DANAFF và hành trình đến với công chúng

Đằng sau việc lựa chọn những bộ phim ấy là một câu chuyện lớn hơn về cách điện ảnh có thể đến gần với đời sống đô thị và góp phần hình thành một cộng đồng khán giả mới cho thành phố.

Đưa công chúng đến với điện ảnh

Các liên hoan phim quốc tế luôn đứng trước bài toán khó. Đó là nếu quá thiên về chuyên môn, tác phẩm có thể trở nên xa lạ với công chúng. Nhưng nếu chỉ chạy theo thị hiếu thị trường, liên hoan phim sẽ khó tạo ra giá trị riêng.

Chương trình chiếu phim của DANAFF cho thấy một cách tiếp cận dung hòa giữa hai yêu cầu ấy. Hệ thống các phim dành cho công chúng được thiết kế như một bức tranh điện ảnh nhiều lớp. Không chỉ có những bộ phim đang được quan tâm hôm nay, khán giả còn có cơ hội gặp lại nhiều tác phẩm đã trở thành cột mốc của lịch sử điện ảnh thế giới và Việt Nam.

Năm nay, ở chương trình Tiêu điểm Điện ảnh Hoa Kỳ, những cái tên như Ánh sáng đô thị, Casablanca, Bố già, Cuộc giải cứu binh nhì Ryan, Không chốn dung thân … là những bộ phim nổi tiếng, nhiều lần xuất hiện trong các bảng xếp hạng điện ảnh uy tín của thế giới. Chúng đại diện cho những giai đoạn khác nhau của lịch sử điện ảnh Mỹ, từ hệ thống studio cổ điển đến thời kỳ điện ảnh tác giả và Hollywood hiện đại.

Trong khi đó, chương trình Điện ảnh Việt Nam 40 năm thời kỳ Đổi mới lại mở ra một hành trình khác. Từ Thị trấn yên tĩnh, Thằng Bờm, Tướng về hưu, Gánh xiếc rong đến Mùa len trâu, Dòng máu anh hùng, Chơi vơi, Bi, đừng sợ! hay Cánh đồng bất tận, khán giả có thể nhìn thấy những thay đổi trong tư duy sáng tạo, cách nhìn hiện thực và hành trình phát triển của điện ảnh Việt Nam suốt bốn thập niên qua.

Cùng với đó là chương trình Điện ảnh Việt Nam hôm nay, nơi công chúng tiếp cận những tác phẩm mới nhất của điện ảnh trong nước. Khi đặt cạnh nhau, các bộ phim không còn là những tác phẩm riêng lẻ mà tạo thành một câu chuyện lớn hơn: câu chuyện về điện ảnh đã đi qua đâu và đang hướng tới đâu.

Nhìn ở góc độ nào đó, đây là một lựa chọn khá thực tế. Một liên hoan phim muốn đến gần công chúng trước hết phải bắt đầu từ những bộ phim có khả năng khơi gợi sự quan tâm của công chúng.

Những bộ phim nổi tiếng, những tác phẩm đã được kiểm chứng bởi thời gian luôn là điểm khởi đầu thuận lợi để kéo người xem đến với liên hoan phim. Chúng giúp thu hẹp khoảng cách giữa điện ảnh nghệ thuật và công chúng, giữa một sự kiện văn hóa chuyên môn với nhu cầu thưởng thức của số đông khán giả.

Tuy nhiên, chính ở đây lại xuất hiện một câu hỏi khác. Nếu mục tiêu của liên hoan phim chỉ dừng lại ở việc trình chiếu tác phẩm mà công chúng vốn đã biết và muốn xem, điều gì sẽ làm nên sự khác biệt giữa liên hoan phim và các hệ thống phát hành thương mại?

Có lẽ giá trị lớn hơn của một liên hoan phim không nằm ở việc xác nhận những thị hiếu đã có, mà ở khả năng mở ra những trải nghiệm mới cho người xem. Và đó cũng là thử thách thú vị mà DANAFF đang từng bước đối diện khi ngày càng trở thành một sự kiện điện ảnh của thành phố, của công chúng và của những người yêu điện ảnh.

Xây dựng cộng đồng yêu điện ảnh

Tuy nhiên, ý nghĩa của một liên hoan phim không chỉ nằm ở việc lựa chọn những bộ phim nào để trình chiếu miễn phí. Điều quan trọng hơn là những bộ phim ấy sẽ dẫn công chúng đi đến đâu.

Nếu các rạp chiếu thương mại chủ yếu đáp ứng nhu cầu giải trí của thị trường, thì liên hoan phim lại mang một sứ mệnh khác. Bên cạnh việc thu hút khán giả, liên hoan phim còn mở ra những khả năng tiếp cận mới đối với điện ảnh. Nói cách khác, một liên hoan phim không chỉ trả lời câu hỏi “khán giả muốn xem gì”, mà còn gợi mở câu hỏi “khán giả có thể xem thêm những gì”.

Đó là lý do nhiều liên hoan phim lớn trên thế giới luôn duy trì sự cân bằng giữa những tác phẩm có sức hút rộng rãi với các bộ phim mang tính khám phá, thử nghiệm hoặc nghệ thuật. Hai dòng phim này không đối lập với nhau. Những bộ phim quen thuộc giúp công chúng bước vào rạp. Những bộ phim mới mẻ giúp mở rộng trải nghiệm điện ảnh của công chúng.

Trên thực tế, rất ít người tự nhiên tìm đến những tác phẩm như Bên trong vỏ kén vàng, Perfect Days hay các bộ phim của Yasujiro Ozu, Abbas Kiarostami hay Apichatpong Weerasethakul. Nhưng khi được đặt trong bối cảnh phù hợp, được giới thiệu, thảo luận và chia sẻ cùng cộng đồng, những bộ phim ấy lại có khả năng mở ra những cách nhìn mới về điện ảnh và về chính đời sống.

Bởi vậy, giá trị của một liên hoan phim không chỉ nằm ở các suất chiếu. Xung quanh màn ảnh luôn cần những hoạt động đồng hành: các cuộc trò chuyện, lớp học điện ảnh, diễn đàn công chúng, workshop hay những cộng đồng cinephile hoạt động thường xuyên. Điện ảnh khi đó không chỉ là một sản phẩm được tiêu thụ, mà trở thành một không gian đối thoại văn hóa.

Nhìn từ góc độ này, điều đáng chú ý ở DANAFF không chỉ là số lượng phim được trình chiếu hay quy mô ngày càng mở rộng của liên hoan phim. Giá trị lớn hơn nằm ở việc DANAFF đang từng bước góp phần hình thành một môi trường điện ảnh cho thành phố.

Những hoạt động song hành khác của DANAFF mùa thứ IV như chương trình Cinephiles trong thời gian qua cho thấy khi người xem được tiếp cận điện ảnh thông qua các buổi chiếu, thảo luận, giao lưu với nghệ sĩ và các lớp học điện ảnh, họ sẵn sàng bước ra khỏi những lựa chọn quen thuộc để khám phá những tác phẩm mới.

Những thay đổi ấy có thể diễn ra chậm. Nhưng chính từ đó mà một cộng đồng công chúng điện ảnh được hình thành. Thông qua các cộng đồng điện ảnh và những buổi chiếu phim như vậy, nhiều tác phẩm tưởng chừng đã trở nên xa cách với công chúng đương đại được tái tiếp cận dưới góc nhìn suy tư của thế hệ trẻ. Từ đó, các tầng ý nghĩa của tác phẩm không ngừng được bổ sung và làm mới, góp phần kéo dài sức sống của điện ảnh trong đời sống văn hóa đương đại.

Đối với Đà Nẵng, đây có lẽ là câu chuyện đáng quan tâm hơn cả. Một liên hoan phim có thể kéo dài một tuần, nhưng công chúng điện ảnh cần được nuôi dưỡng quanh năm.

Điều đó đòi hỏi sự tham gia của các trường đại học, các thiết chế văn hóa, các tổ chức nghề nghiệp, các câu lạc bộ điện ảnh và cả truyền thông địa phương. DANAFF không thể một mình tạo nên một hệ sinh thái điện ảnh cho thành phố. Nhưng DANAFF có thể trở thành chất xúc tác để hệ sinh thái ấy dần hình thành.

Bởi suy cho cùng, thành công lâu dài của một liên hoan phim không chỉ được đo bằng số lượng vé phát ra hay số lượng khách mời quốc tế tham dự. Một thước đo khác, âm thầm hơn nhưng bền vững hơn, là sau mỗi mùa DANAFF, thành phố có thêm bao nhiêu người trẻ quan tâm đến điện ảnh, có thêm bao nhiêu khán giả sẵn sàng bước vào một suất chiếu không quen thuộc và có thêm bao nhiêu cộng đồng mới được hình thành quanh tình yêu dành cho nghệ thuật thứ bảy.

Nếu điều đó xảy ra, DANAFF không chỉ mang những bộ phim đến với Đà Nẵng. DANAFF đang góp phần tạo nên những khán giả mới cho tương lai của điện ảnh Việt Nam.