Ô nhiễm môi trường, trong đó có ô nhiễm nguồn nước đang là vấn đề rất cấp thiết đối với nước ta. Theo tính toán sơ bộ, mỗi ngày, cả nước thải ra hơn 12 triệu mét khối nước nhưng chỉ có 10-15% lượng nước này được thu gom, xử lý đúng quy trình.
Tại thành phố Đà Nẵng - thành phố môi trường, những năm qua đã đầu tư hàng chục ngàn tỷ đồng để xây dựng hạ tầng xử lý nước thải sinh hoạt. Đây cũng là địa phương được đánh giá cao về xử lý nước thải sinh hoạt nhưng trên thực tế vẫn còn đó những bất cập, khó giải quyết trong ngày một, ngày hai.
Hồi sinh sông hồ nội đô
Trước đây, Đà Nẵng cũng đối mặt với tình trạng ô nhiễm trầm trọng do nước thải sinh hoạt xả thẳng ra môi trường. Sông Phú Lộc từng là một trong những tuyến sông nội thị ô nhiễm nhất thành phố. Để xử lý điểm nóng ô nhiễm này, Đà Nẵng đầu tư hệ thống thu gom nước thải sinh hoạt kết hợp cải tạo cảnh quan môi trường. Đến nay, nguồn nước trên tuyến sông Phú Lộc được cải thiện đáng kể.
Ngồi trên bờ sông ngắm cảnh, ông Nguyễn Văn Thu, Tổ trưởng Tổ bảo vệ nguồn lợi thủy sản (phường Thanh Khê) cho biết, trước đây, dòng sông này ô nhiễm do nước thải. Cá tôm và nhiều loại hải sản dường như không còn tồn tại. Từ khi thành phố thu gom, xử lý được nước thải sinh hoạt, dòng sông ô nhiễm quanh năm đã được hồi sinh. Hệ sinh thái dần được khôi phục. Người dân hai bên bờ sông Phú Lộc tận hưởng không gian trong lành. Giờ đây, nơi này được xem là không gian xanh giữa trung tâm thành phố.
Cũng tại khu vực trung tâm thành phố, vài năm trước, các tuyến kênh mương và cả hồ điều tiết cũng bị ô nhiễm nặng nề. Hồ Bàu Trảng từng là điểm đen về ô nhiễm nước thải. Người dân từng liên tục phản ảnh đến chính quyền địa phương. Đây cũng là chủ đề nóng tại các diễn đàn của HĐND thành phố trước đây.
Giờ đây, mọi việc đã thay đổi, từ khi thành phố thu gom được nước thải sinh hoạt, 27 hồ điều tiết, điều hòa ở trung tâm đô thị không còn là nỗi ám ảnh về ô nhiễm. Tình trạng cá chết hàng loạt cũng không còn tái diễn.
Chạy dọc tuyến kênh chính, thành phố Đà Nẵng đã đầu tư hệ thống cống thu gom, tách dòng nước thải và nước mưa. Nếu trước đây nước sinh hoạt thải trực tiếp ra kênh thì hiện nay nước thải được thu gom qua cống tách dòng. Mô hình thu gom nước này được áp dụng rộng rãi trong khu vực trung tâm thành phố Đà Nẵng hiện nay.
Ông Hồ Văn Thắng - Trạm trưởng Trạm xử lý nước thải Phú Lộc, Công ty Thoát nước và xử lý nước thải Đà Nẵng cho biết: Nước thải chảy ra cống theo cơ cấu tách dòng, nước gom về trạm bơm nước thải, sau đó bơm về nhà máy xử lý, không để nước thải tràn ra ngoài môi trường. Sau khi nước thải sinh hoạt được tách dòng, sẽ được bơm thẳng về các trạm xử lý nước thải. Hiện nay, khu vực trung tâm thành phố Đà Nẵng có 6 trạm xử lý nước thải, tổng công suất xử lý khoảng 370.000m3/một ngày đêm. Theo lãnh đạo Sở Xây dựng thành phố, hiện nay, hơn 80% lượng nước thải sinh hoạt đã được thu gom, xử lý. Đến năm 2030, 100% nước thải sinh hoạt ở trung tâm thành phố sẽ được thu gom và xử lý theo đúng quy chuẩn môi trường.
Vẫn cần lộ trình dài hơi
Theo thống kê, cả nước hiện chỉ thu gom và xử lý được 15-20% nước thải sinh hoạt. Riêng đô thị Đà Nẵng đã thu gom và xử lý được 80% - đây là con số cao nhất cả nước. Có thể nói, thành phố Đà Nẵng đã ưu tiên nguồn lực rất lớn, xây dựng hệ thống cống, các trạm xử lý nước thải hiện đại. Dự án thấp nhất vài chục tỷ, thậm chí có dự án lên đến gần 3.500 tỷ đồng. Thành phố ưu tiên các dự án thu gom xử lý nước thải ven biển, trong đó, hạn chế lượng nước thải chảy ra các bãi biển như trước đây. Tình trạng ô nhiễm các bãi biển du lịch đã được cải thiện đáng kể.
Tuy nhiên, mỗi khi có mưa lớn, 6 cống dọc bãi biển Đà Nẵng vẫn có tình trạng thải đổ thẳng ra biển Thọ Quang, Mân Thái, Phước Mỹ, Mỹ Khê và Mỹ An. Ông Hà Văn Thành - Giám đốc Công ty Thoát nước và Xử lý nước thải Đà Nẵng cho biết: Đà Nẵng thu gom nước thải “nửa riêng”. Mùa nắng, nước thải được thu gom về nhà máy xử lý ổn định. Khi có mưa lớn nước thải chảy cùng nước mưa, ra trực tiếp môi trường.
Những bất cập về hạ tầng thu gom, xử lý nước thải sinh hoạt chưa thể giải quyết dứt điểm một sớm một chiều. Trong kế hoạch ngắn hạn, thành phố ưu tiên thu gom, xử lý nước sinh hoạt tại các khu vực nội thị.
Hiện nay, thành phố tiếp tục mở rộng công suất các trạm xử lý nước thải để đáp ứng nguồn phát thải ngày càng lớn tại trung tâm thành phố. Bất cập lớn nhất hiện nay là hạ tầng thu gom nước thải không đồng bộ. Nhiều khu dân cư dù mới xây dựng, có đánh giá tác động môi trường nhưng không có hệ thống thu gom nước thải đưa về nhà máy xử lý.
Ngay như khu vực trung tâm phường Hòa Xuân, mới đây, thành phố Đà Nẵng đầu tư thêm hàng trăm tỷ đồng để xây dựng hệ thống cống gom nước thải. Dự án thi công suốt một năm nay, nhiều tuyến đường xây dựng hệ thống cống gom nước thải đã phần nào ảnh hưởng đến cuộc sống người dân. Việc xây dựng hệ thống thu gom nước thải, tách nước mưa ngay từ khi quy hoạch, xây dựng các dự án cần phải được xem là điều kiện bắt buộc nhằm xử lý triệt để nguồn nước thải sinh hoạt theo quy chuẩn của đô thị.
Theo đồ án quy hoạch chuyên ngành thoát nước thải đô thị thành phố Đà Nẵng đến năm 2030 đã được phê duyệt, sẽ có 19 dự án được ưu tiên đầu tư. Từ nay đến năm 2026, thành phố Đà Nẵng sẽ xây dựng 6 dự án với tổng nguồn ngân sách khoảng 1.500 tỷ đồng. Ngoài ra, Đà Nẵng tiếp tục đầu tư, nâng cấp các trạm xử lý nước thải tại các đô thị thuộc tỉnh Quảng Nam (cũ) để đồng bộ với trung tâm thành phố Đà Nẵng hiện nay. Sau hợp nhất, xử lý triệt để nguồn nước thải sinh hoạt của thành phố Đà Nẵng không chỉ cần nguồn ngân sách lớn mà cần lộ trình dài hơi.
