Đảng viên làm kinh tế:Bảo vệ quyền làm giàu chính đáng, ngăn ngừa xung đột lợi ích

Thưa ông, Quy định số 224-QĐ/TW có ý nghĩa như thế nào trong bối cảnh phát triển kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa hiện nay? Những điểm mới nổi bật của quy định này so với Quy định số 15-QĐ/TW năm 2006 là gì, nhất là trong việc xác định quyền đầu tư kinh doanh của đảng viên gắn với chức danh, vị trí công tác và trách nhiệm chính trị ?

- TS. Võ Văn Lợi: Việc Bộ Chính trị ban hành Quy định số 224-QĐ/TW là bước phát triển quan trọng cả về lý luận và thực tiễn trong công tác xây dựng, chỉnh đốn Đảng. Quy định phản ánh sự vận động tất yếu của nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa hiện đại và quá trình hội nhập quốc tế sâu rộng. Đặc biệt, Nghị quyết số 68-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế tư nhân khẳng định kinh tế tư nhân là một động lực quan trọng nhất của nền kinh tế quốc gia.

Đảng viên trước hết là công dân, có quyền bình đẳng theo Hiến pháp và pháp luật trong hoạt động sản xuất, kinh doanh, làm giàu chính đáng cho bản thân và đóng góp cho xã hội.

Quy định số 224-QĐ/TW không chỉ giải phóng mạnh mẽ tư tưởng, khơi dậy tinh thần tiên phong, dám nghĩ, dám làm, mà còn khuyến khích, phát huy tối đa năng lực làm kinh tế, đổi mới sáng tạo của người đảng viên trên mặt trận kinh tế; đồng thời giữ vững kỷ cương, bảo đảm sự lãnh đạo của Đảng và bản chất của người cộng sản.

So với Quy định số 15-QĐ/TW, ngày 28/8/2006 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa X về đảng viên làm kinh tế tư nhân, Quy định số 224-QĐ/TW có những điểm mới mang tính đột phá, chặt chẽ hơn trên một số phương diện.

Thứ nhất, phân định rõ theo đối tượng, chức danh và vị trí công tác. Nếu Quy định số 15-QĐ/TW chủ yếu giải quyết vấn đề tư tưởng về việc đảng viên có được tham gia làm kinh tế tư nhân hay không, với khuôn khổ còn mang tính chung, thì Quy định số 224-QĐ/TW phân định cụ thể giữa đảng viên là công dân thông thường; là nông dân, lao động tự do; là cán bộ, công chức, viên chức, người giữ chức vụ lãnh đạo, quản lý trong hệ thống chính trị và doanh nghiệp nhà nước.

Thứ hai, chuẩn hóa mối quan hệ giữa quyền công dân và trách nhiệm chính trị. Quy định mới khắc phục tình trạng chưa đồng bộ giữa quy định của Đảng và pháp luật của Nhà nước trước đây. Qua đó, xác lập nguyên tắc: quyền kinh doanh của đảng viên phải tương thích, đồng bộ tuyệt đối với các nghĩa vụ và chuẩn mực đạo đức công vụ.

Thứ ba, thiết lập cơ chế giám sát thực chất. Quy định nhấn mạnh tính tự giác trong kê khai, minh bạch tài sản, thu nhập, nguồn vốn đầu tư và thực hiện nghĩa vụ báo cáo định kỳ trước chi bộ, tổ chức đảng nơi sinh hoạt.

Quy định số 224-QĐ/TW vừa tạo điều kiện cho đảng viên tham gia đầu tư, kinh doanh hợp pháp, vừa đặt ra những giới hạn cụ thể đối với cán bộ, công chức, viên chức và người giữ vị trí có nguy cơ cao phát sinh xung đột lợi ích. Theo ông, cần hiểu và vận dụng những quy định này như thế nào để vừa bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của đảng viên, vừa ngăn ngừa việc lợi dụng chức vụ, quyền hạn, thông tin và nguồn lực công để trục lợi ?

- TS. Võ Văn Lợi: Đây là vấn đề mấu chốt, đòi hỏi cách tiếp cận biện chứng giữa việc mở rộng không gian đổi mới, sáng tạo và siết chặt kỷ cương, kiểm soát quyền lực. Để hiểu và vận dụng đúng, cần chú trọng 3 nội dung cốt lõi:

Thứ nhất, xác định ranh giới giữa làm giàu chính đáng và xung đột lợi ích. Quy định số 224-QĐ/TW đã phân định rõ: Đảng luôn khuyến khích và bảo vệ quyền đầu tư, góp vốn hợp pháp của đảng viên để làm giàu chính đáng cho bản thân và xã hội. Tuy nhiên, để ngăn ngừa xung đột lợi ích ngay từ gốc, giới hạn bắt buộc đối với cán bộ, công chức, viên chức là không tham gia quản lý, điều hành doanh nghiệp thuộc ngành, lĩnh vực mà mình trực tiếp phụ trách, quản lý nhà nước.

Đặc biệt, phải tuân thủ nghiêm các quy định về những điều đảng viên không được làm và các điều cấm trong Luật Phòng chống tham nhũng liên quan đến việc bố trí người thân quản lý, thành lập doanh nghiệp hoặc đứng tên hoạt động kinh doanh trong phạm vi ngành, lĩnh vực, địa bàn mình trực tiếp phụ trách. Qua đó, ngăn ngừa nguy cơ ưu ái, hình thành đặc quyền kinh tế và phát sinh xung đột lợi ích.

Thứ hai, nhận diện sớm và ngăn chặn các hành vi trục lợi chính sách tinh vi, xung đột lợi ích tiềm ẩn. Thực tiễn cho thấy, hành vi tham nhũng, tiêu cực hiện nay diễn biến ngày càng tinh vi, không chỉ dừng lại ở việc nhận hối lộ trực tiếp mà còn thông qua các hình thức như sở hữu chéo, đầu tư ủy thác, mua cổ phần danh nghĩa; đặc biệt là lợi dụng thông tin về quy hoạch, chính sách chưa được công bố để đầu cơ bất động sản, tài chính.

Quá trình thực hiện Quy định số 224-QĐ/TW đòi hỏi tổ chức Đảng phải có cơ chế nhận diện sớm các dấu hiệu can thiệp ngầm, hình thành “sân sau”, lợi ích nhóm và lợi dụng chức vụ, quyền hạn để nâng đỡ doanh nghiệp thân hữu.

Thứ ba, thiết lập cơ chế công khai, minh bạch gắn với bảo vệ cán bộ. Đảng viên cần chủ động, trung thực báo cáo, kê khai với cấp ủy, chi bộ về các khoản đầu tư, góp vốn hợp pháp. Trong đó, chi bộ giữ vai trò là tuyến đầu giám sát, đồng thời là chỗ dựa vững chắc bảo vệ danh dự, uy tín của cán bộ, đảng viên trước những dư luận trái chiều nếu hoạt động kinh tế được thực hiện minh bạch, đúng quy định pháp luật.

Ngược lại, đối với những trường hợp giấu giếm, báo cáo không trung thực, cố tình mượn danh người khác để kinh doanh, trục lợi từ vị trí công tác thì phải xử lý nghiêm minh theo quy định của Đảng và pháp luật của Nhà nước.

Từ góc độ công tác xây dựng Đảng và đào tạo, bồi dưỡng cán bộ, theo ông, các cấp ủy, tổ chức Đảng cần tập trung vào những nhiệm vụ, giải pháp nào để triển khai Quy định số 224-QĐ/TW thực chất, thống nhất và hiệu quả ? Học viện Chính trị khu vực III đóng góp như thế nào trong việc nâng cao nhận thức, năng lực nhận diện và kiểm soát xung đột lợi ích, xây dựng đội ngũ cán bộ, đảng viên vừa có bản lĩnh chính trị, đạo đức công vụ, vừa có tư duy phát triển và tinh thần đổi mới, sáng tạo ?

- TS. Võ Văn Lợi: Để Quy định số 224-QĐ/TW đi vào cuộc sống một cách thực chất, tránh hình thức, cần có các giải pháp đồng bộ, từ cấp ủy cơ sở đến các cơ sở đào tạo lý luận chính trị.

Về phía các cấp ủy, tổ chức Đảng, cần tăng cường quán triệt, chuẩn hóa nhận thức và cụ thể hóa thành hướng dẫn phù hợp với từng loại hình tổ chức cơ sở đảng. Cùng với đó, tăng cường công tác kiểm tra, giám sát một cách chủ động, thường xuyên, ngay từ đầu. Tránh hai khuynh hướng sai lệch: Buông lỏng quản lý, coi việc đảng viên tham gia hoạt động kinh tế là việc dân sự đơn thuần hoặc khắt khe, cực đoan, e ngại, xem việc làm giàu chính đáng là “chệch hướng”.

Đồng thời nâng cao chất lượng sinh hoạt chi bộ và công tác giám sát. Cần đưa nội dung thực hiện các quy định về đầu tư, kinh doanh và phòng ngừa xung đột lợi ích vào công tác kiểm tra, giám sát, kiểm điểm, đánh giá đảng viên cuối năm; gắn với thực hiện Nghị quyết số 31-NQ/TW về tăng cường xây dựng, chỉnh đốn Đảng và hệ thống chính trị trong sạch, vững mạnh toàn diện, đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới.

Là trung tâm đào tạo, bồi dưỡng cán bộ lãnh đạo, quản lý và nghiên cứu lý luận chính trị của Đảng tại khu vực miền Trung - Tây Nguyên, Học viện Chính trị Khu vực III đưa các nội dung của Quy định số 224-QĐ/TW vào giảng dạy, gắn với các chuyên đề về xây dựng Đảng, Nhà nước và pháp luật Việt Nam, quản lý kinh tế... trong chương trình Cao cấp lý luận chính trị và các lớp bồi dưỡng, cập nhật kiến thức.

Chúng tôi tăng cường bồi dưỡng kỹ năng nhận diện và xử lý tình huống xung đột lợi ích. Không chỉ dừng lại ở việc quán triệt các văn bản lý luận, Học viện chú trọng phương pháp giảng dạy thông qua tình huống thực tiễn, giúp học viên nhận diện rõ đâu là hoạt động đầu tư tài chính chính đáng, đâu là hành vi lợi dụng vị trí công tác để chuyển hóa tài sản công thành tài sản tư.

Cùng với đó, Học viện tiếp tục triển khai các đề tài, hội thảo khoa học nhằm tổng kết thực tiễn khu vực miền Trung - Tây Nguyên về mối quan hệ giữa Nhà nước, thị trường và xã hội.

Trên cơ sở đó, chủ động tham mưu Trung ương và các tỉnh, thành ủy về cơ chế, chính sách nhằm thể chế hóa đồng bộ tinh thần Nghị quyết số 24-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát huy tính tiên phong, gương mẫu, tinh thần đổi mới, dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm của đội ngũ cán bộ, đảng viên trong kỷ nguyên mới; Quy định số 220-QĐ/TW của Ban Bí thư về cơ chế tôn vinh, trọng dụng và bảo vệ cán bộ; đồng thời xây dựng hàng rào kiểm soát xung đột lợi ích hiệu quả.

Trân trọng cảm ơn ông!