diện tích gieo trồng ước đạt 800.000 ha. Trong đó, các loại cây công nghiệp và cây ăn quả như cà phê, hồ tiêu, sầu riêng đóng vai trò mũi nhọn. Ngành chăn nuôi cũng ghi nhận quy mô lớn với tổng đàn gia súc, gia cầm gần 23,4 triệu con và sản lượng thịt đạt 314.000 tấn.

Tuy nhiên, ông Đỗ Tuấn Hưng, Chi cục trưởng Chi cục Quản lý Chất lượng Nông lâm sản và Thủy sản (Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Đắk Lắk), đánh giá kim ngạch xuất khẩu vẫn chưa tương xứng với tiềm năng. Nguyên nhân chính là sự bị động trước các rào cản kỹ thuật và yêu cầu truy xuất nguồn gốc từ các nước phát triển.

Đặc biệt đối với ngành hàng sầu riêng, vốn phụ thuộc 90% vào thị trường Trung Quốc, quy định hiện nay đã thay đổi căn bản. Để xuất khẩu chính ngạch, sản phẩm phải có mã số vùng trồng, mã số cơ sở đóng gói và đáp ứng Nghị định thư về kiểm dịch thực vật. Hiện nay, phía Trung Quốc siết chặt kiểm soát dư lượng kim loại nặng Cadimi (Cd) và chất vàng Ô (Auramine O) – một loại độc tố dùng trong công nghiệp.

Bài học từ thực tế và hành động của địa phương

Thực trạng trong đầu vụ mùa năm nay cho thấy sự thiếu chuẩn bị đã dẫn đến hậu quả nặng nề. Do không đáp ứng được yêu cầu về dư lượng chất cấm, nhiều lô hàng sầu riêng bị cảnh báo và trả về, khiến giá trị xuất khẩu sụt giảm mạnh, chỉ đạt khoảng 30% so với năm trước. Riêng tại Đắk Lắk, hơn 10 chuyến hàng của các doanh nghiệp trên địa bàn đã bị phía Trung Quốc cảnh báo truy xuất nguồn gốc.

Trước tình hình đó, chính quyền tỉnh Đắk Lắk đã triển khai nhiều hành động cụ thể:

• Giám sát chất lượng: Trong năm 2024, cơ quan chức năng kiểm tra 42 mẫu sầu riêng và ghi nhận đều nằm trong ngưỡng an toàn.
• Hội nghị chuyên đề: Tổ chức Hội nghị Phát triển ngành hàng sầu riêng bền vững vào tháng 5/2025 và hội thảo xây dựng chuỗi xuất khẩu "luồng xanh" vào tháng 6/2025.
• Nghiên cứu khoa học: UBND tỉnh đã phê duyệt Quyết định số 291/QĐ-UBND vào tháng 2/2025, giao Sở Khoa học và Công nghệ nghiên cứu nguyên nhân tích lũy kim loại nặng trên trái sầu riêng.
• Đánh giá vùng an toàn: Hiệp hội Sầu riêng Đắk Lắk phối hợp với Viện Khoa học Nông Lâm nghiệp Tây Nguyên (WASI) lấy mẫu xác nhận các vùng sản xuất an toàn với Cadimi trước vụ mùa 2025.

5 giải pháp căn cơ để nông sản vượt rào cản kỹ thuật

Để giúp nông sản Đắk Lắk nói riêng và Việt Nam nói chung vượt qua các rào cản kỹ thuật một cách bền vững, ông Đỗ Tuấn Hưng đề xuất 5 nhóm giải pháp trọng tâm:

1. Thúc đẩy sản xuất chuẩn: Tăng cường tuyên truyền, hướng dẫn nông dân và doanh nghiệp thực hiện quy trình sản xuất nông nghiệp tốt (GAP) để đảm bảo an toàn thực phẩm.
2. Xây dựng chuỗi liên kết: Thiết lập mối quan hệ bền vững giữa vùng trồng, cơ sở đóng gói và đơn vị xuất khẩu để chấm dứt tình trạng tranh mua, tranh bán và phá vỡ hợp đồng.
3. Tăng cường hậu kiểm: Kiểm tra và lấy mẫu giám sát ngay tại vườn và cơ sở đóng gói trước khi thu hoạch, xử lý nghiêm các vi phạm về mã số vùng trồng.
4. Nâng cao trách nhiệm truy xuất: Áp dụng nghiêm ngặt các chỉ dẫn địa lý và thương hiệu nông sản Việt Nam để bảo vệ uy tín trên thị trường quốc tế.
5. Đầu tư hạ tầng kiểm nghiệm: Xây dựng các cơ sở kiểm nghiệm đạt chuẩn quốc tế ngay tại vùng nguyên liệu Tây Nguyên, tiến tới thực hiện kiểm định hải quan tại chỗ để tối ưu hóa thời gian và chi phí cho doanh nghiệp.