Đánh thức sông Đầm bằng sinh kế xanh

Bảo tồn trở thành động lực phát triển

Trong bối cảnh biến đổi khí hậu ngày càng gay gắt và suy thoái tài nguyên thiên nhiên diễn ra trên diện rộng, sinh kế của nhiều cộng đồng phụ thuộc vào hệ sinh thái tự nhiên đang đứng trước những thách thức lớn.

Ở các vùng ven biển và đất ngập nước, nguồn lợi thủy sản suy giảm, môi trường ô nhiễm và áp lực đô thị hóa đã khiến các mô hình sinh kế truyền thống trở nên bấp bênh. Thực tiễn đó đặt ra yêu cầu cấp thiết phải tìm kiếm những hướng phát triển hài hòa giữa bảo tồn thiên nhiên và tăng trưởng kinh tế.

Xuất phát từ các yêu cầu này, dự án “Thúc đẩy phát triển doanh nghiệp, hợp tác xã, nhóm hộ và hộ gia đình tại địa phương dựa trên hệ sinh thái bền vững tại thành phố Đà Nẵng và tỉnh Cà Mau” được Trung tâm Phát triển Doanh nghiệp Nông thôn Việt (VietED Center) phối hợp Tổ chức Save the Children International tại Việt Nam triển khai trong giai đoạn 2025 - 2029. Dự án thuộc khuôn khổ Quỹ Đảo ngược Suy thoái Môi trường tại châu Phi và châu Á (REDAA), do Bộ Ngoại giao và Phát triển Liên hiệp Vương quốc Anh tài trợ, với tổng ngân sách 47 tỷ đồng.

Cách tiếp cận cốt lõi của dự án là phát triển dựa vào hệ sinh thái, coi bảo tồn, phục hồi hệ sinh thái là nền tảng tạo ra giá trị kinh tế bền vững. Tại Đà Nẵng, dự án được triển khai tại khu vực sông Đầm, thuộc phường Quảng Phú và phường Bàn Thạch - vùng đất ngập nước có vai trò quan trọng trong điều tiết môi trường và bảo tồn đa dạng sinh học.

Để hiện thực hóa mục tiêu này, dự án áp dụng cách tiếp cận tổng hợp, kết hợp giữa nghiên cứu, hỗ trợ kỹ thuật và cơ chế tài chính. Các nghiên cứu về điều kiện sinh thái, kinh tế - xã hội và nhu cầu cộng đồng được triển khai ngay từ đầu nhằm bảo đảm các can thiệp phù hợp với thực tiễn địa phương. Trên cơ sở đó, những chương trình đào tạo về quản trị, tài chính, phát triển sản phẩm và truyền thông được tổ chức cho các nhóm hộ, hợp tác xã và doanh nghiệp địa phương.

Song song đào tạo, dự án chú trọng hỗ trợ tiếp cận tài chính thông qua các gói hỗ trợ ban đầu và kết nối với ngân hàng, nhà đầu tư tác động và các chương trình xúc tiến thương mại, nhằm tháo gỡ rào cản về vốn - điểm nghẽn lớn nhất của các mô hình kinh doanh dựa vào hệ sinh thái.

Cộng đồng đồng hành dự án

Chia sẻ về định hướng và kỳ vọng của dự án, bà Đinh Thị Ánh Tuyết, Chủ tịch VietED - đơn vị chủ trì triển khai - nhấn mạnh dự án không chỉ dừng lại ở việc hỗ trợ sinh kế, mà hướng tới hình thành các mô hình kinh tế xanh, bền vững, có khả năng nhân rộng, từ đó kiến tạo nền tảng phát triển dài hạn cho cộng đồng.

Ông Bùi Đăng Linh, Quản lý dự án cho biết, khảo sát đầu kỳ tại các địa bàn sẽ triển khai dự án cho thấy bức tranh sinh kế tại phường Quảng Phú và phường Bàn Thạch vẫn chủ yếu dựa vào nông nghiệp và thủy sản quy mô nhỏ, trong khi các hoạt động du lịch mới chỉ manh nha, mang tính tự phát.

Theo ông Linh, những rủi ro lớn nhất đối với sinh kế người dân là do biến đổi khí hậu, xâm nhập mặn và ô nhiễm nguồn nước, ảnh hưởng trực tiếp đến nuôi trồng thủy sản và trồng sen. Bên cạnh đó, việc thiếu chuỗi giá trị khiến các sản phẩm địa phương khó tiếp cận thị trường ổn định, giá cả phụ thuộc nhiều vào thương lái. Việc giải những “điểm nghẽn” này đã định hình các ưu tiên can thiệp của dự án trong năm đầu tiên.

Từ phía chính quyền địa phương, ông Nguyễn Văn Hiệu, Phó Chủ tịch UBND phường Quảng Phú cho biết, thành phố Tam Kỳ trước đây đã coi việc phục hồi và bảo tồn hệ sinh thái đất ngập nước sông Đầm gắn với sinh kế người dân là nhiệm vụ thường xuyên. Hàng loạt hoạt động như thả cá, thả tôm, trồng dừa nước, sen, tràm, mù u và kiểm soát nghiêm ngặt nguồn nước xả thải đã được triển khai nhằm giữ gìn hệ sinh thái mong manh này. Tuy nhiên, theo ông Hiệu, các mô hình sinh kế hiện vẫn còn nhỏ lẻ, chưa tạo được cú hích đủ mạnh để nâng cao thu nhập cho người dân.

Ông Hiệu bày tỏ kỳ vọng với bốn định hướng trọng tâm của dự án, từ phục hồi hệ sinh thái, hỗ trợ doanh nghiệp và hợp tác xã, hỗ trợ các nhóm hộ, thanh niên, phụ nữ, đến việc mở rộng tiếp cận tài chính, dự án sẽ trở thành một công cụ tổng thể, giúp kết nối tài nguyên thiên nhiên, sản phẩm bản địa và nguồn lực con người. Từ đó, địa phương có thể hình thành những sản phẩm đặc trưng, đủ sức thu hút du khách và mở rộng thị trường, tạo nền tảng cho phát triển bền vững.

Ở góc độ khoa học và chính sách, ông Nguyễn Đình Phúc, Phó Chủ tịch Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Đà Nẵng đánh giá cao tính khả thi của dự án trong bối cảnh thành phố đã có sẵn hệ sinh thái hỗ trợ khởi nghiệp và đổi mới sáng tạo.