Gửi bình luận
ĐNCT - Phía sau những bộ phim của Đoàn Hồng Lê và Mai Huyền Chi là hành trình quan sát, lắng nghe và khám phá con người. Mỗi người có cách tiếp cận riêng nhưng đều bền bỉ tìm kiếm tiếng nói nghệ thuật bằng sự nhạy cảm, tinh tế và tinh thần không ngừng khám phá, góp thêm những sắc thái sáng tạo đầy thú vị cho điện ảnh Đà Nẵng.
Năm 2008, khi ngang qua xã Điện Ngọc (huyện Điện Bàn, tỉnh Quảng Nam cũ) và nhìn thấy một sân golf, đạo diễn Đoàn Hồng Lê bất chợt nhớ đến câu chuyện về những người anh hùng từng đọc trong tập truyện ngắn và ký Trên quê hương những anh hùng Điện Ngọc của tác giả Nguyễn Trung Thành.
Chị tự hỏi những người từng kiên cường bảo vệ quê hương giờ sống ra sao, vùng đất ấy đã đổi thay thế nào. Những băn khoăn đưa chị vào làng, gặp gỡ người dân và thực hiện bộ phim đầu tay Đất đai thuộc về ai?. Tác phẩm đặt ra câu hỏi về số phận những người từng chiến đấu bảo vệ quê hương, nay tiếp tục đối diện nỗi lo giữ đất giữa những đổi thay của cuộc sống.
Lớn lên ở Đà Nẵng trong những năm tháng hậu chiến, nữ đạo diễn sinh năm 1974 dành nhiều sự quan tâm cho ký ức và số phận những con người đi qua biến động lịch sử. Nhạy cảm khi quan sát, tinh tế lúc tiếp cận nhân vật, giàu thấu cảm trước những nỗi niềm riêng nhưng cũng đầy quyết liệt, sắc sảo khi đối diện các vấn đề gai góc - đó là những điều đọng lại trong tôi qua các tác phẩm và hành trình làm phim của chị.
Bén duyên với phim tài liệu ở tuổi 30, Đoàn Hồng Lê dành hơn hai thập niên ghi lại câu chuyện của những con người bình dị. Với chị, mỗi cuộc đời đều mang theo một phần lịch sử; những ký ức cá nhân góp phần phác họa chân dung đa diện của một cộng đồng, một vùng đất.
Trong quên lãng, Bên ni bên nớ hay Gần mà xa, khu rừng của tổ tiên ghi lại cuộc sống của những cộng đồng Ba Na, Cơ Tu trước những biến chuyển của nơi chốn đã gắn bó qua nhiều thế hệ. Qua lời kể của người dân, những đổi thay của vùng đất hiện lên cùng nỗi niềm của những người đang sống trên đó.
Theo đuổi phong cách điện ảnh trực tiếp, Đoàn Hồng Lê dành thời gian quan sát, để nhân vật bộc lộ những trải nghiệm, cảm xúc và cả những mâu thuẫn của riêng mình, thay vì dẫn dắt câu chuyện đến một kết luận định sẵn. Có những đề tài chị phải theo đuổi nhiều năm, để câu chuyện dần mở ra qua những cuộc gặp gỡ và biến chuyển trong đời sống nhân vật.
Trong Đường đến hòa bình, Đoàn Hồng Lê dành khoảng 4 năm theo đuổi câu chuyện của bà Nguyễn Thị Thanh, người sống sót sau vụ thảm sát tại làng Phong Nhị năm 1968, trên hành trình tìm kiếm công lý. Trong câu chuyện nhiều day dứt ấy, sự tận tâm của những người bạn Hàn Quốc đồng hành cùng bà Thanh khiến nữ đạo diễn đặc biệt xúc động. Những cuộc gặp gỡ gợi mở thêm một chiều sâu khác của bộ phim, nơi lòng trắc ẩn và sự cảm thông hiện diện giữa những tổn thương sau chiến tranh.
Đối với loạt phim tài liệu Việt Nam - Sự ra đời của một quốc gia, phát sóng trên kênh truyền hình văn hóa Pháp - Đức ARTE tháng 4/2025, Đoàn Hồng Lê dành hai năm gặp gỡ, lắng nghe các nhân chứng lịch sử. Với lối kể giản dị, gần gũi như lời ông bà kể chuyện xưa cho con cháu bên mâm cơm, 4 tập phim mở ra những góc nhìn về thời cuộc qua ký ức và trải nghiệm của người trong cuộc.
Theo chị, đi đến tận cùng cá nhân sẽ gặp nhân loại. Vậy nên, những tình cảm rất riêng như tình yêu, tình mẫu tử hay cả những tổn thương, giằng xé trong mỗi cuộc đời đều có thể khơi dậy sự đồng cảm ở những người sống cách xa nhau về địa lý, văn hóa.
Ở thế hệ làm phim trẻ hơn, Mai Huyền Chi tìm thấy chất liệu sáng tạo trong những cuộc đời ít được chú ý, những ký ức có nguy cơ bị lãng quên và câu hỏi về nguồn cội, căn tính. Các tác phẩm của nữ đạo diễn sinh năm 1984 mang nhiều suy tư về lịch sử, văn hóa và con người, đặc biệt là những phận người có cuộc sống chênh vênh bên lề xã hội.
“Đối với tôi, làm phim là học cách quan sát, lắng nghe và yêu thế giới, để biết cách ở trong thế giới này và trò chuyện với nó. Những tác phẩm tôi làm là những cuộc chuyện trò đó”, Chi chia sẻ.
Những mối quan tâm ấy theo Mai Huyền Chi qua nhiều vùng đất, hiện diện trong những câu chuyện và số phận rất khác nhau. Thì sông cứ chảy ôm trọn những giấc mơ mong manh của trẻ em xóm chài Long Xuyên (An Giang). Cô gái đến từ Đắk Lắk (đồng biên kịch - đạo diễn cùng Pedro Roman) ghi lại những khoảnh khắc chông chênh của tuổi trẻ xa xứ trong náo nhiệt phố thị. Dòng sông biết tên chúng ta với nỗi trăn trở về nhân tính chung cũng như những cấu trúc xã hội khiến một số người trở nên vô hình. Vietnam: 50 years of forgetting đặt ra những câu hỏi lớn về ký ức, chiến tranh và những gì còn dai dẳng sau một cuộc chiến đã lùi xa 50 năm…
Mỗi lần xem phim Mai Huyền Chi, tôi lại bất ngờ trước cách chị kể chuyện. Dường như ở mỗi tác phẩm, Chi đều tìm lối thể hiện khác, không tự giới hạn trong những khuôn mẫu quen thuộc. Sự tìm tòi ấy có lúc táo bạo, mới lạ, nhưng luôn giữ ánh nhìn dịu dàng, đầy trân trọng dành cho nhân vật.
Chi viết kịch bản, sản xuất, giảng dạy, đồng thời mở rộng thực hành nghệ thuật sang hình ảnh động, sắp đặt và trình diễn. Giữa những thử nghiệm đa dạng ấy, điện ảnh vẫn là nơi Chi dành nhiều tâm sức để khám phá những câu chuyện và tìm kiếm ngôn ngữ biểu đạt của riêng mình.
Không chỉ theo đuổi sáng tác cá nhân, Mai Huyền Chi còn sáng lập Cinema Con Nhà Nghèo, dự án thuộc A Sông Art Collective, nhằm nuôi dưỡng điện ảnh độc lập và lan tỏa nghệ thuật đến cộng đồng. Chị cũng đồng sáng lập Gái Tệ Residency, chương trình lưu trú sáng tạo dành cho những người làm phim thuộc các nhóm giới đa dạng gốc Việt. Qua những hoạt động ấy, chị góp phần tạo dựng không gian để người làm nghệ thuật gặp gỡ, trao đổi và cùng phát triển ý tưởng.
Tiếng nói riêng sau ống kính, với Đoàn Hồng Lê và Mai Huyền Chi, không chỉ nằm ở cách lựa chọn hình ảnh hay kể một câu chuyện. Nó còn hiện diện trong những điều họ quyết định đối diện, những câu hỏi họ không ngại đặt ra và cách họ giữ sự thấu cảm trước những cuộc đời nhiều day dứt. Sự dịu dàng và bản lĩnh, ở họ, dường như luôn song hành!
