Đừng để phố bích họa thành "rác thị giác"

Đìu hiu những phố tranh vẽ

Đọc được thông tin trên mạng và biết ở trung tâm thành phố Đà Nẵng có hẻm bích họa, anh Trần Văn Kỳ (du khách từ Thành phố Hồ Chí Minh) háo hức dẫn bạn đến số 75 Nguyễn Văn Linh (phường Phước Ninh cũ, nay là phường Hải Châu) để trải nghiệm. Thế nhưng đi từ đầu hẻm cho đến khi vòng ra đường Phan Châu Trinh tại kiệt 257, anh Kỳ tỏ ra thất vọng vì những gì mình nhìn thấy toàn là tranh vẽ lem nhem, cũ kỹ…

Ra đời từ năm 2018 với chiều dài hơn 15.000m² tranh, phố bích họa 75 Nguyễn Văn Linh từng được kỳ vọng là “thiên đường sống ảo” của du khách trẻ. Dự án do Đoàn Thanh niên phường phối hợp các họa sĩ và sinh viên Đại học Kiến trúc thực hiện với kinh phí hơn 530 triệu đồng.

Phải khẳng định ngay rằng, ban đầu, phố bích họa này có tạo được sức hút với người dân và du khách. Nhưng theo thời gian, những bức tranh tường rực rỡ sắc màu xuống cấp trên những mảng tường cũ kỹ, nhem nhuốc. Thậm chí, nhiều khu vực trở nên mất mỹ quan gây ấn tượng không tốt trong lòng du khách.

Ghi nhận tại tuyến đường tranh bích họa ở khu vực Lăng Ông (phường Mân Thái, quận Sơn Trà cũ) cho thấy, nhiều tranh tường cũng đang trong tình trạng xuống cấp. Tròn 3 năm khai trương, phố bích họa có chiều dài gần 400m này (với tổng kinh phí 600 triệu đồng) vẫn chưa thể phát huy giá trị của một mô hình điểm để phát triển du lịch cộng đồng làng chài.

Nhiều người dân cho biết, hồi đầu, khách du lịch tìm đến khu phố và thường nán lại trong chốc lát để ngắm tranh, check-in... Nhưng từ 2 năm trở lại đây, du khách thưa vắng. Con hẻm nằm song song với tuyến đường Võ Nguyên Giáp chỉ 1 dãy nhà nhưng giờ đây rơi vào cảnh đìu hiu.

Ông Mai Văn Sáu, Tổ trưởng tổ 12M (phường Mân Thái cũ) cho biết, bà con trong khu phố luôn cố gắng giữ gìn cảnh quan xanh, sạch, đẹp nhưng thực tế sau khi dự án hoàn thành, người dân hầu như không được hưởng lợi gì.

Cũng theo ông Sáu, do ảnh hưởng của thời tiết, nhiều hạng mục đã xuống cấp. Vì vậy người dân trong khu vực rất mong muốn, chỗ nào hư hỏng thì nên được sửa sang lại cho khang trang, vừa để đẹp cảnh quan vừa khuyến khích người dân gắn bó và phát triển kinh tế địa phương.

Nên giữ hay xóa bỏ?

Một lãnh đạo Phòng Văn hóa - Xã hội phường Sơn Trà cho biết, phố bích họa gần Lăng Ông nằm trong đề án phát triển du lịch đã được thành phố phê duyệt. Ở giai đoạn 1, quận Sơn Trà (cũ) thực hiện nội dung vẽ tranh bích họa, sang giai đoạn 2 sẽ tập trung đầu tư hạ tầng, như: đường, điện và các điểm nhấn cảnh quan…

Tuy nhiên, khi chuẩn bị triển khai giai đoạn 2 thì diễn ra việc sáp nhập đơn vị hành chính. Phường sẽ tiếp tục nghiên cứu, xây dựng lộ trình và trình xin ý kiến thành phố về việc có tiếp tục đầu tư giai đoạn 2 hay không.

Khó khăn lớn nhất của tuyến đường bích họa là nằm sát bãi biển, thường xuyên chịu tác động của mưa gió, hơi nước mặn khiến tường nhanh xuống cấp, tranh bị bong tróc. Kinh phí duy tu, bảo dưỡng được giao cho phường Mân Thái trong giai đoạn 2, đồng thời khuyến khích người dân tham gia kinh doanh, buôn bán để tạo sức sống cho khu vực. Trước đây, một số hộ đã mạnh dạn đầu tư nhưng do lượng khách ít nên chưa hiệu quả.

Trong khi đó, hiện phố bích họa tại 75 Nguyễn Văn Linh đã có chủ trương dừng thực hiện. Ông Nguyễn Văn Duy, Chủ tịch phường Hải Châu cho hay, đã chỉ đạo các đơn vị liên quan rà soát các công việc liên quan đến phố bích họa này và sẽ có thông tin cụ thể.

Dưới góc nhìn của một người am hiểu văn hóa làng chài, ông Huỳnh Văn Mười (trú gần phố bích họa Mân Thái) cho rằng, cư dân địa phương tuy không phải hướng dẫn viên chuyên nghiệp nhưng chính họ mới là “người kể chuyện biển” sinh động và chân thực nhất, giúp du khách hiểu đúng về đời sống và tín ngưỡng ngư dân.

Ông nhận định, một số bức tranh tường chưa phản ánh đúng thực tế do thiếu tham khảo ý kiến người dân, dẫn đến việc khắc họa sai lệch hình ảnh, biểu tượng hay chi tiết tâm linh…

“Nếu tu bổ hay làm mới, chính quyền và đơn vị thực hiện cần tham vấn kỹ lưỡng người dân và chuyên gia, tránh chỉnh sửa tùy tiện. Bên cạnh đó, nên kết hợp chỉnh trang cảnh quan, cải thiện hạ tầng du lịch để vừa bảo tồn văn hóa, vừa tạo sinh kế cho cộng đồng”, ông Mười nói.

Họa sĩ Thân Trọng Dũng, Chủ tịch Hội Mỹ thuật thành phố Đà Nẵng, thẳng thắn nhận định nhiều tranh bích họa cộng đồng đang trở thành “rác thị giác” do thiếu quy hoạch, thiếu tầm nhìn và sử dụng chất liệu kém chất lượng.

Theo ông Dũng, vấn đề bắt đầu từ khâu quy hoạch không gian. Một bức tranh khổ lớn cần có khoảng lùi để người xem thưởng thức nhưng thực tế nhiều nơi lại vẽ trên tường hẹp, ven đường, chỉ để “check-in” chụp ảnh. “Như tranh trên tuyến Nguyễn Văn Linh vẽ lộn xộn, không chủ đề, không logic, nhìn rất bát nháo… Nay tranh xuống cấp thì phải nói đó là rác thị giác”, ông Dũng đánh giá.

Trước thực trạng này, họa sĩ Thân Trọng Dũng kiến nghị, đối với những khu vực xuống cấp nặng, thiếu quy hoạch như tuyến đường Nguyễn Văn Linh, giải pháp tốt nhất là xóa bỏ và sơn tường lại cho khang trang. Đối với những khu vực có chủ đề như Mân Thái thì nên xem xét tu bổ. Tuy nhiên, nếu không mang lại lợi ích về kinh tế, văn hóa rõ rệt hoặc việc tu sửa quá tốn kém cũng nên xem xét dừng lại.