ĐNO - Kinh tế Anh có thể đối mặt với làn sóng doanh nghiệp “xác sống” phá sản trong năm 2026, khi các công ty yếu kém không còn đủ sức chống chọi với chi phí kinh doanh leo thang, kéo theo nguy cơ thất nghiệp gia tăng.
Làn sóng doanh nghiệp “xác sống”
Daily Mail dẫn báo cáo triển vọng đầu năm của Tổ chức tư vấn độc lập Resolution Foundation, nền kinh tế lớn thứ sáu thế giới có thể sắp chứng kiến “cuộc thanh lọc zombie”, nơi các doanh nghiệp kém hiệu quả, vốn chỉ đủ sức cầm cự, buộc phải rời khỏi thị trường trước áp lực chi phí ngày càng gia tăng.
Trọng tâm cảnh báo của báo cáo nằm ở cái gọi là “cú đánh ba chiều”, gồm lãi suất duy trì ở mức cao trong nhiều năm, giá năng lượng khó hạ nhiệt và mức lương tối thiểu tiếp tục tăng. Ba yếu tố này tạo môi trường khắc nghiệt mà nhiều công ty năng suất thấp, đặc biệt là các doanh nghiệp vừa và nhỏ, khó có thể chống đỡ lâu hơn.
Khái niệm “doanh nghiệp zombie” không mới trong các cuộc tranh luận kinh tế tại Anh. Đây là những công ty chỉ tạo ra đủ lợi nhuận để trả lãi vay và chi phí vận hành cơ bản, nhưng không đủ khả năng đầu tư, đổi mới hay nâng cao năng suất.
Trong giai đoạn hậu khủng hoảng tài chính 2008, mặt bằng lãi suất thấp kéo dài vô tình trở thành “bình oxy”, giúp nhiều doanh nghiệp như vậy tồn tại lâu hơn bình thường. Hệ quả là nguồn lực, từ lao động đến vốn, bị “kẹt” lại trong những khu vực kém hiệu quả, kéo lùi tăng trưởng năng suất toàn nền kinh tế.
Bối cảnh đó nay đã thay đổi căn bản. Sau 14 lần tăng lãi suất liên tiếp của Ngân hàng Trung ương Anh (BOE) từ cuối năm 2021 đến giữa năm 2023 nhằm kiềm chế lạm phát, chi phí vốn của doanh nghiệp đã tăng mạnh.
Dù ngân hàng trung ương bắt đầu chu kỳ nới lỏng, cắt lãi suất từ mức đỉnh 5,25% xuống còn 3,75%, mặt bằng chi phí vẫn cao hơn đáng kể so với thời kỳ trước COVID-19.
Cùng lúc, giá năng lượng, đặc biệt là với các ngành thâm dụng điện và khí đốt, vẫn ở mức khó lường, trong khi việc tăng lương tối thiểu, dù mang ý nghĩa bảo vệ người lao động, lại làm gia tăng áp lực chi phí trong bối cảnh nhu cầu tiêu dùng chưa thực sự phục hồi mạnh.
Theo Ruth Curtice, Giám đốc điều hành Resolution Foundation, đây là thời điểm mà những doanh nghiệp “sống lay lắt” trong suốt thập niên 2010 có thể không còn đường lùi.
Nguy cơ thất nghiệp gia tăng
Tác động ngắn hạn của quá trình này là điều không thể né tránh: thất nghiệp có nguy cơ gia tăng. The Guardian ghi nhận, tỷ lệ thất nghiệp tại Anh lên 5,1% vào tháng 10/2025, mức cao nhất trong vòng một thập niên. Nhiều doanh nghiệp tạm dừng tuyển dụng, thậm chí cắt giảm nhân sự, để chờ đợi những tín hiệu rõ ràng hơn về chính sách thuế và chi tiêu công của Chính phủ Anh.
Một cuộc khảo sát kinh tế riêng biệt do The Times công bố cảnh báo rằng tỷ lệ thất nghiệp có thể đạt mức cao nhất trong 11 năm vào năm 2026 khi chi phí sinh hoạt tiếp tục gia tăng.
Không chỉ các viện nghiên cứu, cộng đồng doanh nghiệp cũng phát đi tín hiệu thận trọng. Số liệu từ Phòng Thương mại Anh cho thấy, niềm tin kinh doanh trong quý IV/2025 rơi xuống mức thấp nhất trong 3 năm. Thuế và lạm phát được xếp vào nhóm mối lo lớn nhất. Đầu tư cũng bị kìm hãm, phản ánh tâm lý “phòng thủ” lan rộng.
Song, Resolution Foundation nhấn mạnh, bức tranh không chỉ toàn gam màu xám. Ở góc độ dài hạn, việc các doanh nghiệp kém hiệu quả rời khỏi thị trường có thể mở đường cho những công ty năng suất cao hơn, linh hoạt hơn, đặc biệt là các doanh nghiệp biết tận dụng công nghệ mới như trí tuệ nhân tạo (AI) phát triển. Đây chính là cơ chế “hủy diệt sáng tạo” nổi tiếng mà các nhà kinh tế học từ lâu coi là động lực cốt lõi của tăng trưởng.
Vấn đề then chốt là cách quản lý giai đoạn chuyển tiếp này. Khi việc làm bị dịch chuyển và thu nhập khả dụng tăng chậm, rủi ro bất bình đẳng có thể gia tăng nếu không có các chính sách hỗ trợ phù hợp. Giới chuyên gia cảnh báo rằng trong khi cơ cấu kinh tế có thể được cải thiện, mức sống của người dân không tự động đi lên nếu thiếu các biện pháp đi kèm.
Năm 2026 có thể được ghi nhớ như “năm bước ngoặt” của kinh tế Anh khi được xem là thời điểm khởi đầu cho chu kỳ tăng trưởng năng suất mới, hoặc là giai đoạn khó khăn kéo dài. Cuộc “thanh lọc zombie”, xét cho cùng, không chỉ là câu chuyện doanh nghiệp “sống” hay “chết”, mà là phép thử đối với khả năng điều hành và thích ứng của toàn bộ nền kinh tế Anh trong một thế giới nhiều diễn biến phức tạp, khó lường.
